شقایق کوهی

دانستنیهای علمی

شقایق کوهی که با عنوان "خشخاش آلپ" در بعضی کشور ها شناخته میشود، گیاهی چندساله از جنس Papaver در خانواده Papaveraceae بومی کوه های آلپ مرکزی و جنوبی در اتریش و سوئیس است. این گونه خود شامل چندین زیر گونه است که چهار گونه آن در اتریش یافت میشود.

خصوصیات - معرفی

این گیاه، قد کوتاهی دارد و دارای ساقه های کرکدار است و می تواند به ارتفاع 5 تا 20 سانتی متر برسد. گل ها بر روی چند ساقه ایستاده که از میان برگهای کم ارتفاع می رویند قرار دارند. این گیاه نیز همانند تمام گونه های خشخاش، لاتکس تولید میکند.

گلها هم نر و هم ماده هستند و به صورت شعاعی متقارن با قطر 5 سانتی متر نسبتاً معطر و بدون شهد هستند ولی تولید گرده میکنند. دوره گل دهی آن هااز جولای تا اوت است.

تمام زیرگونه خشخاش آلپ دارای ریشه عمودی اصلی قوی هستند و برای کمک به تامین امنیت گیاه ،موهای ریشه به سمت بالا زاویه دار هستند.

گل های شقایق کوهی معمولاً زرد رنگ و یا سفید با قلب زرد میباشند و به صورت خود رو تنها در شمال کوه های آلپ که دارای سنگ آهک است می روید. ارتفاعات بالا از 1300 تا 2600 متر را ترجیح میدهند. این گیاه محافظت شده و نادر است.

شرایط نگهداری شقایق کوهی

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لوم با زهکشی خوب و PH: 5.5_7.5

شرایط نوری این گیاه آفتاب کامل است و حداقل میبایست در روز بیش از 6 ساعت مداوم از نور خورشید مستقیم بهره گیرد.

خاک آن باید نسبتاً مرطوب و خیلی خوب زهکشی شده باشد. یعنی بافت خاک طوری باشد که رطوبت اضافی سریعاً تخلیه شود.خاک لوم با زهکشی خوب و PH: 5.5_7.5 برای این گیاه توصیه میشود.

استفاده از کمپوست به بهبود بافت خاک کمک خواهد کرد . همچنین یک لایه 3 اینچی مالچ میتواند مفید باشد.

یک بار آبیاری در هفته آن هم به میزان متوسط و نه زیاد کفایت میکند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و پزشکی

شقایق کوهی (Papaver alpinum) به‌طور سنتی به‌عنوان گیاهی با اثرات آرام‌بخش خفیف و ضدسرفه مطرح بوده است، اما به دلیل محدودیت داده‌های بالینی، استفاده درمانی مستقیم از آن باید با احتیاط و تحت نظر متخصص انجام شود. در برخی گزارش‌های قوم‌گیاه‌شناسی، از بخش‌های هوایی در دمنوش‌های آرام‌بخش و کمک به خواب یاد شده است.

در جنس Papaver، آلکالوئیدها می‌توانند نقش زیستی و دارویی داشته باشند؛ با این حال، در P. alpinum ترکیب و مقدار آلکالوئیدها می‌تواند متغیر باشد و استانداردسازی دشوار است. بنابراین فرآورده‌های دارویی استاندارد معمولاً به‌جای این گونه، از گونه‌های شناخته‌شده‌تر همان جنس تهیه می‌شوند.

کاربردهای صنعتی و پژوهشی

در صنایع پژوهشی و شیمی‌گیاهی، این گیاه گاه به‌عنوان منبع مطالعه برای شناسایی متابولیت‌های ثانویه (به‌ویژه آلکالوئیدها و ترکیبات فنولی) و بررسی سازگاری‌های زیست‌محیطی گونه‌های کوهستانی به‌کار می‌رود. استفاده صنعتی مستقیم گسترده از این گونه گزارش نشده، اما ارزش آن در پروژه‌های بیوشیمی، بوم‌شناسی و رده‌بندی گیاهی قابل توجه است.

ایمنی و ملاحظات مصرف

به دلیل احتمال وجود آلکالوئیدهای فعال، مصرف خودسرانه بخش‌های مختلف گیاه می‌تواند خطرناک باشد و در بارداری، شیردهی و برای کودکان توصیه نمی‌شود. همچنین برداشت از رویشگاه‌های طبیعی کوهستانی می‌تواند به جمعیت‌های محلی آسیب بزند؛ لذا اولویت با کشت و مطالعات کنترل‌شده است.

مقابله به آفات شقایق کوهی

آفات و بیماری : این گیاه مستعد ابتلا به پوسیدگی ریشه و ساقه و بیماری های قارچی است. از آبیاری بیش از حد جلوگیری کنید.

آفات رایج شقایق کوهی (Papaver alpinum)

از آفات مهم این گیاه می‌توان به شته‌ها، تریپس و کنه تارتن اشاره کرد که با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، کاهش رشد و ضعف گلدهی می‌شوند. بازرسی هفتگی پشت برگ‌ها و نوک رشد، کلید تشخیص زودهنگام است. برای کنترل، ابتدا با آبپاشی ملایم و حذف بخش‌های آلوده جمعیت را کم کنید؛ سپس از صابون حشره‌کش یا روغن ولک به‌صورت هدفمند استفاده شود. افزایش تهویه، پرهیز از کوددهی ازته زیاد و جذب دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها نیز مؤثر است.

بیماری‌های قارچی و پوسیدگی‌ها

در رطوبت بالا و زهکشی ضعیف، بیماری‌هایی مانند سفیدک سطحی، لکه‌برگی و پوسیدگی طوقه و ریشه (اغلب ناشی از قارچ‌های خاکزاد) دیده می‌شود. آبیاری بیش از حد و خیس ماندن خاک، عامل اصلی تشدید پوسیدگی‌هاست. برای پیشگیری، بستر سبک با زهکشی خوب، آبیاری در صبح و پرهیز از خیس کردن شاخ‌وبرگ توصیه می‌شود. در صورت مشاهده علائم، برگ‌های آلوده را حذف کرده و فاصله بوته‌ها را برای جریان هوا افزایش دهید؛ در آلودگی شدید، استفاده محدود و تناوبی از قارچ‌کش‌های مجاز (بر اساس برچسب و شرایط محلی) می‌تواند کمک‌کننده باشد.

راهکارهای مدیریتی یکپارچه

ترکیب بهداشت باغچه، تناوب کشت، ضدعفونی ابزار و حذف بقایای گیاهی آلوده، خطر طغیان آفات و امراض را کاهش می‌دهد. پیشگیری همیشه کم‌هزینه‌تر و ایمن‌تر از درمان است.

نحوه تکثیر شقایق کوهی

تکثیر گل شقایق کوهی از طریق بذر یا تقسیم ریشه یا قلمه ریشه صورت می گیرد.

تولیدمثل شقایق کوهی در طبیعت

شقایق کوهی (Papaver alpinum) گیاهی علفی و پایا است که به‌طور طبیعی با بذر تکثیر می‌شود. گرده‌افشانی عمدتاً توسط حشرات گرده‌خوار کوهستانی انجام می‌گیرد. پس از گرده‌افشانی، کپسول‌های بذر شکل می‌گیرند که پس از رسیدن، بذرهای ریز را در اطراف گیاه پراکنده می‌کنند. این بذرها در شکاف سنگ‌ها و خاک‌های سبک جوانه زده و کلنی‌های کوچک ایجاد می‌کنند.

تکثیر شقایق کوهی در خانه با بذر

مطمئن‌ترین روش تکثیر خانگی شقایق کوهی استفاده از بذر تازه است. بذرها نیاز به دوره سرمادهی دارند؛ می‌توان آن‌ها را ۴–۶ هفته در یخچال، در محیط کمی مرطوب نگهداری کرد. سپس بذرها روی خاک سبک و خوب‌زهکش (بدون پوشش ضخیم خاک) پاشیده می‌شوند، چون برای جوانه‌زنی به نور ملایم نیاز دارند. بستر در دمای خنک (۱۰–۱۵ درجه) و با رطوبت یکنواخت نگه داشته می‌شود.

تقسیم بوته و نکات مهم مراقبتی

تقسیم بوته در این گونه حساس بوده و اغلب با تلفات همراه است، بنابراین فقط روی بوته‌های قوی و قدیمی و در اوایل بهار انجام شود. آبیاری سبک، خاک سنگین‌نبودن و تابستان‌های خنک برای موفقیت در نگهداری و تکثیر خانگی ضروری است.

خشخاش شقایق شرقی گل شقایق خشخاش هرز

خشخاش کالِندین / خشخاش مامیران شقایق لوب تیز گل خونی گل شقایق