نام علمي
Artocarpus anisophyllus
دانستنیهای علمی
جایگاه رده‌بندی (خانواده و جنس)
Artocarpus anisophyllus با نام محلی «اِنتاواک» از تیرهٔ توتیان (Moraceae) است؛ تیره‌ای که با داشتن شیرهٔ لاتکسی و گل‌آذین‌های فشرده شناخته می‌شود. این گونه در جنس Artocarpus قرار می‌گیرد؛ همان جنسی که گونه‌های اقتصادی مانند نان‌میوه (breadfruit) و جک‌فروت نیز به آن تعلق دارند.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
زادگاه این گیاه جنوب‌شرق آسیا و به‌ویژه بخش‌هایی از جزیرهٔ بورنئو (مالزی شرقی و برونئی و کالیمانتان اندونزی) گزارش شده است. زیستگاه معمول آن جنگل‌های بارانی گرمسیریِ کم‌ارتفاع تا میان‌ارتفاع است و اغلب در حاشیهٔ جنگل، دامنه‌های مرطوب و خاک‌های عمیق و زهکش‌دار دیده می‌شود. وابستگی به اقلیم مرطوب و سایه‌پسندی نسبی در مراحل جوانی از ویژگی‌های بوم‌شناختی رایج در این جنس است.
تاریخچهٔ کشف و نام‌گذاری
این گونه در جریان اکتشافات گیاه‌شناسیِ سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم در مجمع‌الجزایر مالایی شناخته و در ادبیات رده‌بندی توصیف شد. صفت گونه‌ای anisophyllus به معنای «ناهم‌برگ» است و به تفاوت اندازه یا شکل برگ‌ها روی یک گیاه اشاره دارد؛ صفتی که در تشخیص میدانی می‌تواند کمک‌کننده باشد.
نام‌های رایج محلی و جهانی
نام رایج محلی آن در بخش‌هایی از بورنئو «Entawak / Entawaq» است. در منابع انگلیسی نیز معمولاً با همان صورت‌های آوانویسی‌شدهٔ Entawak شناخته می‌شود و نام علمی Artocarpus anisophyllus رایج‌ترین شناسهٔ جهانی آن در متون علمی است.
![اِنتاواک]()
خصوصیات - معرفی
"اِنتاواک" درختی است که در اندازه های متوسط که می تواند تا 30 متر نیز ارتفاع داشته باشد. این گیاه پوستی به رنگ رسی تیره و صاف است. این درخت میوه بومی جنوب شرق آسیا (مالزی، سوماترا، بورنئو) است و در جنگل های نواحی پست و کوهپایه ای می روید. این گیاهان اساساً بومی نواحی گرمسیر هستند و اغلب به صورت خودرو یافت می شوند. برگ ها مرکب، پنجه ای، به طول 30 تا 90 سانتیمتر با برگچه هایی با دو اندازه ی متفاوت است. هر برگ دارای 8 تا 12 جفت برگچه می باشد. آرایش برگچه ها به صورت متناوب با یک برگ بزرگتر در وسط می باشد. این برگ ها بدون کرک هستند. گل ها به پهنای حدود 2 میلیمتر و به رنگ مایل به زرد بوده که در گل آذین های طویل و فشرده تشکیل می شوند. میوه ها گرد، به قطر حدود 110 میلیمتر، به رنگ قهوه ای مایل به زرد و با گوشتی به رنگ نارنجی مایل به زرد است. این میوه ها به صورت مرکب خاردار با خارهای نازک و بدون نوک هستند. هر میوه حاوی تعداد زیادی بذر خوراکی می باشند.
![Entawak]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی گرم و مرطوب
خاک مورد نیاز
خاک های شنی تا رسی
این گیاهان مخصوص نواحی گرمسیری است و در نواحی گرم و مرطوب می روید و خاک های عمیق و به خوبی آبیاری شده را ترجیح می دهد. این گیاهان به صورت خودرو در خاک های شنی تا رسی و همچنین خاک های آهکی یافت می شود. گیاهان جوان برای رش به مکان های سایه نیاز دارند اما درختان و برگ های بالغ برای رشد بهینه به مکان هایی با آفتاب کامل احتیاج دارد. همچنین در زمین های پست تا ارتفاعات بیش از 700 متر بالاتر از سطح دریا یافت می شود.
![Artocarpus anisophyllus]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
میوه های این گیاه زمانی که هنوز سفت هستند از روی درختان برداشت شده و در دمای اتاق برای مدت چند روز نگهداری می شوند تا برسند. این میوه ها پس از پخته شدن، مزه ای مانند مزه ی کدو تنبل دارند و به صورت تازه خوری نیز ارزش غذایی دارند. بذرهای این گیاهان نیز خوراکی می باشند. چوب این درختان نیز مورد استفاده قرار می گیرند. از برگ های پخته شده ی این گیاه به همراه روغن نارگیل برای درمان دمل و خارش استفاده می شود.
![اِنتاواک - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات اِنتاواک
آفات رایج اِنتاواک (Artocarpus anisophyllus)
در اِنتاواک، آفات مکنده مانند شته‌ها و شپشک‌های آردآلود با تغذیه از شیره گیاهی موجب زردی برگ، پیچیدگی و ترشح عسلک می‌شوند که به دنبال آن کپک دوده‌ای روی برگ‌ها شکل می‌گیرد. همچنین لاروهای برگ‌خوار و گاهی مگس‌های میوه می‌توانند به جوانه‌ها و میوه‌های در حال تشکیل آسیب برسانند. پایش منظم پشت برگ‌ها و سرشاخه‌های جوان، کلید تشخیص زودهنگام است.
روش‌های مدیریت و مقابله با آفات
برای کنترل، ابتدا اقدامات بهداشتی انجام دهید: حذف شاخه‌های شدیداً آلوده، شست‌وشوی برگ‌ها با آب و کاهش گردوغبار. استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی برای شپشک‌ها و شته‌ها مؤثر است؛ در صورت شدت آلودگی، کاربرد هدفمند حشره‌کش‌های کم‌خطر با رعایت برچسب توصیه می‌شود. کنترل زیستی با حفظ کفشدوزک‌ها و زنبورهای پارازیتوئید، پایداری مدیریت را افزایش می‌دهد.
بیماری‌های مهم و علائم
پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از قارچ‌های خاکزاد) با پژمردگی، کاهش رشد و تیره‌شدن طوقه همراه است و معمولاً در خاک‌های غرقابی تشدید می‌شود. لکه‌برگی‌های قارچی می‌توانند لکه‌های قهوه‌ای/سیاه با هاله زرد ایجاد کنند. رطوبت بالا و تهویه ضعیف، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد.
پیشگیری و درمان بیماری‌ها
بهبود زهکشی، آبیاری منظم اما بدون ماندابی، و استفاده از بستر سبک مهم‌ترین پیشگیری است. هرس برای افزایش جریان هوا و جمع‌آوری برگ‌های آلوده توصیه می‌شود. در موارد لکه‌برگی، قارچ‌کش‌های مسی یا قارچ‌کش‌های ثبت‌شده به‌صورت تناوبی و در زمان مناسب به کار روند. همیشه پیشگیری و مدیریت محیطی را بر درمان شیمیایی مقدم بدانید.
![اِنتاواک]()
نحوه تکثیر اِنتاواک
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرها صورت می گیرد. این بذرها را باید بلافاصله پس از رسیدن میوه ها کشت کرد. این بذرها به راحتی در دمای حدود 24 تا 27 درجه سانتیگراد صورت می گیرد. یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه، استفاده از قلمه های ریشه است. روش بعدی ازدیاد این گیاهان، خوابانیدن هوایی شاخه ها است.
Artocarpus anisophyllus از تیره توت (Moraceae) است و مانند برخی خویشاوندانش می‌تواند شیره لاتکسی (شیری‌رنگ) تولید کند. در تماس پوستی، این شیره ممکن است در افراد حساس باعث تحریک، خارش یا درماتیت تماسی شود؛ هنگام هرس یا برداشت میوه/برگ از دستکش و عینک استفاده کنید و از تماس شیره با چشم خودداری کنید.