۱۴۰۴ ششم دی

ارس یوتا

این گیاه با نام علمی Juniperus osteosperma و نام مرسوم (Utah Juniper) که به فارسي ارس یوتا ناميده ميشود، گياهي از خانواده Cupressaceae بومي بومی غرب ایالات متحده آمریکا، به‌ویژه یوتا، نوادا، آریزونا، نیومکزیکو و کلرادو، در نواحی خشک و نیمه‌خشک مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک، شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی، مقاوم به خاک‌های فقیر و قلیایی، با pH خنثی تا قلیایی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی گیاه‌شناسی

Juniperus osteosperma که در فارسی گاه «سرو کوهی استخوان‌دانه» نامیده می‌شود، از تیره Cupressaceae (سروئیان) و در جنس Juniperus (اَرس‌ها/جونیپروس) قرار دارد. این گونه، بخشی از گروه سروهای همیشه‌سبز مخروط‌دار است که با برگ‌های سوزنی و میوه‌های شبه‌سُپَره (juniper berry) شناخته می‌شوند. این گیاه یک مخروط‌دار دوپایه است؛ یعنی اندام‌های نر و ماده روی پایه‌های جداگانه قرار می‌گیرند.

منطقه بومی و گستره پراکنش

زیست‌بوم طبیعی Juniperus osteosperma، ناحیه فلات و کوهستان‌های جنوب‌غرب و مرکز غربی آمریکای شمالی است. این گونه به‌طور بومی در ایالت‌هایی مانند یوتا، نوادا، آریزونا، نیومکزیکو و بخش‌هایی از کلرادو و کالیفرنیا گسترش دارد. دامنه ارتفاعی آن معمولاً بین ۱۲۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا است و در کمربندهای نیمه‌خشک تا خشک کوهستانی دیده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این سرو در جنگلچه‌های اَرس–پیـن‌یون (Juniper–Pinyon woodlands) همراه با گونه‌هایی از کاج‌های کوتاه‌عمر (مانند Pinus edulis) حضور دارد. خاک‌های زیستگاه آن اغلب کم‌عمق، سنگلاخی، آهکی و با تغذیه ضعیف هستند؛ با این حال گیاه با ریشه‌های عمیق و سیستم گسترده، به خشکی طولانی‌مدت سازگار است. نقش اکولوژیکی آن شامل تثبیت خاک، ایجاد پناهگاه برای پرندگان و پستانداران کوچک و تأمین بذر و پوشش غذایی است.

تاریخچه و اهمیت انسان‌شناختی

استفاده سنتی این گونه به مردمان بومی آمریکای شمالی بازمی‌گردد. آن‌ها از چوب متراکم و مقاوم آن برای تیرک‌ها، سوخت و سازه‌های ساده بهره می‌گرفتند و مخروط‌های گوشتی آن در برخی فرهنگ‌ها منبع کمکی غذا و ادویه بود. در قرن نوزدهم و بیستم، گسترش دامداری و بهره‌برداری چوبی، الگوی پراکنش و تراکم این گونه را تغییر داد و منجر به بحث‌های اکولوژیک در مورد فرسایش خاک و تغییر کاربری اراضی در زیستگاه‌های نیمه‌خشک آمریکا شد.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی مورفولوژیک

ارس یوتا (Juniperus osteosperma) درختچه‌ای تا درخت کوچک همیشه‌سبز است که معمولاً ۳ تا ۹ متر ارتفاع می‌گیرد. فرم تاج گیاه نامنظم، گسترده و اغلب چندساقه است و در زیستگاه‌های فقیر و خشک، به شکل بوته‌ای کوتاه باقی می‌ماند. پوست تنه خاکستری تا قهوه‌ای و نوارنوار، پوسته‌پوسته و در لایه‌های نازک از تنه جدا می‌شود.

ساقه و تنه

ساقه‌ها چوبی، سخت و بسیار مقاوم‌اند و در سنین بالا پیچ‌خورده و ناهموار می‌شوند. رنگ شاخه‌های جوان سبز تا سبز مایل به زرد است، در حالی که شاخه‌های مسن‌تر قهوه‌ای تا خاکستری تیره‌اند. چوب این گونه بسیار متراکم، معطر و دارای مغز زرد مایل به قهوه‌ای است که آن را در برابر پوسیدگی و حشرات مقاوم می‌کند.

برگ‌ها

ارس یوتا دارای دو نوع برگ سوزنی‌شکل جوان و فلس‌مانند بالغ است. برگ‌های جوان باریک، نوک‌تیز و به طول تقریبی ۵–۱۰ میلی‌متر هستند. در گیاهان بالغ، برگ‌ها به صورت فلس‌های کوچک چسبیده به شاخه، به طول حدود ۱–۲ میلی‌متر و به رنگ سبز مایل به خاکستری تا سبز تیره دیده می‌شوند. سطح برگ‌ها دارای غده یا نوار رزینی کم‌رنگ است که در مقطع زیر نور قابل مشاهده است و بافتی چرمی و ضخیم برای کاهش تبخیر دارند.

مخروط‌ها (شبه‌میوه) و اندام‌های زایشی

ارس یوتا دوپایه است و گل‌های نر و ماده روی پایه‌های جدا دیده می‌شوند. گل‌های نر به صورت مخروطچه‌های کوچک زرد مایل به قهوه‌ای و گل‌های ماده به شکل ساختارهای کروی کوچک سبز رنگ در شاخه‌های جوان تشکیل می‌شوند. مخروط‌های ماده پس از رسیدن، به صورت شبه‌میوه‌های کروی آبی تیره تا بنفش‌مایل، مومی و دارای قطر حدود ۶–۱۰ میلی‌متر دیده می‌شوند که معمولاً ۱ تا ۲ دانه سخت، استخوانی و به رنگ قهوه‌ای درون خود دارند.

شرایط نگهداری ارس یوتا

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک بسیار سبک، شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی، مقاوم به خاک‌های فقیر و قلیایی، با pH خنثی تا قلیایی

شرایط کلی محیط رشد Juniperus osteosperma (ارس یوتا)

ارس یوتا درختچه‌ای همیشه‌سبز و بسیار مقاوم به خشکی است که بومی مناطق نیمه‌خشک آمریکای شمالی است. این گونه برای فضای سبز کم‌آب، شیب‌ها و باغ‌های صخره‌ای بسیار مناسب است، به‌شرط آنکه شرایط زیستگاه طبیعی آن شبیه‌سازی شود.

دما و تحمل سرما و گرما

ارس یوتا دامنه دمایی گسترده‌ای را تحمل می‌کند. این گیاه می‌تواند سرمای زیر صفر تا حدود ۲۰- درجه سانتی‌گراد و گرمای بالای ۳۵ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد را تاب بیاورد، به شرط آن‌که خاک زهکش خوبی داشته باشد. در تابستان‌های بسیار گرم، جریان هوای مناسب به کاهش تنش گرمایی کمک می‌کند.

نور و میزان تابش

این گونه به آفتاب کامل نیاز دارد و حداقل ۶ ساعت نور مستقیم در روز برای رشد متراکم و رنگ مناسب شاخساره توصیه می‌شود. در سایه‌ی زیاد، گیاه کشیده و کم‌پشت شده و مقاومت آن به آفات و بیماری‌ها کاهش می‌یابد. در مناطق بسیار گرم، کمی سایه بعدازظهر مفید است.

خاک، زهکشی و pH

ارس یوتا در خاک‌های فقیر، شنی، سنگلاخی و حتی آهکی رشد می‌کند، اما مهم‌ترین عامل برای این گیاه زهکشی بسیار خوب خاک است. ماندگاری طولانی‌مدت آب در اطراف ریشه باعث پوسیدگی ریشه و کاهش عمر گیاه می‌شود. pH خاک از کمی اسیدی تا قلیایی (حدود ۶ تا ۸) قابل تحمل است و خاک‌های سنگریزه‌دار بهترین عملکرد را نشان می‌دهند.

رطوبت هوا و نیاز آبی

ارس یوتا گیاهی کم‌نیاز به آب و متناسب با اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک است. پس از استقرار، آبیاری عمیق و کم‌تکرار بهتر از آبیاری سبک و مکرر است. رطوبت نسبی بالا و آبیاری بیش از حد، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد؛ بنابراین، مکان‌های با جریان هوای خوب و رطوبت متوسط تا کم مناسب‌تر هستند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

ارس غربی ارس فنیقی ارس غربی پیرو

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

ارس غربی سرو باتلاقی ارس غربی سرو خمره‌ای شرقی

  محسن شهاب الدین