سرخس اسکولنتوم

دانستنیهای علمی

سرخس اسکولنتوم با نام علمی  pteridium esculentum  گیاهی علفی و چند ساله از خانواده  Dennstaedtiaceae ( سرخسیان)   میباشد ، که بومی کشورهای نیمکره جنوبی از جمله استرالیا، نیوزلند و مالزی میباشد.

این گیاه توسط گیاه شناس آلمانی گئورگ فورستر در سال 1786 کشف شد و در سال 1908 به این نام نامگذاری شده است.

این سرخس دارای برگهای زیبایی میباشد ولی به دلیل آنکه رشد سریعی دارد و به سرعت تکثیر میشود ، در برخی کشورها ، علف هرز تلقی میشود.

این گیاه مناسب مناطق معتدل میباشد و بسیار رطوبت دوست است لذا، بستر رودخانه ها بهترین محل برای رشد این گیاه محسوب میشوند.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی،ماسه ای ، لومی، رسی

این گیاه علفی و چند ساله شامل ریزومهای بسیار طولانی ، خزنده و قوی میباشد.( ریزوم همان ریشه زیرزمینی میباشد.)
این ریزوم ها بین 2 تا 10 میلی متر قطر دارند و با کرکهای قرمز- قهوه ای تیره پوشیده شده اند.
ریشه ها تا عمق بسیار زیاد زیر خاک پیش میروند.
سرخس اسکولنتوم به صورت افراشته است و ارتفاعی بین 0.5 تا 1.5 متر دارد .
برگهای این گیاه بزرگ بوده و بصورت مثلثی شکلی رشد میکنند .
طول برگها به 2 متر نیز میرسد، روی برگها به رنگ سبز تیره و زیر آن رنگ پریده میباشد و شامل یک نوار قهوه ای رنگ هستند.
زیر برگها بسیار مرطوب است و حشرات بسیار زیادی از آن تغذیه میکنند.

شرایط محیط رشد

نگهداری از سرخس اسکولنتوم به شرح زیر میباشد:

خاک: خاک شنی، ماسه ای ، لومی و رسی.
این سرخس در اکثر خاکها رشد میکند ، ولی بهترین خاک برای رشد آن، خاک شنی و مرطوب میباشد.
دما: دمای 20 درجه مناسب است .
به طور کلی این گیاه در آب و هوای معتدل و مرطب میروید.
نور: آفتاب کامل - نیمسایه.
آبیاری: این گیاه به آبیاری زیاد نیاز ندارد ولی بهتر است خاک همیشه مرطوب باشد .

مقابله به آفات سرخس اسکولنتوم

آفات مهم Pteridium esculentum

سرخس Pteridium esculentum معمولاً گیاهی مقاوم است، اما در شرایط نامناسب توسط شته‌ها، تریپس و لارو برخی حشرات مینوز برگ آسیب می‌بیند. شته‌ها با مکیدن شیره سلولی باعث پیچیدگی برگ و تضعیف رشد می‌شوند. تریپس و مینوزها لکه‌های نقره‌ای یا تونل‌های روشن در بافت برگ ایجاد کرده و سطح فتوسنتز را کاهش می‌دهند. کنه‌های ریز نیز در هوای خشک می‌توانند زردی عمومی برگ‌ها را رقم بزنند.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

رطوبت بالای بستر و تهویه ضعیف موجب شیوع پوسیدگی ریشه (Pythium، Phytophthora) و لکه برگی‌های قارچی می‌شود. پوسیدگی ریشه با زردی تدریجی برگ‌ها، نرمی ریزوم و بوی نامطبوع خاک شناخته می‌شود. لکه برگی‌ها به صورت نقاط قهوه‌ای یا سیاه با هاله زرد روی برگ ظاهر شده و در صورت گسترش، برگ‌ها می‌ریزند.

روش‌های مقابله و پیشگیری

مهم‌ترین راهبرد، مدیریت محیط رشد است. آبیاری متعادل، زهکش مناسب و جریان هوای کافی از بروز پوسیدگی‌ها جلوگیری می‌کند. برای کنترل شته و تریپس، استفاده از صابون حشره‌کش، روغن‌های گیاهی (مانند نیم) و شکارگرهای طبیعی توصیه می‌شود. برگ‌های به‌شدت آلوده حذف و امحا شوند. در موارد شدید بیماری قارچی، کاربرد هدفمند قارچ‌کش‌های مس‌دار یا سیستمیک، همراه با اصلاح شرایط رطوبتی، ضروری است.

نحوه تکثیر سرخس اسکولنتوم

تولید مثل در طبیعت

سرخس Pteridium esculentum مانند بیشتر سرخس‌ها با هاگ تولید مثل می‌کند، نه با گل و بذر. در پشت برگ‌های بالغ، مجموعه‌هایی از هاگدان‌ها تشکیل می‌شود و هاگ‌ها پس از رسیدن با باد پخش می‌گردند. وقتی هاگ روی بستر مرطوب و نسبتاً اسیدی بنشیند، جوانه زده و به گامتوفیت (پروتالوس) کوچک و قلبی‌شکل تبدیل می‌شود.

گامتوفیت اندام‌های نر و ماده را تولید می‌کند و برای لقاح به لایه نازکی از آب نیاز است تا اسپرم‌ها به تخمک برسند. پس از لقاح، جنین به اسپوروفیت (بوته سرخس) تبدیل می‌شود. این گونه همچنین با ریزوم‌های خزنده در خاک گسترش می‌یابد و کلنی‌های وسیع می‌سازد.

روش‌های تکثیر در خانه

ساده‌ترین روش، تقسیم ریزوم است: در اواخر زمستان یا اوایل بهار، بخش‌هایی از ریزوم که حداقل یک جوانه و چند ریشه دارند را جدا کرده و در خاک سبکِ جنگلی (پیت/کوکوپیت + پرلیت) بکارید. رطوبت یکنواخت، سایه‌روشن و دمای ملایم به استقرار کمک می‌کند.

تکثیر از هاگ دقیق‌تر است: هاگ‌های رسیده را روی بستر استریل و مرطوب پخش کنید، ظرف را درپوش‌دار نگه دارید و نور غیرمستقیم فراهم کنید. خشکی یا آلودگی قارچی مهم‌ترین عامل شکست است؛ پس از تشکیل پروتالوس و سپس گیاهچه‌ها، به‌آرامی به گلدان‌های جدا منتقل کنید.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص: برگهای این سرخس سمی بوده و در برخی موارد که توسط گاوها خورده شده است ، باعث خونریزیهای حاد شده.
ولی به طور کلی ریشه و ساقه سرخس اسکولنتوم قابل خوردن میباشد:
- ریشه های نشاسته ای و نازک این گیاه به صورت خام یا بوداده خورده میشود ( بهتر است که به صورت بوداده مصرف شوند که اجزای سمی آن کاملا ازبین بروند.)
- ساقه های جوان و آبدار گیاه برای ازبین بردن سوزش، خارش و گزش حشرات بسیار مفید بوده و باید در محل مورد نظر مالش داده شوند.

عوارض جانبی - هشدار

تکثیر:
تکثیر این گیاه از طریق تقسیم ریزوم ها میباشد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس سرخسِ عُقابی و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره دنستیدیاسه و جنس های آن