بونسای سیکویای چینی

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

بونسای Metasequoia glyptostroboides دارای تنه‌ای راست و مخروطی‌گرای طبیعی است که با افزایش سن، قطر آن بیشتر شده و حالت ستبر و استوانه‌ای پیدا می‌کند. پوست تنه در ابتدا صاف و نسبتاً روشن است، اما به‌تدریج الیافی و نواری‌شکل شده و به رنگ قهوه‌ای مایل به سرخ تا خاکستری درمی‌آید و گاهی به صورت رشته‌های طولی جدا می‌شود.

شاخه‌بندی و جوانه‌ها

شاخه‌ها معمولاً با نظم مشخص و گاهی به صورت طبقه‌ای رشد می‌کنند. شاخه‌های نازکِ سال جاری اغلب انعطاف‌پذیرند و در پاییز همراه با برگ‌ها می‌ریزند. جوانه‌ها کوچک، بیضوی و نزدیک به شاخه قرار دارند و رشد بهاره را هدایت می‌کنند.

برگ‌ها

برگ‌ها سوزنیِ نرم و پهن‌شده هستند و برخلاف بسیاری از مخروطیان، خزان‌کنندهاند. آرایش برگ‌ها غالباً روبه‌رو (متقابل) است و روی شاخه‌های کوتاه به شکل دو ردیف ظریف دیده می‌شود. طول هر برگ معمولاً چند سانتی‌متر و رنگ آن در فصل رشد سبز روشن تا سبز متوسط است؛ در پاییز به زرد طلایی، نارنجی تا قهوه‌ای مایل به سرخ تغییر می‌کند.

مخروط‌ها و اندام زایشی

این گونه گل‌های نمایان ندارد و اندام‌های زایشی آن به صورت مخروط‌های نر و ماده تشکیل می‌شوند. مخروط‌های نر کوچک و خوشه‌ای‌اند و گرده را در اواخر زمستان تا اوایل بهار آزاد می‌کنند. مخروط‌های ماده گرد تا بیضوی و چوبی‌اند، با فلس‌های منظم که پس از رسیدگی باز شده و بذرها را رها می‌کنند.

ریشه

ریشه‌ها توان ایجاد شبکه‌ای گسترده و نسبتاً سطحی دارند. در شرایط مناسب، ریشه‌های مویین فراوان شکل می‌گیرد که برای نگهداری فرم بونسای و جذب آب و مواد غذایی اهمیت دارد.

شرایط نگهداری بونسای سیکویای چینی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 21 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک مخلوط خاک هوموسی و پیت و تورب

دما و رطوبت مناسب

بونسای Metasequoia glyptostroboides هوای خنک تا معتدل را ترجیح می‌دهد. دمای ایده‌آل بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است و در تابستان‌های بسیار گرم باید از آفتاب بعدازظهر محافظت شود. این گونه نسبت به سرما مقاوم است، اما برای بونسای گلدانی بهتر است در یخ‌بندان شدید محافظت ریشه انجام شود. رطوبت نسبی متوسط تا بالا برای شادابی سوزنی‌برگ‌ها ضروری است و می‌توان با مه‌پاشی ملایم یا قرار دادن سینی سنگریزه مرطوب زیر گلدان، رطوبت را افزایش داد.

نور و مکان استقرار

نور زیاد و غیرمحصور کلید رشد سالم این بونسای است. بهترین مکان، فضای باز با نور کامل صبح و سایه ملایم بعدازظهر است. در محیط داخل خانه معمولاً نور و جریان هوا کافی نیست، مگر کنار پنجره بسیار روشن و با تهویه مناسب. کمبود نور باعث طولی شدن شاخه‌ها و کم‌پشتی شاخ‌وبرگ می‌شود.

خاک، آبیاری و زهکشی

بونسای سیکویای چینی خاک عمیق، نسبتاً مرطوب و با زهکشی خوب می‌خواهد. ترکیبی از آکاداما، پومیس و کمی خاک برگ یا کمپوست برای حفظ رطوبت و تهویه ریشه مناسب است. خاک نباید کاملاً خشک شود؛ آبیاری منظم زمانی انجام شود که لایه سطحی خاک اندکی رطوبت خود را از دست داده، اما هنوز مرطوب است. جلوگیری از ماندآب برای پیشگیری از پوسیدگی ریشه ضروری است.

مقابله به آفات بونسای سیکویای چینی

آفات رایج بونسای Metasequoia glyptostroboides

شته‌ها، کنه‌های تارعنکبوتی و شپشک‌های آردآلود از مهم‌ترین آفات بونسای سیکویای چینی هستند. این آفات با مکیدن شیره سلولی، سبب زردی برگ‌ها، ضعف عمومی و ریزش برگ‌ها می‌شوند. تجمع عسلک روی برگ‌ها همچنین رشد کپک دوده‌ای را تشدید می‌کند و فتوسنتز را کاهش می‌دهد.

راهکارهای پیشگیری و کنترل آفات

تهویه مناسب، نور کافی و پرهیز از آبیاری بیش‌ازحد پایه پیشگیری از طغیان آفات است. برای کنترل اولیه، می‌توان با اسپری آب ولرم و صابون حشره‌کش ملایم، سطح برگ‌ها و شاخه‌ها را شست‌وشو داد. در صورت آلودگی شدید، استفاده محدود و هدفمند از حشره‌کش‌های سیستمیک مخصوص بونسای توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

مهم‌ترین بیماری‌ها شامل پوسیدگی ریشه، لکه برگی و شانکرهای ساقه هستند که اغلب به‌دلیل خاک باتلاقی، زهکش ضعیف و رطوبت بالای طولانی‌مدت ایجاد می‌شوند. برای مقابله، باید از بستر کاشت با زهکشی بالا، ضدعفونی ابزار هرس و پرهیز از خیس‌کردن مداوم شاخ‌وبرگ استفاده کرد. در موارد پیشرفته، به‌کارگیری قارچ‌کش‌های سیستمیک و حذف بخش‌های آلوده ضروری است.

نحوه تکثیر بونسای سیکویای چینی

تولیدمثل در طبیعت

سیکویای چینی (Metasequoia glyptostroboides) یک مخروط‌دار خزان‌کننده است و در طبیعت عمدتاً از طریق تولید بذر در مخروط‌ها تکثیر می‌شود. درختان بالغ مخروط‌های نر (گرده‌زا) و ماده (بذرزا) تولید می‌کنند و گرده‌افشانی بیشتر به‌وسیله باد انجام می‌گیرد. پس از رسیدن مخروط‌های ماده، بذرهای سبک آزاد شده و با باد یا جریان آب پراکنده می‌شوند. جوانه‌زنی معمولاً در بسترهای مرطوب و روشن، مانند کناره رودخانه‌ها و خاک‌های آبرفتی، بهتر رخ می‌دهد و نهال‌ها برای استقرار به رطوبت پایدار و رقابت کم نیاز دارند.

تکثیر در خانه (بونسای)

رایج‌ترین روش، کاشت بذر است: بذرها را در اواخر زمستان تا بهار در بستر سبک و استریل (پیت/کوکوپیت + پرلیت) سطحی بپاشید، مرطوب نگه دارید و نور زیادِ غیرمستقیم فراهم کنید. برای افزایش جوانه‌زنی، سرمادهی کوتاه‌مدت (چند هفته در یخچال در محیط مرطوب) می‌تواند مفید باشد.

روش دیگر، قلمه نیمه‌خشبی در اواخر بهار تا تابستان است: قلمه‌های ۱۰–۱۵ سانتی‌متری با چند برگ انتخاب کنید، برگ‌های پایینی را حذف کرده و در بستر بسیار هواگیر ریشه‌زا کنید؛ استفاده از هورمون ریشه‌زایی و حفظ رطوبت بالا (کاور پلاستیکی) موفقیت را بیشتر می‌کند.

سکویا سحرگاهی

ارس یوتا سکویا سحرگاهی ارس غربی سرو باتلاقی