شیرین بیان روسی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Glycyrrhiza glabra var. glandulifera (شیرین‌بیان روسی) عضوی از خانواده Fabaceae (Leguminosae) است؛ خانواده‌ای که با توان همزیستی ریشه‌ای با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن شناخته می‌شود. این گیاه در جنس Glycyrrhiza قرار دارد؛ جنسی که گونه‌های آن به داشتن ریشه‌های شیرین و ترکیبات تری‌ترپنوئیدی شاخص شهرت دارند.

منطقه بومی و پراکنش

این واریته به ناحیه اوراسیا نسبت داده می‌شود و در گستره‌ای از بخش‌هایی از اروپای شرقی تا آسیای میانه و پیرامون حوضه‌های رودخانه‌ای گزارش می‌گردد. در منابع گیاه‌شناسی، عنوان «روسی» بیشتر به فراوانی و کشت/رویش آن در نواحی استپی و نیمه‌استپی شمالی‌تر اشاره دارد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه مطلوب شیرین‌بیان روسی عمدتاً دشت‌های آبرفتی، حاشیه رودخانه‌ها، خاک‌های عمیق و نسبتاً شور یا قلیایی و نیز اراضی باز با تابش کامل است. به‌عنوان یک لگوم، ظرفیت تثبیت زیستی نیتروژن می‌تواند در استقرار آن در خاک‌های کم‌مواد غذایی نقش داشته باشد. ریشه‌ها و ریزوم‌های قوی سبب پایداری در بوم‌سازگان‌های باز و تحمل نسبی به خشکی‌های دوره‌ای می‌شوند.

دانستنی‌های ریخت‌شناسی و تمایز واریته

این گیاه علفی چندساله با ریزوم‌های گسترده است. در واریته glandulifera، وجود ساختارهای غده‌ای (glandular) روی بخش‌هایی مانند برگچه‌ها یا محور گل‌آذین می‌تواند ویژگی تشخیصی باشد؛ این غدد معمولاً با ترشح مواد ثانویه و نقش‌های دفاعی یا اکولوژیک مرتبط دانسته می‌شوند.

تاریخچه و اهمیت علمی

Glycyrrhiza glabra از دیرباز در متون دارویی اوراسیایی شناخته شده و مطالعه آن در شیمی گیاهی با ترکیباتی مانند گلیسیریزین پیوند خورده است. واریته glandulifera در چارچوب تنوع درون‌گونه‌ای، برای بررسی سازگاری‌های اقلیمی-خاکی و تفاوت‌های شیمیایی مورد توجه رده‌بندی‌دانان و پژوهشگران بوم‌شناسی قرار می‌گیرد.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری شیرین بیان روسی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز آب و هوای گرم و آفتابی خاک مورد نياز زمین های شنی با لایه های ضخیم خاک و غنی از کلسیم

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی ریشه

ریشه و ریزوم Glycyrrhiza glabra var. glandulifera منبع گلیسیریزین و فلاونوئیدهاست و در داروسازی برای تهیه عصاره‌ها و شربت‌های ضدسرفه و خلط‌آور به‌کار می‌رود. فرمولاسیون‌های خوراکی و موضعی آن برای کاهش التهاب مخاط گلو و معده، و به‌عنوان کمک‌درمان زخم‌های گوارشی استفاده می‌شوند. همچنین در برخی فرآورده‌ها برای پوشاندن طعم نامطلوب داروها و افزایش پذیرش بیمار کاربرد دارد.

کاربردهای پوست و مواد آرایشی-بهداشتی

ترکیبات فنولی و لیکوئریتینِ استخراج‌شده از ریشه در کرم‌ها و سرم‌ها به‌عنوان عوامل روشن‌کننده و ضدالتهاب استفاده می‌شوند. در محصولات مراقبت از پوست مستعد قرمزی و تحریک، عصاره شیرین‌بیان به کاهش التهاب و یکنواختی رنگ پوست کمک می‌کند. همچنین در شامپوها و فرآورده‌های پوست سر برای آرام‌سازی خارش کاربرد دارد.

کاربردهای صنعتی و غذایی

عصاره ریشه به‌عنوان شیرین‌کننده و طعم‌دهنده طبیعی در صنایع غذایی و نوشیدنی‌ها (به‌ویژه محصولات گیاهی و بدون قند افزوده) استفاده می‌شود. در صنعت دخانیات نیز برای بهبود عطر و کاهش تندی دود به کار می‌رود. گلیسیریزین به‌دلیل شیرینی بالا و پایداری نسبی، ماده‌ای کلیدی در فرمولاسیون‌های طعم‌دهنده صنعتی است.

مقابله به آفات شیرین بیان روسی

آفات مهم و علائم

در Glycyrrhiza glabra var. glandulifera (شیرین‌بیان روسی)، شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، چسبندگی (عسلک) و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. تریپس‌ها لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی برگ ایجاد می‌کنند. کنه تارتن با زردی و تارهای ظریف روی برگ همراه است. لاروهای خاکزی (کرم‌های طوقه‌بُر و مفتولی) با تغذیه از طوقه و ریشه موجب ضعف عمومی و پژمردگی ناگهانی می‌شوند.

بیماری‌های شایع

پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از قارچ‌های خاکزاد مانند فوزاریوم/فیتوفتورا) با زردی، توقف رشد و قهوه‌ای شدن بافت ریشه بروز می‌کند. لکه‌برگی‌های قارچی و سفیدک سطحی نیز می‌توانند در شرایط رطوبت و سایه‌اندازی تشدید شوند و کاهش فتوسنتز و کیفیت اندام‌های هوایی را در پی داشته باشند.

روش‌های مدیریت و کنترل

اصلی‌ترین اقدام، پیشگیری با بهداشت مزرعه و مدیریت آب است: زهکشی مناسب، آبیاری حداقلی و پرهیز از غرقابی. تناوب با گیاهان غیرمیزبان، حذف بقایای آلوده، و ضدعفونی ابزار توصیه می‌شود. برای آفات مکنده، پایش هفتگی، استفاده از کارت‌های زرد، و تقویت دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها و زنبورهای پارازیتوئید) مؤثر است. در آلودگی‌های شدید، کاربرد هدفمند صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های معدنی و در بیماری‌های خاکزاد، استفاده از قارچکش‌های مجاز بر اساس توصیه کارشناس و آزمون خاک انجام شود.

نحوه تکثیر شیرین بیان روسی