۱۳۹۳ چهاردهم آذر

یاسمن شب گل

Nyctanthes arbor-tristisNight-flowering Jasmine که به فارسی یاسمن شب گل نامیده میشود، گیاهی از خانواده زیتون بومی جنوب و جنوب شرق آسیا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب درجه حرارت: معتدل گرم درجه سانتیگراد خاک: خاک هوموس دار+ماسه+خاک باغچه

دانستنیهای علمی

نام علمي

Nyctanthes arbor tristis

نام لاتين

Night-flowering Jasmine

خانواده (تيره)

Oleaceae

رده‌بندی و نام‌شناسی

Nyctanthes arbor-tristis با نام رایج «یاسمن شب‌گل» گونه‌ای از تیره زیتونیان (Oleaceae) است. این گیاه در جنس Nyctanthes قرار می‌گیرد و به دلیل گشودن گل‌ها در شب و ریزش آن‌ها تا صبح، لقب لاتینی arbor-tristis (به‌معنای «درخت اندوهگین») را گرفته است.

منطقه بومی و پراکنش

خاستگاه این گونه عمدتاً شبه‌قاره هند (به‌ویژه هند و نپال) و بخش‌هایی از جنوب آسیاست و در بسیاری از مناطق گرمسیری به‌عنوان گیاه زینتی کشت و گاه طبیعی‌شده است. پراکنش آن با اقلیم‌های موسمی و فصل‌های بارندگی-خشکی سازگاری نشان می‌دهد.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

یاسمن شب‌گل معمولاً در حاشیه جنگل‌ها، بیشه‌زارها و زمین‌های نیمه‌سایه تا آفتابی دیده می‌شود و به خاک‌های با زهکشی مناسب گرایش دارد. گل‌ها غالباً شب‌ها باز می‌شوند؛ این الگوی زمانی می‌تواند با فعالیت گرده‌افشان‌های شب‌فعال و نیز کاهش تنش گرمایی روزانه مرتبط باشد. میوه و بذر در چرخه باززایی طبیعی نقش دارند و گیاه در شرایط مساعد به‌صورت درختچه یا درخت کوچک رشد می‌کند.

تاریخچه و اهمیت علمی-فرهنگی

این گونه از دیرباز در متون و سنت‌های جنوب آسیا ذکر شده و به‌صورت گسترده در باغ‌ها کاشته می‌شود. حضور پررنگ آن در فرهنگ منطقه باعث شده مطالعات گیاه‌شناسی و فلوریستیک متعددی برای تعیین پراکنش، ریخت‌شناسی و جایگاه تبارشناختی آن در Oleaceae انجام شود.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات گیاهشناسی:

" گل یاسمن شب گل " درختچه ای یا درختی کوچک است که تا ارتفاع 10 متر نیز رشد می کند. پوست تنه ی این درخت به رنگ خاکستری و فلس فلس است. برگ ها دارای آرایش متقابل، ساده، به طول 6 تا 12 سانتیمتر و پهنای 2 تا 6.5 سانتیمتر و با حاشیه ای یکپارچه می باشند. گل های این گیاه معطر بوده و دارای 5 تا 8 لوب سفید در جام گل، با یک مرکز نارنجی-قرمز است. این گل ها بصورت خوشه ای در کنار هم و به تعداد دو تا چند گل در خوشه مشاهده می شوند. گل ها در هنگام غروب آفتاب شکوفا شده و در هنگام طلوع آفتاب بسته شده یا عمرشان به پایان می رسد. میوه این گیاه کپسولی به قطر 2 سانتیمتر، پهن، قهوه ای رنگ و قلبی شکل تا گرد است. هر میوه دارای دو قسمت است که هر قسمت حاوی یک بذر می باشد.

گاهی به این درخت، "درخت غمگین" نیز گفته می شود زیرا گل های آن در مدت زمان کوتاه یک روزه عمر می کنند و پس از آن از بین می روند. نام گونه ی این گیاه (arbor-tristis) نیز به معنی درخت غم (sad tree) می باشد.

شرایط نگهداری یاسمن شب گل

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی مرطوب

دماي مورد نياز

معتدل گرم

خاک مورد نياز

خاک هوموس دار+ماسه+خاک باغچه

شرایط محیط رشد:

خاک برگ پوسیده درختان جنگلی (هوموس) به همراه ماسه و خاک معمولی، مخلوط خاکی مناسبی برای رشد این گیاه خواهد بود. آبیاری باید با فاصله مناسب به گیاه داده شود و دقت شود که آب آبیاری قلیایی و آهکی نباشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

بذور، گل ها و برگ های این گیاه دارای خواص محرک، محافظ کبد، آنتی لیشمانیا، آنتی ویروس و ضد قارچی می باشند. همچنین برگ های این گیاه در طب سنتی هند و برای درمان بیماری های سیاتیک، ورم مفاصل، تب و تسکین انواع دردها و همچنین به عنوان ملین مورد استفاده قرار می گرفتند.

برگ ها دارای خواص ضدباکتریایی، کرم کش، ضدعفونی کننده، محافظ کبد، تب بر، آنتی اکسیدانی و ضد قارچی می باشند. برگ های تازه تخمیر و خشک شده و در دستور آشپزی افراد بومی استفاده می شوند.

گل های این گیاه دارای خواص ادرار آور، سودابر، آنتی اکسیدانی، مسکن و ضد انگل است. اسانس گل های این گیاه نیز به عنوان خوشبو کننده و عطر کاربرد زیادی دارند.

گل های این گیاه می توانند به عنوان ایجاد کننده ی رنگ زرد برای لباس ها استفاده شوند. این گل ها به عنوان گل های رسمی و اداری نواحی غرب بنگال، هند و تایلند به کار می روند.

ترکیبات شیمیایی:

برگ های این گیاه حاوی دی مانیتول، بتاسیتوسترول، فلاونول گلیکوزیدها، آستراگالین، نیکوتیفلورین (عامل شکوفه دهی در شب)، اولئانولیک اسید، نیکتانتیک اسید، تانیک اسید، آسکوربیک اسید، متیل سالیسیلات، یک گلیکوزید بی شکل، یک رزین بی شکل، کمی روغن های فرار، کاروتن، فرایدلین، لوپئول، مانیتول، گلوکز، فروکتوز، آیریدوئید گلیکوزید و بنزوئیک اسید می باشد.

گل ها دارای اسانس، نیکتانتین، دی مانیتول، تانن، گلوکز، کاروتنوئیدها، گلوکوزیدها شامل بتامونوجنتیوبیوساید استر از آلفا کروستین و ... است.

بذرهای این گیاه حاوی آربورتریستوسایدهای A و B، گلیسریدهای لینولئیک، اولئیک، لیگنوسریک، استئاریک، پالمیتیک و مایریستیک اسیدها؛ پلی ساکاریدهای قابل حل در آب شامل دی گلوکز و دی مانوز می باشد.

پوست این درخت حاوی گلیکوزیدها و آلکالوئیدها است.

ساقه های آن دارای گلیکوزید نارنجنین و بتاسیتوسترول است.

اسانس گل ها حاوی آلفا پینن، پاراسیمن، 1-هگزونال، متیل هپتانون، فنیل استالدهید، 1-دسینول و آنیسالدهید می باشد.

معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - یاسمن شب گل

مقابله به آفات یاسمن شب گل

آفات رایج

در Nyctanthes arbor tristis (یاسمن شب‌گل)، شته‌ها، شپشک‌های آردآلود و سپردار با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی برگ، چسبناک شدن سطح (عسلک) و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. بازرسی هفتگی پشت برگ‌ها و سرشاخه‌ها کلید تشخیص زودهنگام است. کنترل: شست‌وشو با آب پرفشار ملایم، هرس شاخه‌های شدیداً آلوده، و محلول‌پاشی صابون حشره‌کش یا روغن نیم/روغن ولک (در ساعات خنک) با تکرار ۷–۱۰ روزه.

کنه تارتن در هوای گرم و خشک ایجاد لکه‌های ریز زرد و تار می‌کند. کنترل: افزایش رطوبت محیط، آبپاشی روی شاخساره در صبح، و در صورت تداوم، استفاده هدفمند از کنه‌کش‌های مجاز طبق برچسب.

امراض (بیماری‌ها)

لکه‌برگی قارچی و بلایت با لکه‌های قهوه‌ای/سیاه و ریزش برگ بروز می‌کند. جریان هوای مناسب و پرهیز از خیس‌کردن شاخساره در شب، شدت بیماری را کاهش می‌دهد. کنترل: جمع‌آوری برگ‌های آلوده، هرس برای کاهش تراکم، و در صورت نیاز قارچ‌کش‌های مسی یا مانکوزب طبق دستور.

پوسیدگی ریشه و طوقه (معمولاً ناشی از زهکش ضعیف) موجب پژمردگی و سیاه‌شدن طوقه می‌شود. کنترل: بهبود زهکش، کاهش آبیاری، استفاده از بستر سبک، و کاربرد قارچ‌کش‌های سیستمیک مناسب در مراحل اولیه طبق برچسب.