معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - عروسک پشت پرده

نویسنده: محبوبه آشناور

تاریخ انتشار: 1393/06/12

گیاه **عروسک پشت‌پرده** با نام علمی **Physalis alkekengi** (از تیرهٔ *Solanaceae*) یک گیاه علفی چندساله است که به‌خاطر **کاسبرگ بادکرده و کاغذیِ نارنجی-قرمز** اطراف میوه شناخته می‌شود.

- **شرایط دما، رطوبت و نور (محیط رشد):**
در اقلیم‌های معتدل بهترین رشد را دارد؛ دمای ملایم تا گرم را می‌پسندد و معمولاً به سرما تا حدی مقاوم است (بخش‌های هوایی ممکن است در سرمای شدید از بین بروند اما ریزوم‌ها می‌توانند باقی بمانند). نور **آفتاب کامل تا نیم‌سایه** مناسب است و در آفتاب، رنگ و کیفیت “پشت‌پرده” بهتر می‌شود. رطوبت **متوسط** و خاک با زهکشی خوب (مرطوب ولی نه غرقابی) برای رشد مطلوب است.

- **بومی و زیستگاه:**
بومی بخش‌هایی از **اروپا و آسیا** (به‌ویژه نواحی غرب و مرکز آسیا تا اروپا) گزارش می‌شود و در بسیاری از مناطق دیگر نیز کشت یا طبیعی‌شده است. زیستگاه‌های معمول شامل **حاشیهٔ جنگل‌ها، پرچین‌ها، دامنه‌ها و زمین‌های نیمه‌سایه با خاک نسبتاً غنی** است.

- **خصوصیات ظاهری اندام‌های گیاه:**
ساقه‌ها علفی و نسبتاً راست، برگ‌ها **تخم‌مرغی تا نیزه‌ای** با حاشیه کم‌وبیش موج‌دار هستند. گل‌ها کوچک و معمولاً **سفید** (گاه با لکه‌های تیره در مرکز) ظاهر می‌شوند. پس از گلدهی، **کاسبرگ** به‌شدت رشد کرده و به شکل یک **پوشش کیسه‌ای/فانوسی** در می‌آید که با رسیدن میوه به رنگ **نارنجی تا قرمز** تغییر می‌کند؛ میوهٔ رسیده داخل این پوشش قرار دارد.

- **نام رایج (ایران و جهان):**
در ایران: **عروسک پشت‌پرده** (گاهی «فانوسک/فانوس چینی» نیز گفته می‌شود).
در جهان: **Bladder cherry** و **Chinese lantern** (یا *Japanese lantern*).

- **کاربرد مشهور:**
این گونه در منابع گیاه‌دارویی به‌عنوان گیاه دارای ترکیبات فعال زیستی شناخته می‌شود، اما به‌طور ویژه **بیشتر به ارزش زینتیِ “فانوس”‌های رنگین** آن شهرت دارد.

عروسک پشت پرده

نام علمي

Physalis alkekengi

نام لاتين

Chinese lantern

خانواده (تيره)

Solanaceae

دانستنیهای علمی

دانستنیهای علمی : عروسک پشت پرده یک گیاه زینتی محبوب بوده و در نقاط مختلف دنیا یافت می شود. کاربردهای غذایی و دارویی نیز دارد. این گونه از عروسک پشت پرده فقط در جنگل‌های شمال می روید.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز

متوسط

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

متوسط

خاک مورد نياز

متوسط و زهکش دار

خصوصیات ظاهری : عروسک پشت پرده یک گیاه علفی و دائمی است که 30 تا 60سانتی متر با سرعت زیاد رشد می کند. گل ها دوجنسی بوده و توسط زنبورها گرده افشانی می گردد. ریزومی خزنده داشته و ساقه ها زاویه دار و راست است. برگ ها دم‌ داشته و گلهای آن سفید وکوچک هستند. کاسه گل پس از گرده افشانی و لقاح می‌روید، درشت، متورم و رنگین می‌شود و به رنگ نارنجی تند با برگ‌های برجسته در می‌آید. درون آن میوه گیاه به شکل سته نارنجی رنگی تشکیل می‌شود. معمولأ در پاییز پارانشیم کاسه گل تحت تأثیر فعالیت‌های باکتری‌های سلولز خوار تجزیه می‌شود، در نتیجه فقط شبکه رگبرگ‌های کاسه به شکل تور سفید رنگ ظریف و نازکی باقی می ماند و میوه گرد درون آن نمایان می‌شود. به همین علت است که این گیاه را عروسک پشت پرده می‌نامند. دارای برگ‌های سبز تخم‌مرغی شکل. گل‌های ستاره‌ای شکل سفید در تابستان و سپس میوه‌های نارنجی، قرمز در پائیز ظاهر می‌شوند.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد: این گیاه در خاک های متوسط رشد می کند و برای خاک های شنی، لومی و رسی مناسب است و خاک هایی که زهکشی خوبی داشته باشند ترجیح می دهند. در مکان های نیمه آفتابی که سایه اش زیادی نباشد رشد خوبی دارد. خاکهای مرطوب را ترجیح می دهند. برای جلوگیری از آسیب بادها ایجاد سایه بان برای محافظت از این گیاه توصیه می گردد. در هنگام گلدهی اگر خاک بسیار غنی داشته بتشد، گیاه بیشتر برگ تولید می کند. حداقل دمای قابل تحمل آن ۱۵- درجه سانتی‌گراد می‌باشد. این گیاه قدرت سازگاری و تولید بذر بالایی در مراتع دارد.

مقابله به آفات عروسک پشت پرده

آفات مهم عروسک پشت پرده

شته‌ها، تریپس و مگس سفید از آفات رایج Physalis alkekengi هستند که با مکیدن شیره گیاهی، زردی برگ‌ها و کاهش رشد را موجب می‌شوند. کنه‌های تارعنکبوتی در هوای گرم و خشک، لکه‌های زرد و تار روی سطح زیرین برگ ایجاد می‌کنند. برای کنترل، ابتدا از روش‌های غیرشیمیایی مانند شست‌وشوی برگ‌ها با آب، حذف برگ‌های شدیداً آلوده و استفاده از تله‌های زرد چسبنده بهره ببرید. کاربرد صابون‌های حشره‌کش و روغن ولک در غلظت‌های توصیه‌شده می‌تواند جمعیت آفات را به‌طور مؤثر کاهش دهد.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

رطوبت بالای خاک و تهویه ضعیف، بروز پوسیدگی ریشه و طوقه (فیتوفتورا، پیتیوم) و لکه برگی قارچی را تسهیل می‌کند. پژمردگی ناگهانی، سیاه شدن ریشه و لکه‌های قهوه‌ای روی برگ از نشانه‌های اصلی هستند. برای پیشگیری، از آبیاری غرقابی خودداری کرده، بستر کشت را سبک و زهکش‌دار انتخاب کنید و فاصله کاشت را رعایت نمایید. حذف و سوزاندن بقایای گیاهی آلوده، کاهش منبع آلودگی را تضمین می‌کند. در آلودگی‌های شدید، استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های مس‌دار یا سیستمیک طبق دستورالعمل کارشناسی توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر عروسک پشت پرده

نحوه تکثیر گیاه: جهت تکثیر گیاه عروسک پشت پرده از طریق تقسیم گیاه و تهیه قلمه چوب نرم در بهار باید اقدام کرد. برای تکثیر از طریق از طریق بذر باید در گلدان یا جعبه های کاشت با کمپوست کاشته شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: عروسک پشت پرده سرگذشت طولانی در بحث گیاهان دارویی داشته و از لحاظ شیمیایی جذاب است. برگ و میوه این گیاه خاصیت دارویی دارد. منبعی غنی از آنتی‌اکسيدان‌های گوناگون است که برای درمان بيماری‌های متعددی نظير التهاب و روماتيسم توصيه می‌شود. عروسک پشت پرده طبعی سرد و خشک دارد و اثراتی نظیر مدر، تب‌بر، ضد انگل و تصفیه کننده خون دارد. انگل‌های معده و روده را می‌توان با کمک این گیاه دفع نمود. میوه این گیاه شبیه گیلاس بوده و ویتامین C زیادی دارد است. محتوي فیزالیزین، آلکالوئیدها، لیکوپن و مقدار زیادي ویتامین است. این مواد دفع اسید اوریک را تسریع نموده، بنابراین درمورد ناراحتی هاي کلیوي و مجاري ادرار، نقرس وروماتیسم مورد استفاده قرار می گیر. در طب سنتی چین مصرف این گیاه براي درمان گلو درد، سرفه، اگزما، هپاتیت، اختلالات سیتم ادراري و تومورها تجویز می گردد.