This article presents a concise botanical overview of Prunus lyonii (گیلاس کاتالینا). Morphological characteristics, taxonomic position, natural distribution, and ecological requirements of the species are described. In addition, its horticultural value, propagation methods, and potential applications in landscape design and conservation programs are discussed, highlighting its importance as an ornamental and functional woody plant.
دانستنیهای علمی
نام لاتين
Catalina Cherry
ردهبندی و نام علمی
Prunus lyonii با نام فارسی «گیلاس کاتالینا» گونهای از تیرهٔ Rosaceae و از جنس Prunus است. این گونه در گروه گیلاسها و آلوها قرار میگیرد و خویشاوند نزدیک گیلاسهای زینتی و درختان بادام است. نام گونهای lyonii به افتخار گیاهشناس آمریکایی، ویلیام اسکربنر لیون، انتخاب شده است.
منطقه بومی و گستره جغرافیایی
زیستگاه بومی Prunus lyonii جزایر کانال کالیفرنیا در اقیانوس آرام است، بهویژه جزیره کاتالینا و جزیره سانتا کروز. این گیاه به طور طبیعی در جنوب کالیفرنیا یافت میشود و با اقلیم مدیترانهای گرم و زمستانهای ملایم سازگار است.
زیستگاه و بومشناسی
گیلاس کاتالینا عمدتاً در شیبهای ساحلی، دامنههای صخرهای و جنگلهای همیشهسبز کمارتفاع رشد میکند. این گونه منبع غذایی مهمی برای پرندگان بومی است که از میوههای آبدار آن تغذیه کرده و به پراکنش بذر کمک میکنند.
تاریخچه و کاربردهای علمی
Prunus lyonii در اواخر قرن نوزدهم توصیف علمی شد و از آن زمان نمونهای مهم برای مطالعه فلور جزایر کانال بوده است. این گونه در پژوهشهای مربوط به انطباق گیاهان چوبی با شرایط جزیرهای، تنش خشکی و خاکهای فقیر مورد توجه قرار دارد.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
Prunus lyonii درختچهای تا درختی متوسط با تنه نسبتاً مستقیم و تاج متراکم است. پوست تنه در سنین جوانی صاف و خاکستری تا قهوهای مایل به قرمز است و با افزایش سن ترکهای کمعمق طولی ایجاد میشود. چوب نیمهسخت و نسبتاً فشرده است که به استحکام شاخهها کمک میکند. شاخهها باریک، منشعب و اغلب خمیده یا کماندار هستند.
برگ
برگها ساده، همیشهسبز و متراکم روی شاخهها قرار میگیرند. طول برگ معمولاً ۵ تا ۱۰ سانتیمتر است و شکل آن بیضوی تا نیزهای با نوک تیز میباشد. سطح برگ براق، چرمی و سبز تیره در رو و سبز روشن در زیر است. حاشیهها اغلب دندانهدار ظریف بوده و رگبرگ میانی برجسته است.
گل
گلها کوچک، به رنگ سفید تا سفید مایل به کرم، و به صورت خوشههای متراکم انتهایی یا جانبی ظاهر میشوند. هر گل دارای پنج گلبرگ گرد و ظریف است و پرچمهای زرد کمرنگ در مرکز آن دیده میشود. گلآذینها جلوهای معطر و conspicuous در فصل گلدهی ایجاد میکنند.
میوه
میوهها شفتی، گرد تا بیضوی و نسبتاً کوچکاند. در ابتدا سبز و در زمان رسیدن بنفش تیره تا تقریباً سیاه میشوند. گوشت میوه نازک و آبدار بوده و هسته چوبی مرکزی دارد.
شرایط نگهداری گيلاس کاتالينا
نور مورد نياز
خیلی زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
0 تا 32 سانتيگراد درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومي با زهکشيخوب؛ از خاکهاي خيلي سنگين اجتناب شود
|
دمـا و اقلیم مناسب گیلاس کاتالینا (Prunus lyonii)
گیلاس کاتالینا بومی مناطق ساحلی گرممعتدل است و در دمای ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. سرمای کوتاهمدت تا حدود ۰ درجه را تحمل میکند، اما یخبندانهای طولانی و دمای زیر صفر مکرر به جوانهها و ریشه آسیب میزند. بادهای گرم و خشک تابستانی میتوانند موجب ریزش برگ و میوه شوند و نیاز به بادشکن یا آبیاری منظم دارند.
نور، رطوبت و آبیاری
این گونه به آفتاب کامل نیاز دارد و روزانه حداقل ۶ ساعت نور مستقیم برای گلدهی و میوهدهی مطلوب ضروری است. در نیمسایه رشد میکند اما باردهی کاهش مییابد. رطوبت نسبی متوسط (۴۰–۶۰٪) مناسب است؛ خشکی طولانیمدت موجب سوختگی حاشیه برگها میشود. آبیاری عمیق و منظم، بهویژه در سالهای ابتدایی، توصیه میگردد و بین دو آبیاری باید سطح خاک کمی خشک شود.
خاک، زهکش و مدیریت تغذیه
به خاکهای لومی تا لومیشنی با زهکش خوب نیاز دارد و در خاک سنگین و غرقاب مستعد پوسیدگی ریشه است. pH کمی اسیدی تا خنثی (۶ تا ۷) ایدهآل است، اما خاکهای کمی قلیایی را نیز تحمل میکند. افزودن مواد آلی پوسیده، کود دامی یا کمپوست، بافت خاک را بهبود داده و توان نگهداری رطوبت و عناصر غذایی را افزایش میدهد.
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی برگ و میوه Prunus lyonii
برگها و میوههای Prunus lyonii سرشار از آنتیاکسیدانها، فلاونوئیدها و ویتامینها هستند که در طب گیاهی برای تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب به کار میروند. عصاره آبی یا الکلی برگها بهصورت موضعی برای بهبود زخمهای سطحی و تحریک ترمیم پوست استفاده میشود. میوهها به دلیل فیبر و ترکیبات فنلی، در فرمولاسیون مکملهای گوارشی و تنظیمکننده حرکات روده کاربرد دارند.
کاربردهای صنعتی و غذایی
میوه گیلاس کاتالینا در تولید مربا، ژله و نوشیدنیهای طعمدار به کار میرود و رنگدانههای طبیعی آن در صنایع غذایی به عنوان رنگ طبیعی قرمز-بنفش استفاده میشوند. روغن استخراجشده از هستهها به دلیل عطر ملایم بادامی، در صنایع آرایشی برای کرمها و روغنهای ماساژ به کار میرود.
نکات ایمنی و محدودیتها
مانند بسیاری از گونههای جنس Prunus، هسته و بخشهای سبز گیاه میتوانند حاوی گلیکوزیدهای سیانوژنیک باشند؛ بنابراین استفاده دارویی و خوراکی آن باید تحت نظارت متخصص انجام شود و از مصرف خودسرانه دوزهای بالا خودداری گردد.
نحوه تکثیر گيلاس کاتالينا
تولیدمثل گیاه در طبیعت
Prunus lyonii (گیلاس کاتالینا) در زیستگاه طبیعی خود بهصورت درختچه یا درخت کوچک همیشهسبز رشد میکند. گردهافشانی عمدتاً توسط حشرات، بهویژه زنبورها، انجام میشود که گرده را میان گلهای معطر سفید منتقل میکنند. پس از گردهافشانی موفق، میوههای گوشتی تیرهرنگ تشکیل میشوند که حاوی بذرهای سخت هستند. پراکنش بذرها بیشتر بهوسیلهٔ پرندگان و پستانداران انجام میشود؛ آنها میوه را میخورند و بذرها را پس از عبور از دستگاه گوارش در نقاط دورتر دفع میکنند و به گسترش جمعیت طبیعی گیاه کمک میکنند.
تکثیر در خانه با بذر
برای تکثیر از بذر، ابتدا باید بذرهای رسیده از میوههای کاملاً تیرهرنگ جمعآوری و شسته شوند. بذرها به دوره سرمادهی (stratification) نیاز دارند؛ آنها را در ماسه یا پیتماس مرطوب داخل یخچال بهمدت ۸–۱۲ هفته نگه دارید. سپس در بستر سبک و با زهکشی خوب در عمق حدود ۱ سانتیمتر بکارید و خاک را مرطوب اما نه خیس نگه دارید. جوانهزنی ممکن است چندین هفته طول بکشد و نیازمند صبر و ثبات دمایی است.
تکثیر رویشی در خانه
قلمهگیری نیمهچوبی یکی از روشهای مؤثر تکثیر خانگی Prunus lyonii است. در اواخر بهار تا میانه تابستان، قلمههایی ۱۰–۱۵ سانتیمتری از شاخههای سالم بگیرید، برگهای پایینی را حذف کرده و انتهای قلمه را در هورمون ریشهزا فرو ببرید. سپس آن را در مخلوط پرلیت و پیتماس یا ماسه شسته بکارید، رطوبت نسبی بالا و نور غیرمستقیم فراهم کنید. ریشهدهی معمولاً طی ۴–۸ هفته رخ میدهد و پس از تشکیل ریشههای قوی میتوان نهالها را به گلدان بزرگتر یا فضای باز منتقل کرد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :