۱۴۰۵ بیست و ششم خرداد

آکاسیا چتری

آکاسیا چتری (Acacia tortilis) درختی خاردار و بسیار مقاوم به خشکی از خانواده باقلاییان است که به دلیل تاج چتری و سایه‌گستری، در مناطق گرم و نیمه‌خشک برای فضای سبز، بادشکن و تثبیت خاک کاشته می‌شود. این گیاه آفتاب کامل و گرما را دوست دارد و در خاک‌های شنی تا شنی‌رسیِ با زهکشی عالی بهترین عملکرد را نشان می‌دهد. آبیاری باید کم و عمیق باشد و پس از استقرار، تنها در دوره‌های خشکی طولانی نیاز به آب دارد. نسبت به خاک‌های فقیر و کمی شور تحمل خوبی دارد، اما ماندابی شدن و رطوبت مداوم باعث ضعف ریشه می‌شود. هرس سبک برای فرم‌دهی و کنترل خارها در جوانی مفید است.

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Acacia tortilis که در فارسی با نام «آکاسیا چتری» شناخته می‌شود، از خانوادهٔ Fabaceae (بقولات) و زیرخانوادهٔ Caesalpinioideae است. این گونه در جنس Acacia قرار می‌گیرد و به‌واسطهٔ همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کنندهٔ نیتروژن در گره‌های ریشه، در بهبود حاصلخیزی خاک‌های فقیر نقش دارد.

پراکنش بومی و زیستگاه

خاستگاه طبیعی آکاسیا چتری عمدتاً شمال و شرق آفریقا (از ناحیهٔ ساحل تا شاخ آفریقا) و بخش‌هایی از شبه‌جزیرهٔ عربستان و جنوب‌غرب آسیا گزارش شده است. زیستگاه شاخص آن شامل ساواناهای خشک، بیابان‌حاشیه‌ها، دشت‌های شنی و آبرفتی و بستر آبراهه‌های فصلی (وادی‌ها) است.

تحمل بالای خشکی، گرما و شوری نسبی از ویژگی‌های اکولوژیک مهم این گونه است؛ تاج گسترده و چتری‌شکل آن با کاهش تابش مستقیم به سطح خاک، می‌تواند ریزاقلیم خنک‌تری ایجاد کرده و به پایداری زیست‌بوم‌های خشک کمک کند.

ویژگی‌های علمی شاخص

این درخت/درختچه معمولاً دارای خارهای جفتی و برگ‌های مرکب پرمانند است. گل‌ها غالباً کوچک و متراکم بوده و میوه به صورت غلاف پیچ‌خورده دیده می‌شود. گرده‌افشانی عمدتاً توسط حشرات انجام می‌گیرد و بذرها به دلیل پوشش سخت، اغلب نیازمند خراش‌دهی یا تیمار برای جوانه‌زنی بهتر هستند.

تاریخچه و اهمیت پژوهشی

Acacia tortilis در مطالعات بیابان‌زدایی و مرتع‌داری به‌عنوان گونه‌ای کلیدی مطرح است. توان تثبیت نیتروژن و سازگاری با تنش‌های اقلیمی سبب شده در برنامه‌های احیای سرزمین و بررسی‌های فیزیولوژی تنش در مناطق خشک، مورد توجه ویژه قرار گیرد.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی

Acacia tortilis (آکاسیا چتری) درخت یا درختچه‌ای با تاج گسترده و چترمانند است که شاخه‌ها اغلب به‌صورت افقی گسترش می‌یابند. پوست تنه معمولاً خاکستری تا قهوه‌ای و با افزایش سن شیاردار و ترک‌دار می‌شود.

ساقه، شاخه و خار

شاخه‌های جوان باریک و نسبتاً انعطاف‌پذیر بوده و رنگ آن‌ها از سبز مایل به قهوه‌ای تا قهوه‌ای روشن متغیر است. این گونه معمولاً دارای خارهای جفتی در گره‌هاست؛ خارها می‌توانند سفید تا مایل به خاکستری و از نوع مستقیم یا کمی خمیده باشند و طول آن‌ها اغلب چند سانتی‌متر است.

برگ

برگ‌ها دوبار شانه‌ای (bipinnate) و ظریف‌اند؛ هر برگ از محور اصلی و چندین شانه فرعی تشکیل می‌شود که روی آن‌ها برگچه‌های بسیار کوچک و متعدد قرار دارد. رنگ برگ‌ها عموماً سبز تا سبز خاکستری است و بافت برگچه‌ها نازک و نرم به نظر می‌رسد؛ این ریزبرگی به کاهش تبخیر کمک می‌کند.

گل‌آذین و گل

گل‌ها کوچک و فراوان‌اند و معمولاً به‌صورت گل‌آذین‌های کروی یا نیمه‌کروی متراکم دیده می‌شوند. رنگ گل‌ها غالباً کرم تا سفید مایل به زرد است و پرچم‌های متعدد، ظاهر پفکی و رشته‌ای به گل‌آذین می‌دهند.

میوه و بذر

میوه از نوع نیام (غلاف) و معمولاً پیچ‌خورده یا حلقوی است. رنگ غلاف در رسیدگی از سبز به قهوه‌ای تغییر می‌کند و درون آن بذرهای سخت و نسبتاً扁 قرار دارند.

شرایط نگهداری آکاسیا چتری

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 40 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا متوسط با زهکشی بسیار خوب (شنی، شنی-رسی)، تحمل خاک‌های فقیر و کمی شور؛ از ماندابی شدن بیزار است

نور

آکاسیا چتری (Acacia tortilis) گیاهی کاملاً آفتاب‌دوست است و برای رشد مطلوب به نور مستقیم و شدید نیاز دارد. سایه‌پذیری آن کم است و در مکان‌های نیم‌سایه معمولاً رشد کندتر، تاج کم‌پشت‌تر و گل‌دهی ضعیف‌تر دیده می‌شود.

دما و تحمل اقلیمی

این گونه بومی نواحی خشک و نیمه‌خشک است و گرما را به‌خوبی تحمل می‌کند. بهترین عملکرد آن در دماهای گرم روزانه و زمستان‌های ملایم مشاهده می‌شود. در سنین کم به سرمای ناگهانی حساس‌تر است؛ بنابراین در مناطق با یخبندان‌های شدید و طولانی، کاشت در فضای باز توصیه نمی‌شود یا نیاز به حفاظت زمستانه دارد.

رطوبت و بارندگی

رطوبت بالا برای این گیاه مناسب نیست و محیط‌های بسیار مرطوب می‌توانند زمینه‌ساز مشکلات قارچی و کاهش تهویه ریشه شوند. در اقلیم‌هایی با بارندگی کم تا متوسط سازگاری بالایی دارد و پس از استقرار، خشکی را بهتر از ماندابی‌بودن تحمل می‌کند.

خاک و زهکشی

بهترین خاک برای آکاسیا چتری، خاک‌های سبک تا متوسط با زهکشی بسیار خوب است (شنی، شنی-لومی یا لومی سبک). ماندابی شدن خاک و خاک‌های سنگین رسی، مهم‌ترین عامل ضعف ریشه و زردی برگ‌هاست. این گیاه نسبت به فقر مواد غذایی و تا حدی شوری و قلیایی بودن خاک نیز بردبار است، اما خاک‌های متراکم و کم‌هوا را نمی‌پسندد.

باد و جای‌گذاری

در فضاهای باز و بادخیز عملکرد خوبی دارد، ولی برای نهال‌های جوان، بادهای بسیار شدید می‌تواند موجب آسیب مکانیکی شود. کاشت در محل آفتاب‌گیر با جریان هوای مناسب و فاصله کافی از سازه‌ها، برای شکل‌گیری تاج چتری ایده‌آل است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


 

آشنایی با جنس آکاسیا و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين جنس :
 

میموزا آکاسیای بندکفشی آکاسیا بلندبرگ آکاسیا معطر (آکاسیای شیرین)

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

لوبیا چشم بلبلی لوپن باغی تمبر هندی مانیلا گل نخود

  محسن شهاب الدین