نام علمي
Raphanus raphanistrum
دانستنیهای علمی
ردهبندی و ویژگیهای گیاهشناسی
ترب وحشی با نام علمی Raphanus raphanistrum از خانوادهٔ شببویان (Brassicaceae) و در جنس Raphanus قرار میگیرد. این خانواده شامل بسیاری از گیاهان مهم زراعی مانند کلم، خردل و شلغم است. ترب وحشی گیاهی علفی، یکساله تا دوساله با گلهای چهارگلبرگی زرد، سفید یا بنفش کمرنگ و میوههای غلافدار بندبند است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی ترب وحشی ناحیه مدیترانه و اروپای غربی دانسته میشود، اما امروزه تقریباً در تمامی قارهها بهصورت گیاه خودرو و علفهرز گسترش یافته است. این گونه همراه با جابهجایی بذر غلات و فعالیتهای کشاورزی به مناطق معتدل و نیمهگرمسیری جهان راه یافته است.
زیستگاه و بومشناسی
ترب وحشی در مزارع غلات، حاشیه جادهها، زمینهای آیش، باغها و چراگاهها رشد میکند و نسبت به خاکهای سبک تا متوسط و نسبتاً فقیر مقاوم است. رقابت شدید این گیاه با محصولات زراعی باعث شده در بسیاری از کشورها بهعنوان علفهرز مهم شناخته شود. با این حال گلهای آن منبع شهد و گرده برای حشرات گردهافشان بهویژه زنبورها هستند.
تاریخچه و جنبههای علمی
ترب وحشی از دیرباز در متون گیاهشناسی اروپا توصیف شده و برخی پژوهشگران آن را یکی از خویشاوندان نزدیک ترب کشتشده میدانند. این گونه به دلیل تنوع ژنتیکی بالا، در مطالعات تکامل، اکولوژی علفهای هرز و بهنژادی ترب اهمیت ویژهای دارد.
![ترب وحشی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
گستره وسیعی از خاک ها بویژه خاک های سبک و حاصلخیز
|
گیاه "ترب وحشی" گیاهی یکساله یا دوساله از خانواده شب بوئیان (Brassicaceae) است. این گیاه دارای ساقه هایی به ارتفاع 60 تا 150 سانتیمتر و برگ های طوقه ای به طول 8 تا 15 سانتیمتر و عرض 3 تا 15 سانتیمتر، باحاشیه ای دندانه دار و بریدگی های عمیق است.
گل های آن نسبتاً درشت با گلبرگ های بنفش تا سفید که بر روی آن رگبرگ هایی به رنگ صورتی دیده می شود، می باشند.
ترب وحشی از علف های هرز مزارع گندم، جو، توتون و سبزی و صیفی است. در مزارع غلات برای کنترل آن از 2,4,D به نسبت 1 تا 1.5 لیتر در هکتار، از زمان پنجه زدن تا تشکیل ساقه (گندم) می توان استفاده کرد. همچنین در مزارع یونجه، شبدر، اسپرس، می توان از علفکش کلرتال دیمتیل به نسبت 8 تا 12 کیلوگرم در هکتار استفاده کرد که در بونجه تازه کشت شده، بعد از کاشت و قبل از سبز شدن یا اوایل بهار قبل از بیدار شدن یونجه استفاده می شود.
![wild radish]()
شرایط محیط رشد
شرایط نوری مناسب برای رشد ترب وحشی
ترب وحشی (Raphanus raphanistrum) گیاهی آفتابدوست است و در مناطق باز و بدون سایه بهترین رشد را دارد. حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای رشد مطلوب و گلدهی ضروری است. در سایهروشنها، گیاه قدکشیده و کمگل میشود.
دما و رطوبت محیط
این گونه علفی در اقلیمهای مدیترانهای تا معتدل بهترین عملکرد را دارد. بازه دمایی مناسب رشد آن حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. بذرها در خاکهای خنک اوایل بهار یا پاییز بسیار خوب جوانه میزنند. رطوبت نسبی متوسط کافی است و گیاه نسبت به خشکیهای کوتاهمدت مقاوم است، اما غرقابی شدن را تحمل نمیکند.
خاک و ویژگیهای فیزیکوشیمیایی
ترب وحشی در انواع خاک از شنی تا لومی رشد میکند، اما خاکهای لومیـماسهای با زهکش خوب ایدهآل هستند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای دسترسی بهینه عناصر غذایی مناسب است. خاکهای بسیار سنگین و رسی که آب را نگه میدارند موجب پوسیدگی ریشه و کاهش تراکم جمعیت گیاه میشوند.
![Raphanus raphanistrum]()
مقابله به آفات ترب وحشی
آفات مهم ترب وحشی
ترب وحشی (Raphanus raphanistrum) میزبان چندین آفت عمومی مزارع است. شتهها با مکیدن شیره گیاهی سبب پیچیدگی برگ و انتقال ویروسها میشوند؛ مبارزه شامل رهاسازی کفشدوزکها، استفاده از روغنهای گیاهی و در صورت طغیان، حشرهکشهای انتخابی است. ککهای صلیبی (Flea beetles) سوراخهای ریز متعدد روی برگ ایجاد میکنند؛ تناوب زراعی، پوشش مالچ و تلههای زرد چسبنده برای کاهش جمعیت توصیه میشود. در آلودگی شدید، مصرف پیروتیروئیدهای کمدُز با رعایت دوره کارنس کاربرد دارد.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
از مهمترین بیماریها، سفیدک سطحی، لکه برگی آلترناریا و پوسیدگی ریشه ناشی از پیتیوم و رایزوکتونیاست. تهویه مناسب، آبیاری در اوایل روز و پرهیز از ازدحام بوتهها رطوبت برگ را کاهش داده و شیوع بیماری را محدود میکند. ضدعفونی بذر، تناوب با غلات، و حذف بقایای آلوده از مزرعه ضروری است. در شرایط مساعد بیماری، استفاده هدفمند از قارچکشهای مسی یا تریآزولها با توجه به دستورالعمل برچسب انجام میشود.
مدیریت تلفیقی و پیشگیری
مدیریت تلفیقی (IPM) شامل رصد منظم مزرعه، استفاده از ارقام متحمل، تغذیه متعادل و کنترل علفهای هرز میزبان است. این رویکرد وابستگی به سموم را کاهش داده، تنوع زیستی مفید را حفظ و خسارت آفات و امراض ترب وحشی را در حد اقتصادی کنترل میکند.
![ترب وحشی]()
نحوه تکثیر ترب وحشی
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد.
ترب وحشی (Raphanus raphanistrum) در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر میشود. گلهای چهارگلبرگی آن شهد و گرده فراوان تولید میکنند و معمولاً بهوسیله حشرات گردهافشان مانند زنبورها و مگسها گردهافشانی میشوند. گردهافشانی حشرهای باعث افزایش تنوع ژنتیکی و سازگاری جمعیتها با شرایط محیطی میشود. پس از لقاح، میوههای خورجینی تشکیل میگردد که به قطعات دانهدار تقسیم میشوند و هر قطعه میتواند یک بذر را در خود نگه دارد. پوسته نسبتاً سخت میوه و بذر به ایجاد خواب بذر و جوانهزنی تدریجی در فصلهای مناسب کمک میکند. پراکنش بذرها با تکانخوردن بوته، آب باران، جابهجایی خاک و گاهی چسبیدن قطعات میوه به جانوران و فعالیتهای انسانی (مانند شخم) رخ میدهد.
برای تکثیر خانگی، سادهترین روش کاشت بذر است. بذرهای رسیده را از خورجینهای خشک جمعآوری کنید و در گلدان با خاک سبک و زهکشیدار بکارید؛ عمق کاشت حدود ۰٫۵ تا ۱ سانتیمتر مناسب است. خاک را یکنواخت مرطوب نگه دارید و نور زیاد (ترجیحاً آفتاب ملایم) فراهم کنید. تکثیر رویشیِ قابل اتکا (مثل قلمه) در این گونه معمولاً رایج و موفق نیست و بهترین راه همان بذر است. برای حفظ بذر، اجازه دهید چند بوته گلدهی و بذردهی کنند و سپس بذرها را در جای خشک و خنک نگهداری کنید.
آب ۷۴ گرم – پروتئین ۳/۲ گرم – انرژی ۸۷ کالری – مواد چرب ۰/۳ گرم – هیدرات ها کربن ۱۹ گرم کلسیم ۱۴ میلیگرم – فسفر ۶۴ میلیگرم – آهن ۱/۴ میلیگرم – سدیم ۸ میلیگرم – پتاسیم ۵۶۴ میلیگرم – تیامین ۰۷/ ۰ میلیگرم – اسانس روغن فرار -گلیکوزید سینیگرین – آنزیم مایروزین.
ویتامین C ۸۱ میلیگرم در یکصد گرم ریشه ترب وحشی وجود دارد.
تازه آن را رنده کنید، بعد روی پارچه ای تمیز پهن کرده و روی آن شکر بریزید و ظرفی زیر آن قرار دهید، کم کم مایع شیرینی از پارچه خارج می شود، آن را روزی یک یا دو قاشق سوپ خوری بخورید. ناراحتی های حاصل از کمی ویتامین C را برطرف می کند.
ضماد آن برای درمان درد عصبی، سیاتیک، گرفتگی عضلات، درد رماتیسمی، فلج های موضعی و لومباگو مفید است.
آن را بخورید. مدر، معرق و محرک است، به هاضمه کمک می کند.
محلل بسیار قوی است، خوردن آن برای رفع سم گزش عقرب و سایر حشرات و گزندگان نافع است و خوردن و مالیدن آن برای درمان فلج، لقوه و سستی اعضا نافع می باشد.