Cupressus sempervirens. Mediterranean cypress که به فارسی سرو زربین. نامیده میشود، گیاهی از خانواده سرو، بومی نواحی مدیترانه می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: آب و هوای معتدل مدیترانه ای خاک: مقاوم به انواع خاک ها
دانستنیهای علمی
نام علمي
Cupressus sempervirens.
نام لاتين
Mediterranean cypress
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
سرو زربین با نام علمی Cupressus sempervirens از تیرهٔ سروئیان (Cupressaceae) و جنس Cupressus است. این گونه یک بازدانۀ مخروطدارِ همیشهسبز بوده و با برگهای فلسمانند و مخروطهای چوبی کوچک شناخته میشود. دو ریخت شاخص در کشت آن دیده میشود: فرم ستونی (fastigiate) که تاج باریک و عمودی دارد و فرم گستردهتر با شاخههای افقیتر.
منطقهٔ بومی و زیستگاه طبیعی
پراکنش بومی سرو زربین عمدتاً به حوضهٔ مدیترانهٔ شرقی و بخشهایی از غرب آسیا نسبت داده میشود. زیستگاه طبیعی آن معمولاً در دامنههای سنگلاخی، تپهماهورها و جنگلهای باز مدیترانهای شکل میگیرد. این گونه با تابآوری به خشکی و سازگاری با خاکهای آهکی و نسبتاً کمعمق شناخته میشود و در اقلیمهای با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای ملایم بهتر استقرار مییابد.
ویژگیهای بومشناختی و سازگاریها
برگهای فلسمانند و کوتیکول نسبتاً ضخیم به کاهش تعرق کمک میکنند و فرم ستونی میتواند سطح مواجهه با باد و تابش را محدود کند. مخروطها پس از رسیدن بذر، با بازشدن فلسها رهاسازی تدریجی انجام میدهند و پراکنش بذر عمدتاً به کمک باد صورت میگیرد. سرو زربین در زیستگاههای طبیعی میتواند بخشی از اجتماعات گیاهی مقاوم به تنش آبی باشد.
تاریخچه و اهمیت علمی-فرهنگی
این گونه از دیرباز در پیرامون مدیترانه کشت و گسترش یافته و بهعنوان درختی شاخص در باغها، راهها و منظرهای کلاسیک شناخته میشود. پراکنش امروزی آن تا حدی نتیجهٔ کشت تاریخی و جابهجایی انسان است و همین امر مطالعهٔ مرز میان پراکنش بومی و طبیعیشده را در برخی مناطق پیچیده میکند.
![سرو زربین.]()
![سرو زربین.]()
خصوصیات - معرفی
"سرو زربین" از قسمت های برگ، جوانه، گل آذین، پوست و میوه که از فندق درشت تر است، تشکیل شده است. پوست شاخه های جوان این درخت سبز تیره تا روشن و در یکساله ها قهوه ای روشن تا قرمز است، اما در چندساله ها به رنگ قهوه ای تیره، صاف و یا پولکدار می باشد. همچنین پوست تنه درخت الیافدار و شیارهای آن به صورت شبکه ای درهم رفته، چروکیده و عمیق است.
سابقاً، گونهٔ سرو زربین (C. sempervirens) را گاه به دو جوره تقسیم می کردند:
— جورهٔ زربین وحشی یا horizontalis که همان گونه که پیشتر گفته شد، مخروطی با گسترش افقی دارد و شاخه های جانبی آن نیز افقی هستند.
— جورهٔ زربین راست بالا رونده یا fastigiata یا pyramidalis یا stricta که دارای نوکی تیز و شاخه هایی به دور هم گرد آمده و خوشه ای و کم و بیش موازی با تنه اصلی است.
ولی دومی، امروزه تنها به عنوان یک رقم (Cultivar) کشاورزی و بدون اهمیت گیاهشناختی شناخته و تمیز داده می شود.
![Mediterranean cypress]()
![Mediterranean cypress]()
شرایط نگهداری سرو زربین.
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
آب و هوای معتدل مدیترانه ای
خاک مورد نياز
مقاوم به انواع خاک ها
|
سرو زربین در خاک عمیق گلدانی (باغچه ای) آهکی و در آب و هوای معتدل مدیترانه ای رشد می کند. نیاز آبی کم تا متوسط دارد، یعنی مقاوم به خشکی است. این درختان نسبت به هرس و قطع شاخه های جوان و انتهایی حساسند. زربین درختی بردبار، کم نیاز، کاملاً روشنایی پسند و آهک دوست است.
این گونهٔ درختی، کند رشد و مقاوم به شرایط سخت می باشد. زربین درختی دیرزیست با قدرت تحمل شرایط سخت، مقاوم و با ریشه عمیق و قوی بوده که آن را قادر می سازد تا درمیان تخته سنگ ها و شیب های تند و پرتگاهی به راحتی رشد کند.
![Cupressus sempervirens.]()
![Cupressus sempervirens.]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
بر اساس تحقیقاتی که انجام شده است چوب این درخت مقاوم در مقابل پوسیدگی و حشرات بوده و برگ آن خاصیت دارویی دارد. در زمینه مصرف دارویی این درخت نیز گفته شده که خوردن دم کرده برگ برای سفتی ترشح ادرار و زخم روده مفید است و نیز غرغره نمودن دم کرده آن برای درد دندان، زخم های لثه و سستی لثه مفید است. همچنین خوردن برگ خشک ساییده آن با عسل برای درمان سرفه مزمن و برگ شسته آن برای ضماد کاربرد دارد.
چوب سرو زربین، صمغی و معطر، مقاوم به رطوبت زیاد و رنگ آن سفید شکری مایل به قهوه ای می باشد و دوام آن در برابر پوسیدگی، حمله حشرات و قارچ ها زیاد است، از اینرو کار کردن با چوبش آسان است. دانشنامه گلستان در این زمینه می نویسد کیفیت بالای چوب این درخت باعث شده تا به عنوان بادشکن و پوشش حفاظتی در اطراف کشتزارها از آن استفاده شود. در قدیم چوب زربین برای تهیه ابزارهای موسیقی بخصوص چنگ مورد استفاده قرار می گرفت. به علت دوام و استقامت، چوب زربین در کارهای هنری و نیز به علت خاصیت دفع حشرات، در ساخت قفسه بندی کمد به کار می رود.
![سرو زربین. - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری گیاهان زینتی فضای باز]()
![سرو زربین. - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری گیاهان زینتی فضای باز]()
مقابله به آفات سرو زربین.
آفات رایج سرو زربین (Cupressus sempervirens)
شتههای سرو، شپشکها و کنههای تارعنکبوتی از آفات مهماند و با زردی، ضعف رشد و چسبندگی برگها (عسلک) همراه میشوند. پایش هفتگی و تشخیص زودهنگام، کلید کاهش خسارت است. برای کنترل، هرس شاخههای آلوده، شستوشوی تاج با آب پرفشار و استفاده از روغن ولک/روغن معدنی در دوره خواب یا اوایل فصل رشد توصیه میشود؛ در طغیان شدید، از حشرهکشهای سیستمیک مجاز طبق برچسب و نظر کارشناس استفاده کنید.
کرمهای برگخوار و لارو برخی پروانهها موجب جویدگی و تنکشدن شاخساره میشوند. جمعآوری مکانیکی لانهها و کاربرد Bacillus thuringiensis در سنین لاروی مؤثر است و به دشمنان طبیعی آسیب کمتری میزند.
امراض قارچی و پوسیدگیها
شانکر سرو و سرخشکیدگی (مانند Seiridium) باعث قهوهایشدن ناگهانی سرشاخهها، ترشح صمغ و ایجاد زخمهای فرورفته میشود. کاهش تنش خشکی و جلوگیری از زخمیشدن تنه، شدت بیماری را کم میکند. شاخههای بیمار را ۲۰–۳۰ سانتیمتر پایینتر از بافت آلوده هرس و ابزار را ضدعفونی کنید؛ در شرایط مساعد بیماری، محلولپاشی قارچکشهای مسی/حاوی مس طبق برچسب کاربردی است.
پوسیدگی ریشه (مانند فایتوفترا) با پژمردگی، کمرنگی و عقبنشینی رشد همراه است و در خاکهای سنگین تشدید میشود. زهکشی، آبیاری منظم اما غیرغرقابی، استفاده از خاک سبک و اجتناب از کاشت در نقاط آبگیر مهمترین راهکارها هستند؛ در موارد تاییدشده، تیمارهای اختصاصی ضد فایتوفترا با توصیه کارشناس انجام شود.
![سرو زربین.]()
![سرو زربین.]()
نحوه تکثیر سرو زربین.
تکثیر زربین با بذر، در اسفند ماه و یا قلمه در خاک شنی، در شهریور ماه و در گلخانه صورت می گیرد. سرو زربین در سن ۱۰سالگی شروع به تولید مخروط و بذر می کند و دوره تشکیل بذر آن تقریباً همه ساله است. قوه نامیه بذرها ضعیف بوده ولی دوام حیاتی آنها بین ۴-۱ سال است. از آنجایی که تقریباً بذرها فاقد قوه نامیه هستند این مسئله باید در میزان بذر مصرفی در واحد سطح در هنگام کاشت مورد توجه قرار گیرد. میوه ها را از قسمت خارجی تاج جمع آوری می کنند. بهتر است که میوه ها را پس از چیدن برای حدود ۲ ماه در محیطی با دمای معتدل نگهدای نمود.