لاله خط دار

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گونه Tulipa micheliana که در فارسی با نام «لاله خط‌دار» شناخته می‌شود، از خانواده Liliaceae (سوسنیان) و از جنس Tulipa است. این جنس در راسته Liliales قرار دارد و به‌طور کلی با گیاهان پیازیِ بهاره و گل‌های منفرد یا کم‌تعداد شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش

لاله خط‌دار یک گونه بومی نواحی جنوب‌غرب آسیا است و پراکنش آن عمدتاً به بخش‌هایی از ایران و مناطق پیرامونی در فلات ایران و رشته‌کوه‌های وابسته نسبت داده می‌شود. پراکنش طبیعی این گونه به زیستگاه‌های کوهپایه‌ای و کوهستانی با زمستان‌های سرد و بهار کوتاه وابسته است.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

این گونه معمولاً در دامنه‌ها، مراتع نیمه‌خشک، خاک‌های سنگلاخی یا آهکی، و شیب‌های با زهکشی مناسب رشد می‌کند. چرخه زندگی آن با اقلیم مدیترانه‌ای-قاره‌ای سازگار است: پیاز در دوره خشکی و گرمای تابستان به حالت رکود می‌رود و رشد رویشی و زایشی در اواخر زمستان تا بهار رخ می‌دهد. پیاز به‌عنوان اندام ذخیره‌ای، نقش کلیدی در تحمل تنش خشکی فصلی دارد.

تاریخچه و اهمیت علمی

جنس Tulipa از دیرباز در کانون توجه گیاه‌شناسان و باغبانان بوده و بسیاری از گونه‌های وحشی آن، از جمله T. micheliana، برای شناخت تکامل صفات گل، تنوع ژنتیکی و خاستگاه لاله‌های زینتی اهمیت دارند. مطالعه گونه‌های وحشی برای حفاظت تنوع زیستی و مدیریت رویشگاه‌های طبیعی ضروری است.

خصوصیات - معرفی

لاله خط دار در حدود 15 سانتیمتر ارتفاع دارد. توسط گل های درشت قرمز تا 6 سانتیمتر طول و وجود خطوط کم و بیش مشخص به رنگ بنفش پر رنگ بر روی برگ های پهن و همچنین وجود پرزهای ریز بر روی ساقه و برگ از سایر گونه ها متمایز می گردد. در قاعده قطعات گلپوش این گونه لکه سیاهی دیده می شود که برخی دارای حاشیه زرد است. جز رستنی های مناطق استپی گرگان و خراسان بوده و در ارتفاعات حدود 1000 تا 1800 متری در ماه فروردین و اردیبهشت می روید. تمام لاله هایی که پوشینه های پیاز نمدی، ساقه کرکدار، برگ های مخططو یک گل بزرگ قرمز که لکه ای سیاه با حاشیه ای زرد در قاعده هر یک از قطعات گلپوش دارد، متعلق به این گونه یعنی لاله خط دار است. 

شرایط نگهداری لاله خط دار

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

دما و چرخه فصلی

لاله خط‌دار (Tulipa micheliana) یک گیاه پیازیِ مناطق با زمستان‌های سرد و بهار معتدل است. برای رشد مطلوب، دوره سرمای زمستانی برای تحریک گل‌دهی ضروری است و بهترین بازه دمایی رشد رویشی و گل‌دهی معمولاً در خنکی بهار (حدود 10 تا 20 درجه سانتی‌گراد) رخ می‌دهد. گرمای پایدار بالای 25 درجه می‌تواند عمر گل را کوتاه کرده و گیاه را سریع‌تر وارد رکود کند.

نور و موقعیت کاشت

این گونه در محیط‌های باز بهترین عملکرد را دارد. نور مستقیم خورشید در بهار (حداقل 6 ساعت) به گل‌دهی قوی کمک می‌کند. در مناطق بسیار گرم، آفتاب صبح و سایه‌روشن بعدازظهر برای کاهش تنش حرارتی مناسب‌تر است. در فضای بسته، پنجره جنوبی/شرقی با نور قوی توصیه می‌شود.

خاک و زهکشی

پیاز به خاک سبک و بسیار زهکش‌دار نیاز دارد. ترکیب‌های لومی-شنی یا شنی-لومی با مواد آلی کم تا متوسط مناسب‌اند. ماندن آب اطراف پیاز مهم‌ترین عامل پوسیدگی است؛ بنابراین بستر باید سریع آب را عبور دهد. pH نزدیک به خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8) معمولاً قابل‌قبول است.

آبیاری و رطوبت

در فصل رشد (از شروع جوانه‌زنی تا پایان گل‌دهی)، آبیاری منظم اما کم‌حجم انجام شود تا خاک فقط کمی مرطوب بماند. پس از زرد شدن برگ‌ها، آبیاری را به حداقل برسانید تا پیاز در بستر خشک‌تر وارد خواب تابستانه شود. رطوبت بالای محیط بدون تهویه، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد؛ جریان هوای ملایم مفید است.

کاشت و عمق

کاشت پاییزه در خاک خنک انجام می‌شود. عمق کاشت معمولاً 2 تا 3 برابر ارتفاع پیاز است و فاصله‌گذاری به تهویه و کاهش پوسیدگی کمک می‌کند. در گلدان، وجود سوراخ زهکش و لایه زهکشی در کف ضروری است.

نحوه تکثیر لاله خط دار

تولید مثل Tulipa micheliana در طبیعت

لاله خط‌دار (Tulipa micheliana) در زیستگاه‌های طبیعی عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی انجام می‌شود. گرده‌افشانی معمولاً به‌وسیله حشرات گرده‌افشان انجام شده و پس از لقاح، میوه کپسولی شکل می‌گیرد که دانه‌ها را در پایان فصل رشد آزاد می‌کند.

دانه‌ها پس از پراکنش، برای جوانه‌زنی موفق به دوره‌ای از سرمادهی (سرمادرمانی طبیعی زمستانه) نیاز دارند و رشد گیاهچه‌ها کند است؛ به‌گونه‌ای که رسیدن به مرحله گلدهی ممکن است چند سال زمان ببرد.

روش‌های تکثیر در خانه

رایج‌ترین روش خانگی، تکثیر غیرجنسی از طریق پیاز است. پس از پایان گلدهی و زرد شدن برگ‌ها، پیازچه‌های جانبی (Offsets) از پیاز مادر جدا می‌شوند؛ سپس در بستر سبک و زهکش‌دار کاشته و تا شروع رشد بعدی در جای خنک و خشک نگهداری می‌گردند.

روش دوم، تکثیر از بذر است: بذرها را در پاییز در خاک سبک می‌کارند و برای شبیه‌سازی زمستان، دوره سرمادهی ۸ تا ۱۲ هفته‌ای در دمای حدود ۲ تا ۵ درجه سانتی‌گراد فراهم می‌کنند. این روش زمان‌بر است، اما برای حفظ تنوع ژنتیکی و تولید نسل‌های جدید ارزشمند است.

لاله دیدیِر - لاله باغی لاله لاله آتشین لاله کوه

پیاز مصری گیاه شویدی سوسن میشیگان لاله آتشین