۱۴۰۴ ششم دی

ارس تک‌دانه

این گیاه با نام علمی Juniperus monosperma و نام مرسوم (One-seed Juniper) که به فارسي ارس تک‌دانه ناميده ميشود، گياهي از خانواده Cupressaceae بومي بومی جنوب‌غرب ایالات متحده و شمال مکزیک؛ به‌طور طبیعی در فلات‌ها، دامنه‌های خشک، مناطق نیمه‌بیابانی و جنگل‌های باز با اقلیم خشک رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی تا سنگلاخی با زهکشی بسیار خوب؛ بسیار مقاوم به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8.5

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده گیاهی

گونه Juniperus monosperma (ارس تک‌دانه) از تیره Cupressaceae و از جنس Juniperus است. این جنس شامل ده‌ها گونه سرو کوهی در نیمکره شمالی است که همگی همیشه‌سبز و دارای برگ‌های سوزنی یا فلس‌مانند هستند. ارس تک‌دانه به دلیل دارا بودن تنها یک بذر در هر مخروط گوشتی، از نظر ریخت‌شناسی در میان سروهای کوهی متمایز است.

منطقه بومی و گستره پراکنش

زادگاه طبیعی این گونه، جنوب‌غرب آمریکای شمالی است؛ از ایالت نیومکزیکو و آریزونا تا بخش‌هایی از تگزاس و شمال مکزیک. این درختچه یا درخت کوچک، عمدتاً در فلات‌های خشک، دامنه‌های سنگلاخی و دشت‌های نیمه‌بیابانی رشد می‌کند. توانایی بالای آن در تحمل خشکی و خاک‌های فقیر، موجب شده که در چشم‌اندازهای استپی و کوهپایه‌ای این منطقه، گونه‌ای شاخص باشد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه معمول ارس تک‌دانه شامل ارتفاعات متوسط تا نسبتاً زیاد، خاک‌های قلیایی، و مناطقی با بارندگی سالانه کم است. این گونه در اجتماعات گیاهی مخلوط با گونه‌هایی مانند پینیون و سایر سروهای کوهی دیده می‌شود. میوه‌های گوشتی و آبی‌رنگ آن منبع غذایی مهمی برای پرندگان و پستانداران کوچک هستند و در پراکنش بذر نقش کلیدی دارند. ریشه‌های عمیق آن به تثبیت خاک و کاهش فرسایش کمک می‌کنند.

تاریخچه و اهمیت مطالعاتی

سوابق دیرینه‌شناسی خاک و حلقه‌های رشد نشان می‌دهد که Juniperus monosperma شاخص مهمی برای بازسازی تغییرات اقلیمی گذشته در جنوب‌غرب آمریکا است. بومیان منطقه از چوب سخت و روغنی آن برای سوخت و برخی ابزارهای ساده استفاده می‌کردند. در مطالعات نوین، این گونه به‌عنوان مدلی برای بررسی سازگاری گیاهان چوبی با خشکی، شوری و تغییرات اقلیمی مورد توجه قرار گرفته است و داده‌های آن در پژوهش‌های اقلیم‌شناسی و بوم‌شناسی کاربرد گسترده دارد.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی گیاه

ارس تک‌دانه (Juniperus monosperma) درختچه‌ای تا درختی کوچک است که معمولاً ۲ تا ۶ متر ارتفاع می‌گیرد و دارای تاجی نامنظم و گسترده است. فرم کلی گیاه اغلب چندساقه و به‌صورت بوته‌ای متراکم دیده می‌شود. گستره تاج می‌تواند بیشتر از ارتفاع گیاه باشد و ظاهری چتری و نامتقارن ایجاد کند.

ساقه و پوست

ساقه‌ها چوبی، محکم و نسبتاً پیچ‌خورده‌اند و در پایه به چند شاخه اصلی تقسیم می‌شوند. پوست ساقه قهوه‌ای تا خاکستری مایل به قرمز است و با افزایش سن، پوسته‌پوسته و فیبری می‌شود. پوست قدیمی به صورت نوارهای باریک از تنه جدا می‌گردد و لایه‌های زیرین روشن‌تر به‌نظر می‌رسند. شاخه‌های جوان نازک، استوانه‌ای و به رنگ سبز مایل به قهوه‌ای هستند.

برگ‌ها

برگ‌ها همیشه‌سبز، چرمی و کوچک‌اند و به دو تیپ سوزنی و فلس‌دار دیده می‌شوند، اما در گیاه بالغ عمدتاً فلس‌دار هستند. برگ‌های فلس‌دار به صورت متقابل یا سه‌تایی روی شاخه‌ها چسبیده و طول آن‌ها معمولاً کمتر از ۲ میلی‌متر است. رنگ برگ‌ها سبز مایل به آبی تا سبز خاکستری بوده و سطح آن‌ها می‌تواند اندکی مومی و براق باشد که به کاهش تعرق کمک می‌کند.

مخروط‌های نر و ماده (گل‌ها)

ارس تک‌دانه گونه‌ای دوپایه است؛ مخروط‌های نر و ماده روی گیاهان جداگانه تشکیل می‌شوند. مخروط‌های نر کوچک، بیضی تا تخم‌مرغی، به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای و در انتهای شاخه‌های کوتاه قرار دارند. مخروط‌های ماده کروی تا تخم‌مرغی، ابتدا سبز و پس از بلوغ مایل به آبی تا آبی ـ خاکستری می‌شوند. هر مخروط معمولاً فقط یک بذر سخت و نسبتاً درشت درون خود دارد که نام «تک‌دانه» نیز از همین ویژگی ناشی می‌شود.

شرایط نگهداری ارس تک‌دانه

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی تا سنگلاخی با زهکشی بسیار خوب؛ بسیار مقاوم به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8.5

دمـا و اقلیم مناسب برای رشد Juniperus monosperma

Juniperus monosperma بومی مناطق خشک و نیمه‌خشک آمریکای شمالی است و به خوبی با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد سازگار شده است. این گونه می‌تواند دماهای زیر صفر را تحمل کند، اما در مناطق با زمستان‌های بسیار مرطوب و یخبندان طولانی عملکرد ضعیف‌تری دارد. دمای ایده‌آل رشد در فصل فعال گیاه حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و نوسان دمای روز و شب برای سلامت آن مشکل‌ساز نیست.

نیاز نوری و شدت تابش

این سرو نیازمند آفتاب کامل است و در شرایطی که روزانه حداقل ۶ ساعت نور مستقیم دریافت کند بهترین رشد را نشان می‌دهد. در نیم‌سایه رشد آن کاهش یافته و فرم تاج گیاه باز و کم‌پشت می‌شود. قرارگیری در مکان‌های خیلی سایه‌دار می‌تواند باعث کاهش تراکم برگ‌ها و افزایش حساسیت به آفات شود. در مناطق بسیار گرم، وجود کمی سایه‌ی بعدازظهر می‌تواند از سوختگی سوزن‌برگ‌ها جلوگیری کند.

رطوبت و نیاز آبی

Juniperus monosperma یک گونه بسیار مقاوم به خشکی است و برای اقلیم‌های کم‌باران مناسب می‌باشد. پس از استقرار ریشه، آبیاری منظم مورد نیاز نیست و صرفاً در دوره‌های خشکسالی طولانی باید آبیاری عمیق و فاصله‌دار انجام شود. رطوبت نسبی بالا و ایستایی رطوبت در اطراف برگ‌ها می‌تواند خطر بیماری‌های قارچی را افزایش دهد، بنابراین گردش هوای مناسب و اجتناب از آبیاری بارانی مکرر مهم است.

خاک، زهکشی و pH

این گیاه در خاک‌های فقیر، شنی، سنگلاخی و حتی خاک‌های کم‌عمق نیز قادر به رشد است، به شرطی که زهکشی عالی فراهم باشد. خاک‌های سنگین رسی و غرقاب‌شونده برای آن نامناسب‌اند و موجب پوسیدگی ریشه می‌شوند. Juniperus monosperma نسبت به pH خاک سازگار است و از کمی اسیدی تا قلیایی متوسط را تحمل می‌کند، اما در خاک‌های با شوری بسیار بالا ممکن است دچار کاهش رشد شود. افزودن ماسه و مواد معدنی به خاک، به بهبود تهویه ریشه کمک می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

اردوج ارس غربی ارس خزنده ارس پولکی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

سکویا سحرگاهی ارس یوتا سرو ناز نوش

  محسن شهاب الدین