نام لاتين
gum arabic tree
دانستنیهای علمی
ردهبندی علمی
Acacia nilotica از تیرهٔ Fabaceae (Leguminosae) و زیرتیرهٔ Mimosoideae است. این گونه از نظر جنسشناسی به گروهی تعلق دارد که در منابع جدید غالباً در چارچوب سردهٔ Vachellia نیز بررسی میشود؛ با این حال نام پذیرفتهشدهٔ رایج در بسیاری از فلورها هنوز Acacia nilotica است.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
پراکنش بومی آن عمدتاً در آفریقا (بهویژه نوار ساحلی و داخلی در امتداد سامانههای رودخانهای) و جنوب و جنوبغرب آسیا (از جمله شبهقارهٔ هند و بخشهایی از خاورمیانه) گزارش شده است. زیستگاه شاخص این گونه دشتهای سیلابی، حاشیهٔ رودخانهها، ساواناهای خشک تا نیمهخشک و خاکهای آبرفتی است و تحمل بالایی به گرما و دورههای خشکی نشان میدهد.
تاریخچهٔ شناسایی و نامگذاری
این گیاه از گونههایی است که از دیرباز در متون طبیعی و دارویی مناطق نیل و شبهقاره شناخته میشد. در نظام نامگذاری نوین، گونه در چارچوب ردهبندی لینهای معرفی شد و سپس در بازنگریهای بعدی با تکیه بر دادههای ریختشناسی و تبارزایی، جایگاه آن میان Acacia و Vachellia موضوع بحث و تفکیک قرار گرفت.
نامهای رایج محلی و جهانی
در انگلیسی معمولاً با نامهای Gum Arabic tree و Egyptian thorn شناخته میشود. در شبهقاره نامهایی مانند Babul و Kikar رایج است و در برخی منابع عربی به گروه «سَلم/سَمُر» نزدیک دانسته میشود. کاربرد نام «درخت صمغ عربی» گاهی بهصورت عام برای چند گونهٔ مولد صمغ بهکار میرود و لزوماً منحصر به این گونه نیست.
![درخت صمغ عربی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
18 تا 28 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
گستره وسیعی از خاک های به ویژه خاک های آبرفتی
|
"درخت صمغ عربی" درختی در اندازه متوسط، به طول 7 تا 13 متر، دارای ساقه ای به قطر 20 تا 30 سانتیمتر، با تاجی گسترده یا گرد یا چتری شکل می باشد. پوست درخت به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه با شیارهای عمودی منظم در گونه های قدیمی تر است.
برگ ها مرکب، به طوب 4.5 تا 7 سانتیمتر، با 2 تا 14 جفت برگ مرکب است. برگچه ها به طول 1.5 تا 7 میلیمتر می باشد. این درختان به صورت عمومی تعدادی از برگ های خود را در فصول خشک از دست می دهند.
گل ها به رنگ زرد روشن و کروی شکل هستند. این گل ها دارای عطری شیرین بوده که نزدیک فصول بارانی ظاهر می شوند. این گیاهان پرگل بوده و تعداد زیادی گل در فصول مختلف تولید می کنند. حدود 0.1 درصد از گل ها تبدیل به غلاف میوه می شوند.
غلاف میوه بسیار مغذی بوده و حاوی تعدادی بذور است که در هنگام بلوغ توسط حیوانات پراکنده می شوند. غلاف ها فشرده بود و دارای کمی انحنا بوده و تسبیح مانند است. غلاف ها صاف یا پوشیده از کرک های نرم است. یک درخت بالغ می تواند حدود 2000 تا 3000 غلاف ور فصول میوه دهی مناسب تولید می کند که هر کدام دارای 8 تا 16 بذر می باشند و در نهایت حدود 5000 تا 16000 بذر در هر کیلوگرم تولید می شود.
![gum arabic tree]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در گستره وسیعی از خاک های می تواند رشد کند. اما بهترین رشد را در خاک های آبرفتی و سنگین با پی اچ 5 تا 9 خواهد داشت. در برخی زمین ها نیز برای احیای خاک ها و مناسب کردن زمین های دارای نمک کمتر از 3 درصد کشت می شود.
در نواحی با بارندگی سالانه حدود 300 تا 2200 میلیمتر سازگار است همچنین نسبت به سیلاب های فصلی نیز مقاوم است.
می تواند از سطح دریا تا ارتفاعات 1340 متری بالاتر از سطح دریا با متوسط دمای سالانه حدود 18 تا 28 درجه سانتیگراد رشد می کند. همچنین می تواند گستره دماهای منفی یک تا 50 درجه سانتیگراد را تحمل کند. اما نهال های بذری آن نسبت به یخ زدگی حساس می باشند.
نهال های بذری آن همچنین نسبت به مکان های سایه متحمل می باشند.
![Acacia nilotica]()
نحوه تکثیر درخت صمغ عربی
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرها و نیز ریشه دار کردن قلمه های آن صورت می گیرد.
از صمغ عربی در صنایع غذایی به عنوان «پایدارکننده» و در صنعت چاپ به عنوان روانکننده در انواع خاصی از جوهر برای چاپ استفاده میشود. صمغ عربی ترکیب پیچیدهای از ساکاریدها و گلیکوپروتئینها است که مهمترین خواص صمغ از این ترکیبها میباشد. این صمغ خوراکی است.
استفاده از صمغ عربی در اپیلاسیون و رفع مو های زاید به عنوان موم:
صمغ عربی در واقع یک موم سرد است. شما می توانید آن را در دستان خود کمی ورز دهید تا آماده استفاده شود. یکی دیگر از ویژگی های مثبت صمغ عربی این مورد است که بدون استفاده از پد، پارچه و مواردی از این قبیل می توانید موهای اضافی بدن را حذف نمایید.
دیگر موارد استفاده: در صنعت چاپ و داروسازی و لوازم آرایشی نیز از آن استفاده میشود. در آبنبات و البته در آدامس استفاده میشود.
در نقاشی از آن به عنوان یک مادهٔ چسبنده در آبرنگ استفاده میشود.
یکی از ترکیبات مهم واکس نیز صمغ عربی است.
مادهٔ چسبندهٔ تمبرهای پستی نیز از این صمغ است.
در سیگارسازی نیز به عنوان چسبندهٔ کاغذ سیگار استفاده میشود. همچنین صمغ عربی یکی از ترکیبات مهم شربت نوشابه است.