لاله واژگون زاگرسی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Fritillaria zagrica (لاله واژگون زاگرسی) از تیرهٔ Liliaceae (سوسنیان) و از سردهٔ Fritillaria است؛ سرده‌ای با پیازهای فلس‌دار که در نواحی معتدل نیم‌کرهٔ شمالی گسترش دارد. این گونه از نظر ریخت‌شناسی در گروه لاله‌های واژگونِ ایرانی قرار می‌گیرد و مانند بسیاری از فریتیلاریاها دارای چرخهٔ رویشی بهاره و دورهٔ رکود تابستانه است.

منطقهٔ بومی و پراکنش

این گونه بومی رشته‌کوه زاگرس در غرب ایران است و پراکنش آن به رویشگاه‌های کوهستانی این سامانه محدود می‌شود. محدودیت جغرافیایی و وابستگی به شرایط اقلیمی ویژهٔ ارتفاعات زاگرس باعث می‌شود که جمعیت‌ها غالباً به‌صورت لکه‌ای و جدا از هم دیده شوند و تنوع ژنتیکی آن‌ها به شدت به پیوستگی زیستگاه وابسته بماند.

زیستگاه و بوم‌شناسی

F. zagrica در چمنزارها و دامنه‌های کوهستانی، حاشیهٔ رویشگاه‌های جنگلی زاگرس و نواحی با خاک‌های نسبتاً عمیق و زهکشی‌شده رشد می‌کند. چرخهٔ فنولوژیک آن با ذوب برف و بارش‌های بهاره هم‌زمان است؛ در بهار گل‌دهی کرده و با افزایش دما و کاهش رطوبت، اندام‌های هوایی خشک می‌شوند و پیاز در خاک باقی می‌ماند.

تاریخچهٔ شناخت علمی

نام گونه‌ای zagrica به پیوند نزدیک این گیاه با زاگرس اشاره دارد و معرفی آن در ادبیات گیاه‌شناسی نتیجهٔ بررسی‌های فلوریستیک بر روی فریتیلاریاهای ایران است. تمایز آن از گونه‌های نزدیک، بر پایهٔ مجموعه‌ای از صفات ریختی (ویژگی‌های گل، برگ و پیاز) و داده‌های پراکنشی انجام می‌شود که در مطالعات فلور ایران اهمیت بالایی دارد.

خصوصیات - معرفی

گل سرنگون زاگرس یکی از گونه های لاله واژگون می باشد. ارتفاع آن به 8 سانتیمتر می رسد و گل های واژگون به طول یک و نیم سانتیمتر است. رنگ گل متمایل به قهوه ایی است و به وفور در دامنه های سنگلاخی می روید. به سادگی قابل رویت نبوده پس از نزدیک می توان پی برد که همان زیبایی و جلوه ی بسیاری از گونه های دیگر این جنس را دارا می باشد. برخی مواقع دارای دو گل است و کپسول بیضی شکل آن افراشته و به طور حیرت آوری بزرگ می باشد. پراکندگی آن زیاد بوده و نسبتا در زاگرس فراوان دیده می شود. بر همین اساس نام لاتین آن از منطقه ایی که در آن رشد یافته گرفته شده است، در دامنه های سنگلاخی کوه ها تا 2600 متر ارتفاع می روید. زمان گلدهی در ماه فروردین و اردیبهشت است. این گونه بومی ایران بوده و در رشته کوههای زاگرس پراکنش دارد. وجود گلبرگ های ارغوانی تیره که در انتها به رنگ زرد می باشند از مهمترین ویژگی های موفولوژیکی گونه محسوب می شود. 

شرایط نگهداری لاله واژگون زاگرسی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 16-18 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

دما و اقلیم

Fritillaria zagrica (لاله واژگون زاگرسی) به اقلیم کوهستانی زاگرس سازگار است و چرخه رشدی آن با زمستان‌های سرد و بهار خنک هم‌خوانی دارد. بهترین بازه دمایی در فصل رشد معمولاً حدود ۵ تا ۱۸ درجه سانتی‌گراد است و سرمای زمستان برای شکستن خواب پیاز مفید است. در تابستان، گیاه وارد خواب می‌شود و گرمای طولانی همراه با رطوبت بالا می‌تواند خطر پوسیدگی پیاز را افزایش دهد.

نور و مکان کاشت

این گونه در زیستگاه طبیعی اغلب در شیب‌ها و مراتع باز می‌روید. نور زیاد با سایه‌روشن (آفتاب صبح تا نیم‌سایه) برای رشد رویشی و گل‌دهی مناسب است. در مناطق گرم‌تر، نیم‌سایه در ساعات ظهر از تنش گرمایی و کاهش عمر گل جلوگیری می‌کند.

خاک و زهکشی

خاک باید سبک تا متوسط و بسیار زهکش‌دار باشد؛ ترکیبی از لوم شنی با مواد آلی پوسیده مناسب است. زهکشی عالی مهم‌ترین شرط موفقیت است زیرا ماندابی شدن، به‌ویژه در سرما، پوسیدگی پیاز را تشدید می‌کند. واکنش خاک نزدیک به خنثی تا کمی قلیایی (حدود ۶٫۵ تا ۸) معمولاً قابل‌قبول است.

رطوبت و آبیاری

در دوره رشد فعال (اواخر زمستان تا بهار) رطوبت یکنواخت خاک مفید است، اما آبیاری باید پس از خشک شدن سطح خاک انجام شود. در دوره خواب تابستانه، خاک باید تقریباً خشک نگه داشته شود تا پیاز سالم بماند. تهویه مناسب بستر و جلوگیری از خیس ماندن طولانی، کلیدی است.

ارتفاع و جریان هوا

این گیاه در ارتفاعات میانی تا بالای زاگرس عملکرد بهتری دارد. جریان هوای ملایم و محیط باز به کاهش بیماری‌های قارچی کمک می‌کند، اما بادهای خیلی شدید می‌تواند ساقه‌های گل‌دهنده را آسیب بزند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

پیاز این گیاه داروی موثری برای دردهای روماتیسمی و دردهای مفصلی و پاک کننده دستگاه کبدی است. البته این گیاه جز داروهای سمی است و مصرف آن باید زیر نظر پزشک باشد. اثر ضد دردی آن به خاطر موادی موسوم به آلکالوئیدهای ایمپریسین و فرتیسین در این گیاه است.

لاله واژگون

والک بلند مِری بِل لیلیوم اوراتوم سوسن میشیگان