لاله کوه

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام علمی

Tulipa hoogiana که در فارسی با نام «لاله کوه» شناخته می‌شود، از تیرهٔ Liliaceae و از جنس Tulipa است. این گونه از نظر ریخت‌شناسی به گروه لاله‌های کوهستانی آسیای میانه تعلق دارد و با پیاز فلس‌دار زیرزمینی چندساله شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش

لاله کوه بومی آسیای میانه است و در کشورهایی چون تاجیکستان، ازبکستان و بخش‌هایی از افغانستان گزارش شده است. رویشگاه‌های طبیعی آن معمولاً در ارتفاعات میانی تا نسبتاً بلند، در دامنه‌های سنگلاخی و خاک‌های سبک و نسبتاً فقیر قرار دارند.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه در اقلیم‌های سرد تا نیمه‌خشک کوهستانی رشد می‌کند و به زمستان‌های سرد و تابستان‌های نسبتاً خشک سازگار است. جوانه‌زنی و رشد رویشی در اوایل بهار رخ داده و گل‌دهی کوتاه ولی چشمگیر دارد. پیازها در دوره خشکی تابستان در حالت رکود باقی می‌مانند.

تاریخچه و اهمیت علمی

Tulipa hoogiana در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم توسط گیاه‌شناسان کاوشگر آسیای میانه توصیف شد. این گونه به‌عنوان یکی از منابع ژنتیکی مهم برای اصلاح نژاد لاله‌های زینتی شناخته می‌شود و در مطالعات فیلوژنتیک جنس Tulipa نقش مرجع دارد.

خصوصیات - معرفی

این لاله متعلق به خانواده لیلیاسه است که گونه های آن بیشتر در مناطق معتدله و نیمه گرمسیری پراکنش دارند. لاله ها پلی مورف هستند از طرفی به دلیل امکان هیبریداسیون بین گونه ای، شناسایی و تفکیک گونه های این جنس عمدتا مشکل است. ازجمله مطالعاتی که توانسته در مورد تعیین جایگاه گونه ها کمک نماید، مطالعه پیاز و کرک های گونه های آن است. 

شرایط نگهداری لاله کوه

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

آب‌وهوا و دما

لاله کوه (Tulipa hoogiana) بومی مناطق کوهستانی سرد و نسبتاً خشک است. این گیاه به زمستان‌های سرد برای طی دوره نیاز سرمایی پیاز نیاز دارد و دمای نزدیک صفر تا ۵ درجه سانتی‌گراد در زمستان برای آن مناسب است. در دوره رشد بهاره، دمای روزانه ۱۰ تا ۱۸ درجه و شب‌های خنک رشد بهینه را فراهم می‌کند. گرمای شدید و طولانی‌مدت، به‌ویژه همراه با رطوبت بالا، باعث ضعف پیاز و کاهش گلدهی سال بعد می‌شود.

نور و شدت تابش

لاله کوه گیاهی کاملاً آفتاب‌دوست است و برای گلدهی خوب به حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز نیاز دارد. در ارتفاعات، نور شدید ولی هوا خنک است؛ بنابراین در مناطق گرم‌تر بهتر است در جایی کاشته شود که صبح‌ها نور مستقیم و بعدازظهرها کمی سایه داشته باشد تا از سوختگی برگ‌ها و افزایش تبخیر جلوگیری شود.

رطوبت و آبیاری

لاله کوه به رطوبت کم تا متوسط و خاک نسبتاً خشک بین دو آبیاری نیاز دارد. مهم‌ترین نکته برای این گونه، عدم ماندگاری آب در اطراف پیاز است؛ زیرا رطوبت بالا و زهکشی ضعیف به سرعت موجب پوسیدگی پیاز می‌شود. در دوره استراحت تابستانه، آبیاری باید بسیار محدود یا قطع شود تا پیاز در حالت خشک و خنک بماند.

خاک و بستر کشت

بهترین خاک برای لاله کوه، خاک سبک، شنی تا شنی‌رسی با زهکشی عالی است. ترکیب خاک باغچه سبک با ماسه شسته و مقدار کمی کمپوست کاملاً پوسیده مناسب است. واکنش خاک کمی قلیایی تا خنثی (pH حدود ۶٫۸ تا ۷٫۸) ترجیح داده می‌شود. افزودن سنگ‌ریزه یا پرلیت به بهبود تهویه و خروج آب اضافی کمک می‌کند و شرایط طبیعی زیستگاه کوهستانی گیاه را شبیه‌سازی می‌نماید.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی لاله کوه (Tulipa hoogiana)

پیاز لاله کوه به‌دلیل دارا بودن ترکیبات آلکالوئیدی و ساپونینی، در طب سنتی به‌صورت محدود و با احتیاط استفاده می‌شود. از عصاره پیاز در برخی نواحی برای تسکین دردهای عضلانی و مفصلی به‌صورت ضماد موضعی بهره می‌گیرند. همچنین جوشانده‌های رقیق‌شده آن، در طب بومی به‌عنوان کمک‌کننده در بهبود سرفه‌های خفیف و سرماخوردگی ذکر شده است، هرچند مصرف خوراکی بی‌رویه می‌تواند سمی باشد.

کاربردهای صنعتی و آرایشی

گلبرگ‌های لاله کوه دارای رنگدانه‌های آنتوسیانینی هستند که به‌صورت تجربی برای استخراج رنگ‌های طبیعی با ثبات متوسط در صنایع کوچک رنگرزی پارچه‌های طبیعی و کاغذهای دست‌ساز به‌کار رفته‌اند. عصاره الکلی گل‌ها به‌عنوان افزودنی در فرمولاسیون برخی محصولات آرایشی گیاهی (مانند تونرهای گیاهی و ماسک‌های صورت) به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی بالقوه پیشنهاد شده است، اگرچه شواهد علمی گسترده و استانداردسازی صنعتی هنوز محدود است.

کاربردهای پژوهشی

به‌دلیل تنوع متابولیت‌های ثانویه، لاله کوه به‌عنوان مدل پژوهشی برای شناسایی ترکیبات فنلی و آنتی‌اکسیدانی جدید در مطالعات فارماکوگنوزی استفاده می‌شود و می‌تواند منبع بالقوه مولکول‌های دارویی آینده باشد.

سایر اطلاعات

در این گونه کرک ها درهم پیچیده، نامنظم و پشمی شکل اند و در تمام بخش پیاز وجود دارد. در بخش تحتانی، کرک ها متراکم تر و پوسته پیاز قهوه ای روشن، نازک، شکننده و کاغذی است. 

لاله دیدیِر - لاله باغی لاله دو رنگ لاله ریزه لاله

لیلیوم کاندیدوم لاله کوهی هوستا لیلیوم اوراتوم