نام علمي
Artocarpus sericicarpus
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Artocarpus sericicarpus (آرتوکارپوس سریکارپوس) از تیرهٔ Moraceae (توتیان) و از جنس Artocarpus است؛ جنسی که گونههای شناختهشدهای مانند نانمیوه (breadfruit) و جکفروت را نیز در بر میگیرد. این گروه با ویژگیهایی مانند تولید شیرهٔ لاتکس و گلآذینهای متراکم شناخته میشود.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
این گونه بومی نواحی گرمسیری جنوبشرقی آسیا، بهویژه بخشهایی از مجمعالجزایر مالایی (Malesia) گزارش میشود. زیستگاههای معمول آن شامل جنگلهای بارانی همیشهسبز، حاشیهٔ جنگلها و رویشگاههای کمارتفاع تا میانبند در اقلیمهای مرطوب است؛ جایی که خاکهای عمیق و زهکشیدار و رطوبت هوا بالا باشد.
تاریخچهٔ کشف و نامگذاری
نام گونهای sericicarpus از ریشهٔ لاتین/یونانیِ «sericeus» (ابریشمی) و «carpus» (میوه) ساخته شده و به ویژگیهای کرکدار یا بافت ابریشمیِ سطح میوه/اندامهای زایشی اشاره دارد. توصیفهای علمی این گونه در چارچوب مطالعات فلوریستیکی و ردهبندیِ آرتوکارپوس در منطقهٔ مالزیایی انجام شده و جایگاه آن با مقایسهٔ صفات ریختشناسی درونجنسی تثبیت گردیده است.
نامهای رایج
در منابع جهانی، این گیاه عمدتاً با نام علمی Artocarpus sericicarpus شناخته میشود و برخلاف خویشاوندان مشهورش، نام رایج بینالمللیِ فراگیر و تثبیتشدهای ندارد. نامهای محلی (در زبانهای بومی منطقه) ممکن است بسته به کشور و قومیت متفاوت باشد و معمولاً به میوه یا کاربردهای چوبی/محلی آن اشاره میکند.
![آرتوکارپوس سریکارپوس]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و مرطوب
خاک مورد نياز
خاک های غنی از مواد غذایی
|
گیاه "آرتوکارپوس سریکارپوس" گیاهی همیشه سبز و مخصوص نواحی گرمسیری از خانواده توت سانان (Moraceae) است. این گیاه ارتباط خویشاوندی نزدیکی با جک فروت و میوه نان دارد. این درخت بیش از 30 تا 40 متر ارتفاع داشته و گوشوارک های آن نیزه ای و حدود 6 تا 12 سانتیمتر طول دارند. برگ ها به رنگ سبز تیره، بیضوی یا تخم مرغی شکل، به طول 20 تا 70 سانتیمتر و عرض 10 تا 50 سانتیمتر هستند. میوه ها کرکدار بوده و همانند رامبوتان است. این میوه ها زمانی که به قطر 15 سانتیمتر می رسند و کروی شکل می شوند، می رسند. پوست میوه های رسیده به رنگ نارنجی روشن و پوشیده از کرک است. پالپ آنها به رنگ سفید بوده و دارای مزه ای شیرین هستند. برخی معتقدند که طعم میوه های این گیاه بهتر از طعم سایر گونه های جنس آرتوکارپوس است.
گل های این گیاه نیز خودگرده افشان می باشند.
![pedalai]()
شرایط محیط رشد
این گیاه بومی جنوب بورنئو، مالزی، فیلیپین و اندونزی است که عمدتاً در نواحی گرمسیری و مرطوب و دارای باد موسمی ملایم یافت می شود. این گیاه در جنگل های همیشه سبز در ارتفاعات 500 تا 1000 متر بالاتر از سطح دریا می روید. همچنین در سراشیبی ها و تپه های رسی نیز می روید. این درختان در جنگل های بارانی تا حدود 120 فوت نیز می توانند ارتفاع داشته باشند.
برای رشد بهتر به خاک های غیر شور نیاز دارند. خشکی کم خاک را می توانند تحمل کنند. خاک های آبرفتی، غنی از مواد آلی و هوموس را برای رشد ترجیح می دهند. معمولاً خاک های کمی اسیدی و غنی از مواد غذایی را می پسندند. به نظر می رسد که استفاده از مخلوط پیت و پرلیت برای رشد این گیاهان در گلدان مناسب باشد. در خاک های شنی اصلاح شده نیز به خوبی رشد می کنند. استفاده از عناصر میکرو نیز برای افزایش عملکرد آنها می تواند مفید باشد.
در زمان جوانی به مکان های سایه دار نیاز دارند اما در زمان بلوغ نسبت به مکان هایی با آفتاب کامل سازگار می شوند. نور مستقیم سبب آفتاب سوختگی گیاه می گردد.
![Artocarpus sericicarpus]()
مقابله به آفات آرتوکارپوس سریکارپوس
آفات رایج آرتوکارپوس سریکارپوس
شتهها و شپشکهای آردآلود با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف عمومی، پیچیدگی برگ و ترشح عسلک میشوند و در ادامه کپک دودهای را تشدید میکنند. کنترل زودهنگام با هرس شاخههای آلوده، شستوشوی برگها و تقویت تهویه تاج پوشش نقش کلیدی دارد. در صورت شدت آلودگی، استفاده هدفمند از روغنهای معدنی/صابونهای حشرهکش و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود.
مگسهای میوه و برخی سوسکهای میوهخوار میتوانند به میوههای در حال رشد آسیب زده و ریزش میوه را افزایش دهند. جمعآوری و امحای میوههای آلوده، نصب تلههای فرمونی یا پروتئینی و کیسهپوشانی میوهها از مؤثرترین راهکارهای مدیریت تلفیقی است.
امراض مهم و نشانهها
پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از عوامل خاکزاد مانند فیتوفتورا) با زردی، پژمردگی تدریجی و قهوهای شدن بافت طوقه همراه است. اصلاح زهکشی، پرهیز از آبیاری سنگین و استفاده از بسترهای سبک پایه پیشگیری است؛ در باغات درگیر، کاربرد قارچکشهای مجازِ اختصاصی بهصورت محلولریزی در اطراف طوقه و حذف گیاهان شدیداً آلوده کمککننده است.
لکهبرگیهای قارچی و آنتراکنوز میتوانند لکههای نکروزه و ریزش برگ ایجاد کنند. کاهش رطوبت سطح برگ با فاصلهگذاری مناسب، حذف بقایای آلوده و محلولپاشی پیشگیرانه با قارچکشهای مسی یا ترکیبات مجاز (طبق برچسب) برای کنترل توصیه میشود.
![آرتوکارپوس سریکارپوس]()
نحوه تکثیر آرتوکارپوس سریکارپوس
تکثیر این درختان عمدتاً از طریق کشت بذرهای آنها صورت می پذیرد. بذرها را بلافاصله پس از برداشت باید کشت نمود. نهال های بذری پس از 3 تا 4 سال به باردهی می رسند.
همانند گیاه Artocarpus odoratissimus، پالپ میوه های این گیاه نیز خوراکی بوده و مزه ای مشابه A. odoratissimis دارد اما عطر میوه ها از A. odoratissimis کمتر است. بذرهای آن نیز خوراکی بوده و پس از پختن یا برشته شدن همانند آجیل به مصرف می رسند.
میوه های این گیاه سرشار از کربوهیدرات، فیبر و مواد معدنی مانند پتاسیم هستند.