گل رز مینیاتوری

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و خانواده

Rosa chinensis از تیره Rosaceae (گل‌سرخیان) و از جنس Rosa است؛ جنسی با پراکنش گسترده در نیم‌کره شمالی و تنوع بالا در گونه‌ها و دورگه‌ها.

خاستگاه جغرافیایی و زیستگاه

خاستگاه گونه Rosa chinensis عمدتاً چین (و بخش‌هایی از شرق آسیا) دانسته می‌شود. این رز در زیستگاه‌های طبیعی می‌تواند در کناره‌های جنگل، دامنه‌ها، پرچین‌ها و رویشگاه‌های نیمه‌باز دیده شود و به‌طور کلی به اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌گرمسیری سازگار است. فرم‌های مینیاتوری (Minima) در طبیعت به‌عنوان یک «گونه مستقل» تعریف یکنواختی ندارند و بیشتر به گروه‌های باغی و انتخاب‌های پرورشی با قامت کوتاه اشاره می‌کنند.

تاریخچه شناخت و پیدایش در باغبانی

رزهای چینی از مهم‌ترین منابع ژنتیکی در تاریخ اصلاح رزهای باغی هستند؛ زیرا صفاتی مانند تکرار گل‌دهی (remontancy) را به بسیاری از دورگه‌های بعدی منتقل کردند. معرفی رزهای چینی به اروپا از سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی مسیر اصلاح رزهای نوین را دگرگون کرد و در ادامه، انتخاب‌های پی‌درپی و دورگ‌گیری‌ها به شکل‌گیری رزهای مینیاتوری با گل‌ها و اندام‌های کوچک‌تر انجامید.

نام‌های رایج محلی و جهانی

نام علمی رایج: Rosa chinensis و در تجارت باغبانی برای فرم‌های کوتاه: Miniature rose یا China rose (dwarf/mini forms). نام فارسی متداول: رز مینیاتوری یا گل رز مینیاتوری.

خصوصیات - معرفی

عادت رشد و فرم کلی

Rosa chinensis Minima یا رز مینیاتوری، بوته‌ای کوتاه‌قد و متراکم است که معمولاً به‌صورت گرد یا نیمه‌افراشته رشد می‌کند. اندازه کوچک اندام‌ها و تراکم شاخه‌ها از شاخص‌ترین ویژگی‌های ریخت‌شناسی این گروه است.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها باریک تا نیمه‌چوبی بوده و در سنین بالاتر چوبی‌تر می‌شوند. شاخه‌های جوان غالباً سبز تا متمایل به قرمز هستند و با افزایش سن به قهوه‌ای روشن تغییر رنگ می‌دهند. وجود خارهای ریز تا متوسط روی ساقه‌ها متداول است و تعداد و شکل خار می‌تواند بین ارقام متفاوت باشد.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای و معمولاً شامل ۳ تا ۷ برگچه هستند. برگچه‌ها بیضوی تا تخم‌مرغی با نوک تیز و حاشیه دندانه‌دار ظریف دیده می‌شوند. سطح برگ غالباً براق و چرمیِ نازک تا متوسط است و رنگ آن از سبز روشن تا سبز تیره تغییر می‌کند؛ در رشد جدید گاهی ته‌رنگ برنزی یا سرخ مشاهده می‌شود. رگبرگ میانی برجسته و بافت برگ نسبتاً متراکم است.

گل و اندام‌های زایشی

گل‌ها کوچک ولی پرشمار بوده و به‌صورت تک‌گل یا خوشه‌های چندتایی روی ساقه‌های کوتاه شکل می‌گیرند. قطر گل معمولاً کم‌حجم‌تر از رزهای درشت‌گل است، اما تنوع رنگی بالایی دارد؛ از سفید و کرم تا صورتی، قرمز، نارنجی و گاهی زرد. گل‌ها می‌توانند ساده تا پُرپر باشند و برخی ارقام معطرند. کاسبرگ‌ها باریک و سبز و پس از شکفتن به سمت عقب خم می‌شوند.

میوه (نهنج)

در صورت گرده‌افشانی، میوه به شکل نهنج (Hip) کوچک و گرد تا بیضوی تشکیل می‌شود که هنگام رسیدگی از سبز به نارنجی یا قرمز تغییر رنگ می‌دهد. اندازه میوه معمولاً متناسب با قامت مینیاتوری گیاه کوچک است.

بيشتر مطالعه کنيد :

شرایط محیط رشد

گل رز مینیاتوری به طور کلی نور زیاد و دمای خنک را میپسندد که سبب تولید گل با کیفیت بالا می شود. رز مینیاتوری آفتاب دوست و حداقل باید 6 ساعت آفتاب در روز دریافت کند. خاک شنی رسی، لومی و یا خاکی که کمی رسی بوده ودارای 10% مواد آلی باشد، مناسب است. به طور کلی نیاز به خاک عمیق و حاصل خیز با زه کش مناسب دارد. به منظور زه کشی در مناطق پر باران، بستر کاشت را از سطح چمن بلندتر در نظر می گیرند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات گل رز مینیاتوری

آفات رایج گل رز مینیاتوری (Rosa chinensis)

شته‌ها، کنه‌های تارعنکبوتی و تریپس از مهم‌ترین آفات رز مینیاتوری هستند. این حشرات با مکیدن شیره گیاهی، موجب زردی برگ، پیچیدگی جوانه‌ها و کاهش گل‌دهی می‌شوند. برای کنترل اولیه، شست‌وشوی منظم برگ‌ها با آب ولرم و حذف برگ‌های به‌شدت آلوده توصیه می‌شود. در آلودگی شدید، استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک با رعایت دوز و در ساعات خنک روز مؤثر است.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

لکۀ سیاه رز، سفیدک پودری و پوسیدگی ریشه از شایع‌ترین بیماری‌های رز مینیاتوری هستند. لکه‌های سیاه روی برگ، پوشش سفید روی جوانه‌ها و زردی ناگهانی همراه با پژمردگی نشانۀ این بیماری‌هاست. بهبود تهویۀ محیط، آبیاری در سطح خاک و پرهیز از خیس شدن برگ‌ها برای پیشگیری ضروری است. در صورت بروز علائم، حذف بخش‌های آلوده و استفاده دوره‌ای از قارچ‌کش‌های مس‌دار یا سیستمیک پیشنهاد می‌شود.

راهکارهای پیشگیرانه و تقویت گیاه

پیشگیری از آفات و امراض با تقویت سلامت عمومی گیاه امکان‌پذیر است. نور کافی فیلترشده، خاک سبک و زهکشی مناسب، کوددهی متعادل و پرهیز از تراکم گلدان‌ها نقش کلیدی دارند. بازبینی هفتگی برگ‌ها و جوانه‌ها کمک می‌کند آلودگی در مراحل اولیه شناسایی و سریع کنترل شود.

نحوه تکثیر گل رز مینیاتوری

بر خلاف رقم های تجاری مهم رز که حاصل پیوند های گوناگون می باشند، رز مینیاتوری حاصل افزایش قلمه ای تک گره و ریشه دار شدن آنهاست. برای این کار قلمه طوری تهیه می شود که 2 سانتی متر از ساقه در بالا و پایین گره حفظ شود. بهترین زمان قلمه گیری زمانی است که اولین سرما موجب ریزش برگ ها شده باشد، که در مناطق سردسیری اواخر زمستا یا اوایل بهار و در مناطق گرمسیری مانند خوزستان از بهمن تا اواسط فروردین ذکر شده است. به این ترتیب قلمه ها تا بهار ریشه دار شده و در پاییز به محل اصلی منتقل می شود. بهترین زمان کاشت در دوره رکود گیاه، پس از برطرفی یخ بندان است. ابتدا فواصل مکان هایی که قرار است قلمه ها در آن جا کاشته شود، مشخص می گردد. فاصله هر دو گیاه از یکدیگر 30 سانتی متر و عمق گودال نیز باید به اندازه ای باشد که پس از کاشت، طوقه گیاه دیده شود. به طور کلی وردها برای رشد مطلوب به تأمین رطوبت کافی نیاز دارند. کودهای مخلوط حاوی پتاسیم برای جلوگیری از رشد آبدار شاخه ها موثر است. هرس رزهای مینیاتور اواخر زمستان و اوایل بهار انجام می شود. به این صورت که یک سوم تا یک دوم ساقه ها و شاخساره های جانبی کوتاه می شوند. برای هرس بازجوان سازی رز مینیاتور، ساقه های قدیمی را تا پایه قطع کرده و این عمل برای بقیه ساقه ها در سال دوم و سوم تکرار می شود.

روشهاي برون شيشه‌اي تكثير رز مينياتوري شامل گرفتن قلمه از گياه اصلي و ريشه‌دار كردن اين قلمه‌هاست(Fitch, 1977). اما پيشرفتهاي بوجود آمده در تكثير گياهان زينتي از طريق كشت بافت به ما اين امكان را مي‌دهد كه از هر تك گره موجود براي تكثير استفاده كنيم. نفوذ تكثير از طريق كشت بافت در گياه رز مينياتوري به حدي است كه پيش‌بيني مي‌شود تمتم گزينشهاي مربوط به كولتيوارهاي رز وابسته به پتانسيل آنها براي ريزازديادي از طريق كشت بافت باشد(Sauer et al., 1985). در نتيجه هر روشي كه بتواند موفقيت ريزازديادي اين گياه را تأمين نمايد در صنعت توليد و تكثير رز مينياتوري بسيار مهم و ارزشمند است. در تمام تكنيكهاي ريزازديادي رز مينياتوري از محيط جامد شده توسط آگار براي فراهم كردن شرايط رشو و تكثير ريزنمونه‌ها استفاده مي‌شود(Skirvin et al., 1990). اين محيط در مقايسه با محيطهاي مايع حالتهايي مانند شيشه‌اي شدن را كمتر نشان مي‌دهد(Pierik, 1987). البته گاهي به منظور تكثير بيشتر و كاهش همزمان پديده شيشه‌اي شدن از محيطهاي داراي دو فاز(فاز مايع روي فاز جامد) نيز استفاده مي‌شود(Pierik, 1987). گاهي نيز ابتدا ريزنمونه‌ها را در محيط مايع كشت داده و سپس به محيط جامد نتقل مي‌كنند(Brave et al., 1986). سيستمهاي دوفازي بسيار پرهزينه‌اند و براي تكثير رز مينياتوري به صورت عمده از سيستمهاي كشت در محيط جامد استفاده مي‌شود. براي موفقيت در تكثير اين گياه بايد موفق به توليد حداكثر شاخصاره گرديده و سپس شاخصاره‌هاي حاصل را ريشه‌دار كرد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس رز و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل سرخیان و جنس های آن