لاله کوتاه‌قد

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی و جایگاه تاکسونومیک

Tulipa humilis که در فارسی «لاله کوتاه‌قد» نامیده می‌شود، از تیره Liliaceae (سوسنیان) و از جنس Tulipa است. این گونه یک گیاه پیازدارِ چندساله (geophyte) محسوب می‌شود و مانند بسیاری از لاله‌ها چرخه رشد آن با فصل‌های سرد و مرطوب هم‌زمان است.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

لاله کوتاه‌قد بومی بخش‌هایی از غرب آسیا است و پراکنش طبیعی آن عمدتاً در نواحی کوهستانی و نیمه‌کوهستانی آناتولی (ترکیه)، قفقاز و شمال‌غرب ایران گزارش می‌شود. زیستگاه‌های مطلوب آن معمولاً شامل دامنه‌های سنگلاخی، مراتع مرتفع، شیب‌های با زهکشی خوب و خاک‌های سبک است؛ جایی که زمستان‌ها سرد و تابستان‌ها نسبتاً خشک است.

تاریخچه شناسایی و توصیف علمی

این گونه در سنت گیاه‌شناسی اروپایی به‌عنوان یکی از لاله‌های کوتاه‌قامتِ کوهستانی شناخته شد و در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی همراه با افزایش جمع‌آوری و مطالعه لاله‌های وحشی غرب آسیا، توصیف و تثبیت نام علمی آن در ادبیات تاکسونومیک گسترش یافت. ارزش علمی آن به‌ویژه در مطالعه تنوع ریخت‌شناسی لاله‌های وحشی و منشأ تنوع ارقام زینتی اهمیت دارد.

نام‌های رایج محلی و جهانی

در فارسی، «لاله کوتاه‌قد» رایج‌ترین نام توصیفی برای این گونه است. در منابع انگلیسی غالباً با نام‌های Dwarf tulip و گاهی Low tulip اشاره می‌شود. در متون باغبانی، ممکن است نام آن در ارتباط با گروه‌های لاله‌های وحشی (species tulips) نیز ذکر گردد.

خصوصیات - معرفی

پیاز لاله در زیر سطح خاک قرار دارد و تنها قسمتی از گیاه است که در شرایط نامساعد مانند تابستانهای گرم و زمستانهای خیلی سرد نیز به زندگی ادامه میدهد. قسمت کلی پیاز تقریبا از برگهای رشد نیافته ضخیم و کم رنگ بصورت لایه‌های مطبق به نام فلس تشکیل یافته که آب و غذا در این فلسها ذخیره میشود. سطح خارجی پیاز از چندین لایه به نام «پوشینه» برنگ قهوه‌ای تیره پوشیده شده است که در قسمت داخلی اغلب نمدی شکل است.

جوانه‌ای که در فصل پاییز درون پیاز این گیاه دیده میشود نمایانگر تمام اجزای گلی است که در فصل ظاهر میگردد. ساقه گیاه کامل لاله به یک و گاهی به چندین گل ختم میشود که در طول آن برگهایی نیز به صورت پراکنده قرار دارند.

گل این گیاه دارای گل پوش رنگینی است که اندامهای نر و ماده گل را احاطه نموده و از شش قطعه آزاد کامل شامل سه قطعه خارجی و سه قطعه داخلی کم و بیش شبیه به هم تشکیل یافته‌است. در در داخل گل پوش شش پرچم را مشاهده میکنیم که هر کدام دارای یک میله بلند و نازک منتهی به یک بساک بوده و بساک تولید کننده دانه‌های گرده به صورت پودر میباشد.

در مرکز گل یک تخمدان بطری شکل سه حجره‌ای وجود دارد که هر حجره شامل تعداد زیادی تخمک است. در بالای تخمدان نیز یک کلاله سه قسمتی قرار گرفته که دانه‌های گرده به آن می‌چسبند.

بسته به گونه گیاه، گل لاله می تواند از 4 اینچ (10 سانتیمتر) و تا ارتفاع 28 اینچ (71 سانتیمتر) رشد کند و بلند شود.

لاله ها از زمان کاشت پیاز اغلب نیاز به پنج تا هشت سال برای رشد کافی و گل دادن دارند. تولید کنندگان تجاری معمولا برداشت گل لاله را در اواخر تابستان و زمانی که به اندازه کافی بزرگ شده باشند آغاز مینمایند، و گل های کوچکتر را دوباره کاشته و برای فروش در سال آینده میگذارند.

امروز ، جشنواره های متعدد لاله در سراسر جهان برگزار میشود و توریست های فراوانی را به خود جذب مینمایند. از جمله هر بهار در انگلستان، هلند ، ایالت میشیگان و جشنواره Skagit در واشنگتن همچنین جشنواره Orange City and Pella وجود دارد ، و در کانادا جشنواره لاله در اتاوا برگزار میشود. در استرالیا نیز چند جشنواره در ماه های سپتامبر و اکتبر برگزار می شود.

بيشتر مطالعه کنيد :

شرایط محیط رشد

دما و چرخه فصلی

Tulipa humilis گیاهی پیازیِ سازگار با اقلیم‌های کوهستانی و زمستان‌های سرد است. بهترین عملکرد آن در بهارِ خنک رخ می‌دهد و برای گل‌دهی مطلوب به یک دوره سرمادهی زمستانه نیاز دارد. در فصل رشد (اواخر زمستان تا بهار) دماهای خنک تا معتدل مناسب‌ترند و گرمای طولانی‌مدت می‌تواند دوره گل‌دهی را کوتاه کند. در تابستان، دوره خواب با خاک نسبتاً خشک برای سلامت پیاز مهم است.

نور و محل کاشت

این لاله نور زیاد را می‌پسندد: آفتاب کامل در مناطق خنک یا آفتاب صبح/نیم‌سایه روشن در مناطق گرم‌تر. نور ناکافی باعث کاهش گل‌دهی و کشیدگی ساقه می‌شود. محل کاشت باید از بادهای بسیار شدید تا حدی محافظت شود تا گل‌ها آسیب نبینند.

رطوبت و آبیاری

در زمان رشد فعال، رطوبت یکنواخت اما نه اشباع لازم است؛ یعنی آبیاری زمانی انجام شود که سطح خاک کمی خشک شده باشد. ماندابی شدن خاک مهم‌ترین عامل پوسیدگی پیاز است. پس از پایان گل‌دهی و زرد شدن برگ‌ها، آبیاری را به‌تدریج کم کنید تا پیاز وارد خواب تابستانه شود.

خاک، زهکشی و اسیدیته

خاک سبک و با زهکشی عالی (شنی-لومی یا لومی با افزودن شن و مواد آلی پایدار) ایده‌آل است. pH مناسب معمولاً خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 7.5) است، هرچند در خاک‌های کمی اسیدیِ خوب‌زهکش نیز موفق می‌شود. کاشت در بسترهای بلند یا گلدان‌های سوراخ‌دار برای جلوگیری از تجمع آب توصیه می‌شود.

مقابله به آفات لاله کوتاه‌قد

آفات رایج لاله کوتاه‌قد (Tulipa humilis)

از آفات مهم می‌توان به شته‌ها (انتقال‌دهنده ویروس‌ها و عامل پیچیدگی برگ)، تریپس (نقره‌ای شدن و لکه‌دار شدن برگ و گلبرگ)، و حلزون‌ها و راب‌ها (ایجاد سوراخ و لیسیدگی بافت‌های جوان) اشاره کرد. در برخی خاک‌ها لاروهای خاکزی و نماتدها نیز می‌توانند باعث ضعف عمومی و کاهش گل‌دهی شوند.

کنترل: بازدید منظم، حذف علف‌های هرز میزبان، شست‌وشوی شته با آب، استفاده هدفمند از صابون‌های حشره‌کش/روغن‌های باغبانی در شروع آلودگی، تله و طعمه‌های استاندارد برای حلزون‌ها، و تقویت زهکشی و سلامت خاک برای کاهش آسیب آفات خاکزی توصیه می‌شود.

بیماری‌های مهم و نشانه‌ها

پوسیدگی پیاز و طوقه (اغلب قارچی مانند فوزاریوم و بوتریتیس) با نرم شدن پیاز، بوی نامطبوع و زردی برگ‌ها دیده می‌شود. کپک خاکستری (Botrytis) می‌تواند لکه‌های قهوه‌ای و پوشش خاکستری روی برگ/گل ایجاد کند. ویروس موزاییک لاله نیز با رگه‌دار شدن غیرطبیعی رنگ گل و کاهش رشد همراه است.

روش‌های پیشگیری و مقابله

اصلی‌ترین راهکار، پیشگیری است: کاشت در خاک سبک و زهکش‌دار، پرهیز از آبیاری بیش از حد، ضدعفونی ابزار، و استفاده از پیازهای سالم. بوته‌ها و پیازهای به‌شدت آلوده (به‌ویژه مشکوک به ویروس) را سریعاً حذف و معدوم کنید. برای بیماری‌های قارچی، تهویه بهتر و در صورت لزوم مصرف قارچ‌کش‌های مجاز بر اساس برچسب می‌تواند کمک‌کننده باشد.

نحوه تکثیر لاله کوتاه‌قد

بسته به نوع رقم پیاز، پیازهای کوچکتر از یک اندازه معین، تنها یک برگ تولید خواهند کرد و تا سال بعد گل نخواهند داد. بسته به رقم، برای برداشت گل از پیازهایی استفاده کنید که دور کمرشان بیشتر از ۱۰ تا ۱۲ سانتی‌متر باشد.

در بیشتر مناطق پیازهایی که سرمادهی نشده‌اند، باید در پاییز کاشته شوند. در جنوب آمریکا (مناطق دمایی ۶ و ۷ مانند شمال جورجیا)، در ماههای اکتبر تا نوامبر باید کاشت انجام شود. در مناطق شمالی‌تر (مناطق دمایی ۶ و پایین‌تر) باید در سپتامبر و اوایل اکتبر کاشت انجام شود. در مناطق خیلی گرم (مانند فلوریدا و تگزاس و جنوب کالیفرنیا) پیازها باید به مدت ۸ تا ۱۰ هفته در دمای بین ۴ تا ۷ درجه سانتیگراد سرمادهی شوند و در اواخر نوامبر تا دسامبر کاشته شوند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس لاله و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره سوسنی ها و جنس های آن