نام علمي
Glycyrrhiza glabra var. typica
نام لاتين
Spanish licorice
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه سامانهشناختی
Glycyrrhiza glabra var. typica (شیرینبیان اسپانیایی) گیاهی علفی و پایا از تیره Fabaceae (Leguminosae) است. این واریته در جنس Glycyrrhiza قرار میگیرد؛ جنسی که با داشتن ریشهها و ریزومهای غنی از متابولیتهای ثانویه و نیز توانایی همزیستی با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن (ریزوبیومها) شناخته میشود.
پراکنش بومی و زیستگاه
این گیاه در گسترهای از جنوب اروپا تا غرب و جنوبغرب آسیا منشأ دارد و در نواحی مدیترانهای و پیرامون آن گزارش میشود. زیستگاههای معمول آن شامل دشتهای آبرفتی، حاشیه رودخانهها، خاکهای لومی تا رسیِ عمیق و نسبتاً مرطوب است؛ اما به دلیل سامانه ریزومی توسعهیافته میتواند دورههای خشکی را نیز تا حدی تحمل کند.
ویژگیهای بومشناختی مرتبط با استقرار
شیرینبیان بهواسطه ریزومهای خزنده و ریشههای عمیق، قابلیت باززایی رویشی و تشکیل لکههای متراکم دارد و در زیستگاههای باز و آفتابگیر عملکرد بهتری نشان میدهد. همزیستی ریشهای با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن موجب بهبود دسترسی گیاه به نیتروژن و افزایش موفقیت استقرار در خاکهای نسبتاً فقیر میشود.
تاریخچه و اهمیت علمی-تاریخی
شیرینبیان از دیرباز در حوزه مدیترانه و آسیا بهعنوان گیاه شناختهشده حضور داشته و در متون کهن گیاهپزشکی و داروشناسی توصیف شده است. تمرکز تاریخی بر ریشه به دلیل ترکیبات ویژه آن، باعث گسترش کشت و انتقال این گیاه به مناطق خارج از پراکنش بومی شده و در نتیجه، دامنه حضور آن در بسیاری از سامانههای کشاورزی و نیمهطبیعی افزایش یافته است.
![شیرین بیان اسپانیایی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
آب و هوای گرم و آفتابی
خاک مورد نياز
زمین های شنی با لایه های ضخیم خاک و غنی از کلسیم
|
"شیرین بیان اسپانیایی" گیاهی است چندساله که ارتفاع آن متفاوت و بین 100 تا 200 سانتیمتر است. این گیاه دارای شاخ و برگ های انبوه و فراوان است. برگ ها مرکب و دارای 4 تا 7 جفت برگچه و یک برگچه انتهایی است. رنگ برگچه ها سبز تیره است. گل ها نامنظم و به رنگ های زرد، ارغوانی و یا بنفش و به صورت مجتمع در انتهای ساقه های گلدهنده مشاهده می شوند. میوه این گیاه کاملاً صاف و بدون کرک است. ریشه رُست (استولون) ها قهوه ای رنگ و ضخامت آنها بین 6 تا 18 میلیمتر می باشد.
مهمترین ماده مؤثره ریشه این گیاه را اسید گلیسیریزیک تشکیل می دهد. این ماده 50 مرتبه از شکر شیرین تر و مقدار آن متفاوت است و به نوع گیاه یا واریته و شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد و بین 5 تا 20 درصد می باشد. مقدار اسید گلیسیریزیک در ریشه شیرین بیان اسپانیایی حدود 6 تا 8 درصد می باشد. مقدار این ماده با سن گیاه افزایش می یابد به طوری که ریشه در سال های آخر عمر دارای بیشترین مقدار اسید گلیسیریزیک می شود.
![Spanish licorice]()
شرایط محیط رشد
از آنجا که منشأ این گیاه نواحی مدیترانه است، در طول رویش به هوای گرم و آفتاب کافی نیاز دارد. ریشه این گیاه در خاک های شنی با ضخامت زیاد، گسترش زیادی یافته و عملکرد آن نیز افزایش می یابد.
این گیاه نورپسند بوده و نور کافی سبب افزایش مواد مؤثره ریشه می شود. به آب و مواد و عناصر غذایی کافی نیز نیاز دارد. در مرحله گلدهی آب کافی باید در اختیار گیاه قرار گیرد.
محقان معتقدند برای کاشت این گیاه باید از زمین های شنی با لایه های ضخیم خاک و غنی از ترکیبات کلسیم استفاده کرد.
![Glycyrrhiza glabra var. typica]()
نحوه تکثیر شیرین بیان اسپانیایی
شیرین بیان اسپانیایی را می توان توسط بذر و یا از طریق رویشی تکثیر کرد. از آنجا که بذر این گیاه پوسته ضخیمی دارد و این پوسته، قوه رویشی آن را کاهش می دهد، قبل از کاشت باید خراش های مناسبی در سطح پوسته ایجاد کرد. تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می گیرد.
تکثیر رویشی از طریق تقسیم ریشه انجام می گیرد. گیاهان سه تا چهارساله را باید از خاک خارج کرد. پس از تمیز کردن ریشه، قطعاتی به طول 15 تا 25 سانتیمتر از آن جدا و در عمق مناسب کشت می شوند. در هر هکتار زمین به 40 تا 70 هزار قلمه ریشه ای نیاز است.
ساقهها و بقایای گیاهی پس از استخراج بهعنوان کود آلی و گاه در خوراک دام استفاده میشوند. برگها بهصورت محدود در طب مردمی بهعنوان ضدالتهاب ملایم مصرف شدهاند، اما استاندارد و ایمنی مصرف پزشکی عمدتاً مربوط به ریشه است.