نام علمي
Physalis peruviana
دانستنیهای علمی
گیاه گُلدن بِری از جنس Physalis بوده و ارتباط خویشاوندی نزدیکی با تاماتیلو و فانوسی چینی دارد. گیاهان این جنس از خانواده بادمجانیان (Solanaceae) می باشند. همچنین این گیاه ارتباط خویشاوندی دوری نیز با گیاهان خوراکی مانند گوجه فرنگی، سیب زمینی و بادمجان دارد.
![گُلدن بِری]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های مرطوب
|
گیاه گلدن بری به صورت درختچه ای کوچک است که می تواند به صورت یکساله یا چندساله رشد کند.
میوه های این گیاه از نوع سته ای، بدون کرک و صاف، کروی و کوچک و به رنگ زرد هستند. این میوه ها در یک کاسه ی گل کیسه ای یا بادکنکی شکل محصور شده اند. اندازه میوه ها به اندازه ی یک تیله بوده و حدود یک تا دو سانتیمتر نیز قطر دارند.
مانند گوجه فرنگی، دارای تعداد زیادی بذرهای کوچک است. رنگ میوه ها به رنگ زرد روشن تا پرتقالی است و در صورت رسیدن کامل مزه ی شیرین یا ترش ملایمی دارد. کاسه گل پس از ریزش گلبرگ ها، رشد کرده و میوه ها را محصور می کند. در صورت رسیدن میوه ها، رنگ کاسه ی گل نیز به قهوه ای تغییر می یابد. از این میوه ها برای تهیه اسنک ها، کیک ها یا مرباها استفاده می شود. همچنین به عنوان چاشنی یا سالاد میوه به همراه آووکادو نیز کاربرد دارد.
![golden berry]()
شرایط محیط رشد
گلدن بری بومی برزیل است اما در ارتفاعات و نواحی گرمسیر پرو، کلمبیا و اکوادور گسترش یافته است. در این مناطق، این گیاه به صورت خودرو رشد کرده و میوه های آن در فروشگاه ها و بازارهای محلی به فروش می رسد.
امروزه کولتیوارهای مختلفی از این گیاه در دیگر نواحی گرمسیری، نیمه گرمسیری و حتی نواحی معتدله نیز کشت می گردد.
در خاک های مختلف از نظر بافت رشد می کند ولی خاک های به خوبی آبیاری شده را ترجیح می دهد. حتی در خاک های فقیر از نظر مواد غذایی نیز می تواند رشد کند.
از نظر نیاز نوری به آفتاب کامل نیاز دارد اما می تواند در شرایط نیمه سایه نیز پرورش یابد.
![Physalis peruviana]()
مقابله به آفات گُلدن بِری
آفات رایج و نشانهها
در کشت Physalis peruviana (گُلدنبِری)، آفات مکنده مانند شتهها و سفیدبالکها با تجمع روی برگهای جوان موجب پیچیدگی برگ، چسبندگی (عسلک) و رشد کپک دودهای میشوند. کنه تارتن در هوای گرم و خشک باعث لکههای زرد ریز و تار روی سطح زیرین برگ میگردد. تریپس با ایجاد نقرهای شدن بافت و بدشکلی گل و میوه خسارت میزند. در برخی مناطق، مگسهای میوه با تخمگذاری در میوه باعث پوسیدگی داخلی و ریزش میشوند.
امراض مهم
سفیدک پودری بهصورت پوشش سفید روی برگ و کاهش فتوسنتز دیده میشود. پژمردگیهای قارچی (مانند فوزاریوم/ورتسیلیوم) سبب زردی تدریجی، پژمردگی یکطرفه و قهوهای شدن آوندها میشوند. پوسیدگی طوقه و ریشه (فیتوفتورا/پیتیوم) در خاکهای سنگین و آبیاری زیاد رخ داده و با لَختگی و سیاه شدن طوقه همراه است. ویروسهای خانواده سولاناسه میتوانند موزاییک، کوتولگی و کاهش محصول ایجاد کنند.
روشهای پیشگیری و کنترل
بهداشت مزرعه، حذف علفهای هرز میزبان و پایش هفتگی پایه مدیریت است. برای آفات مکنده از توری، کارت زرد، رهاسازی دشمنان طبیعی (کفشدوزک/زنبور پارازیتوئید) و در صورت نیاز صابونهای حشرهکش یا روغنهای معدنی استفاده شود. برای کنه، کاهش تنش خشکی و کاربرد کنهکشهای انتخابی کمککننده است. در بیماریهای خاکزاد، زهکشی مناسب، آبیاری قطرهای، تناوب ۳–۴ ساله و نشاکاری سالم توصیه میشود؛ قارچکشهای مجاز را فقط بر اساس تشخیص و برچسب مصرف بهکار ببرید.
![گُلدن بِری]()
نحوه تکثیر گُلدن بِری
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد. معمولاً بذرها را در ماه های مارچ تا آپریل در گلخانه کشت می کنند. این بذرها به سرعت جوانه می زنند. پس از چهار تا شش برگی شدن نشاها، آنها را به گلدان ها یا زمین اصلی منتقل می کنند.
از میوه های این گیاه برای تهیه اسنک ها، کیک ها یا مرباها استفاده می شود. همچنین به عنوان چاشنی یا سالاد میوه به همراه آووکادو نیز کاربرد دارد.
همچنین به عنوان ظاهری زیبا، به عنوان گیاهی زینتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
تحقیقات اخیر روی ترکیبات فنولی و یا کاروتنوئیدهای این گیاه نشان داد که این گیاه دارای اثرات ضد التهابی و آنتی اکسیدانی است. میزان ترکیبات فنولی در میوه های این گیاه به نوع یا کولتیوار کشت شده و زمان رسیدن میوه ها بستگی دارد.
بذرهای این گیاه حاوی اسیدهای چربی مانند لینولئیک اسید، اولئیک اسید، بتا سیتوسترول و کامپسترول می باشد.
این گیاه همچنین دارای ملاتونین نیز می باشد.
طبق پژوهش های انجام شده، صد گرم از میوه های این گیاه حاوی مقدار کمی کالری (53 کیلوکالری یا 222 کیلوژول) انرژی، حدود 11.2 گرم کربوهیدرات ها، 0.7 گرم چربی، 1.9 گرم پروتئین، 36 میکروگرم ویتامین آ، 0.11 میلیگرم ویتامین ب1، 0.04 میلیگرم ویتامین ب2، 2.8 میلیگرم نیاسین یا ویتامین ب3، 11 میلیگرم ویتامین ث، 9 میلیگرم کلسیم، 1 میلیگرم آهن و 40 میلیگرم فسفر می باشد.