نام علمي
Froriepia subpinnata
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
گستره وسیعی از خاک ها
|
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه سامانهشناختی
گیاه Froriepia subpinnata با نام فارسی اناریجه از تیرهٔ چتریان یا هویجیان (Apiaceae) است؛ تیرهای که با گلآذینهای چتری و ترکیبات معطر و روغنهای فرّار در بسیاری از اعضا شناخته میشود. این گونه در جنس Froriepia قرار میگیرد که از نظر پراکنش، بیشتر به ناحیههای خزری و پیرامون آن وابستگی دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
اناریجه یک گونهٔ بومی ناحیهٔ خزری (Hyrcanian) در شمال ایران است و بیشترین گزارشهای رویش آن به نوار جنوبی دریای خزر وابسته است. این ناحیه به دلیل اقلیم مرطوب، بارندگی نسبتاً بالا و پوشش جنگلی پهنبرگ، شرایط ویژهای برای گونههای رطوبتدوست فراهم میکند.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه معمول اناریجه شامل حاشیهها و زیرآشکوب جنگلهای هیرکانی، دامنههای مرطوب، و رویشگاههایی با خاکهای عمیق و غنی از مواد آلی است. رطوبت خاک و سایهپسندی نسبی از عوامل کلیدی در پایداری جمعیتهای طبیعی آن به شمار میآید و تغییر کاربری اراضی یا خشکتر شدن موضعی میتواند بر پراکنش آن اثرگذار باشد.
تاریخچه و نامگذاری علمی
نام علمی گونه، با ساختار دودویی رایج در نامگذاری گیاهان، نشاندهندهٔ انتساب آن به جنس Froriepia است و صفت گونهای subpinnata به ویژگیهای ریختشناسی برگ (نزدیکی به حالت شانهای) اشاره دارد. ثبت و بررسیهای فلوریستیکی در شمال ایران، این گونه را بهعنوان یکی از عناصر شاخص فلور هیرکانی معرفی کردهاند.
![اناریجه]()
خصوصیات - معرفی
گیاه اناریجه با نام علمی Froriepia subpinnata از خانواده چتریان می باشد که تاکنون فقط از استان های گیلان، گلستان و مازندران گزارش شده است. این گیاه فقط یک گونه در ایران دارد. گیاه اناریجه گیاهی است یک ساله بدون کرک با ساقه ای به ارتفاع ۱۸۰ سانتیمتر، استوانه ای با قاعده ای به ضخامت ۵/۲ تا ۵/۳ سانتیمتر که در بخش پایین قهوه ای و در بخش بالا سبز کلمی، شیاردار، با شاخه های طویل است برگ های آن قاعده ای خطی، تخم مرغی و بریده بریده می باشد. فصل گل دهی و میوه دهی اواخر تابستان می باشد .
این گیاه در استان مازندران در اراضی دشتی حتی در نقاط باز جنگلی استان وجود دارد و به نوعی مورد استفاده روستائیان و حتی شهرنشینان قرار می گیرد. طبق تحقیقات صورت گرفته ۳۹ ترکیب مهم در اسانس گیاه مذکور شناسایی شده که حتی بعضی از ترکیبات به عنوان ترکیبات ضد سرطانی می باشد.
اناریجه سبزی است که در اواخر فصل اسفند و اوایل فصل بهار می روید و تا اواخر اردیبهشت ماه می توان از آن استفاده کرد. فصل گلدهی و میوه دهی اناریجه نیز اواخر تابستان است.
این سبزی وحشی کاربردهای زیادی در تهیه انواع غذاهای محلی از جمله آش خمیر، آش شوربا، آش دوغ، آش ماستی، کوکو سبزی و به خصوص مرغ شکم پُر و ماهی شکم پُر دارد.
![Froriepia]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در ارمنستان در ارتفاعات 900 تا 1000 متری بالاتر از سطح دریا می روید. همچنین در حاشیه جنگل ها و اطراف جاده ها و زمین های کمی مرطوب نیز رشد می کند.
![Froriepia subpinnata]()
مقابله به آفات اناریجه
آفات رایج اناریجه (Froriepia subpinnata)
مهمترین آفات اناریجه شامل شتهها، تریپسها و لارو برخی پروانهها است. شتهها با مکیدن شیره گیاهی سبب پیچیدگی برگ و ترشح عسلک میشوند که رشد گیاه را کاهش میدهد. تریپسها لکههای نقرهای و خشکیدگی حاشیه برگها ایجاد میکنند. لارو پروانهها با جویدن برگهای لطیف، سطح فتوسنتز را کاهش میدهند و در تراکم بالا میتوانند بوته را بهشدت تضعیف کنند.
بیماریها و شرایط مستعدکننده
رطوبت بالای خاک و تهویه نامناسب، اناریجه را به پوسیدگی ریشه و قارچهای برگی حساس میکند. لکههای قهوهای، زردی حاشیهای و پژمردگی پایدار از علائم بیماریهای قارچیاند. خاک سنگین و آبیاری مکرر بدون زهکشی مناسب، محیط مطلوبی برای پاتیژنهای خاکزاد مانند فیتوفتورا و پیتیوم فراهم میکند.
روشهای پیشگیری و مقابله
مدیریت صحیح محیط رشد، مؤثرترین راه کنترل آفات و امراض اناریجه است. استفاده از خاک سبک و زهکشدار، پرهیز از آبیاری غرقابی و تأمین گردش هوا ضروری است. برای شته و تریپس میتوان از شستوشوی ملایم برگها، روغن ولک و صابونهای حشرهکش استفاده کرد. در صورت شیوع قارچ، حذف اندامهای آلوده، ضدعفونی ابزار و استفاده محتاطانه از قارچکشهای مناسب توصیه میشود.
![اناریجه]()
نحوه تکثیر اناریجه
تکثیر این گیاه از طریق تقسیم بوته و همچنین کشت بذرهای آنها صورت می گیرد.