۱۴۰۴ ششم دی

افوربیا شمعدانی (درخت شمعدانی)

این گیاه با نام علمی Euphorbia candelabru و نام مرسوم (Candelabra Tree) که به فارسي افوربیا شمعدانی (درخت شمعدانی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Euphorbiaceae بومي بومی شرق و مرکز آفریقا، به‌ویژه مناطق گرم و نیمه‌خشک، دامنه‌ها و دشت‌های سنگلاخی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک، شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی گیاهشناسی

گیاه Euphorbia candelabrum که در فارسی گاهی «افوربیا شمعدانی» یا «درخت شمعدانی» نامیده می‌شود، متعلق به خانواده بزرگ Euphorbiaceae است. این خانواده شامل هزاران گونه علفی، درختچه‌ای و درختی است که بسیاری از آن‌ها شیره‌ای شیری‌رنگ و سمی دارند. جنس Euphorbia یکی از متنوع‌ترین جنس‌های نهاندانگان است و از کاکتوس‌مانندهای آفریقایی تا علف‌های خودرو در مزارع را در بر می‌گیرد.

منطقه بومی و گستره پراکنش

زادگاه اصلی Euphorbia candelabrum شرق و شمال‌شرق آفریقا است. این گونه به‌طور طبیعی در کشورهایی مانند اتیوپی، کنیا، اوگاندا، سودان جنوبی و بخش‌هایی از تانزانیا یافت می‌شود. پراکنش آن اغلب در کمربند ساوانایی و نیمه‌خشک است و در برخی نواحی، چهره مشخص و غالب چشم‌اندازهای سنگلاخی و تپه‌ای را می‌سازد.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

این افوربیا معمولاً در دامنه‌های سنگی، شیب‌های خشک، بوته‌زارهای ساوانایی و جنگل‌های باز خشک رشد می‌کند. ساختار شمعدانی و شاخه‌های ضخیم و آبدار آن سازگاری با کم‌آبی، تابش شدید خورشید و خاک‌های فقیر است. بافت‌های ذخیره‌کننده آب و پوست ضخیم به کاهش تعرق کمک می‌کنند و سیستم ریشه‌ای عمیق، جذب رطوبت از لایه‌های زیرین خاک را ممکن می‌سازد.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت علمی

نام جنس Euphorbia به احتمال زیاد از نام پزشک یونانی «اوفوربوس» در دربار شاه «یوبا دوم» در شمال آفریقا گرفته شده است. صفت گونه‌ای candelabrum به معنی «شمعدانی» به شکل شاخه‌بندی این درخت اشاره دارد که همچون شمعدان چندشاخه است. شیره سفیدرنگ گیاه بسیار سمی و محرک است و همین ویژگی از دیرباز موضوع پژوهش‌های گیاهشناسی، شیمی گیاهی و اتنوبوتانی بوده است. این گونه به‌عنوان نمونه‌ای شاخص از «هم‌گرایی شکلی با کاکتوس‌ها» در مناطق خشک نیز در متون آناتومی و تکامل گیاهی مورد استناد قرار می‌گیرد.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی اندام‌های گیاه افوربیا شمعدانی

افوربیا شمعدانی (Euphorbia candelabrum) گیاهی چوبی و پرآب‌دوست از خانواده فرفیونیان است که به شکل درختچه یا درختی گوشتی رشد می‌کند. نمای کلی گیاه شبیه شمعدانی چندشاخه و اغلب بدون برگ‌های پایا است و در طبیعت می‌تواند به چندین متر ارتفاع برسد.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه اصلی ستونی، گوشتی و ضخیم است و شاخه‌ها به‌صورت عمودی و تقریباً موازی با هم بالا می‌روند و فرم شمعدانی ایجاد می‌کنند. سطح ساقه چهار تا پنج‌ضلعی یا بیشتر است و در امتداد اضلاع، برجستگی‌های طولی دیده می‌شود. رنگ ساقه معمولاً سبز تا سبز مایل به خاکستری است و در نور شدید آفتاب می‌تواند اندکی متمایل به زرد یا سرخ شود. پوست ساقه نرم نیست و با افزایش سن حالتی چوبی و سخت پیدا می‌کند. در برخی گونه‌ها روی لبه‌ها خارهای کوتاه یا برجسته‌گی‌های نوک‌تیز مشاهده می‌شود.

برگ‌ها

برگ‌ها کوچک، ساده و غالباً زودریز هستند و بیشتر در انتهای شاخه‌های جوان ظاهر می‌شوند. شکل برگ‌ها معمولاً بیضوی تا سرنیزه‌ای با انتهای نسبتاً تیز است. رنگ برگ‌ها سبز روشن تا سبز تیره بوده و سطح آن‌ها صاف و بدون کرک است. در بیشتر طول سال ظاهر گیاه تقریباً بدون برگ است و فتوسنتز عمدتاً توسط ساقه‌های سبز انجام می‌شود.

گل‌ها و ساختار زایشی

گل‌ها ریز و به‌صورت گروهی در انتهای شاخه‌ها تشکیل می‌شوند. رنگ آن‌ها بسته به فرم و واریته، سبز مایل به زرد تا زرد روشن است. ساختار گل در افوربیاها به شکل «سایاتیا» است که مانند یک گل واحد دیده می‌شود اما در حقیقت مجموعه‌ای از گل‌های بسیار کوچک نر و ماده است. میوه‌ها کوچک، کپسولی و حاوی بذرهای ریز قهوه‌ای یا خاکستری هستند.

شرایط نگهداری افوربیا شمعدانی (درخت شمعدانی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک بسیار سبک، شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

معرفی کلی شرایط محیطی افوربیا شمعدانی

افوربیا شمعدانی (Euphorbia candelabrum) گیاهی شبیه کاکتوس و بومی مناطق خشک آفریقا است و برای موفقیت در کشت، باید شرایط بیابانیِ گرم و پرنور را شبیه‌سازی کرد. این گیاه نسبت به سرما و رطوبت بالای خاک بسیار حساس است و نگهداری آن در فضای باز فقط در مناطق گرم و بدون یخبندان توصیه می‌شود.

نور مناسب

این گونه به نور بسیار زیاد و مستقیم نیاز دارد. بهترین مکان، کنار پنجره جنوبی یا غربی با حداقل ۶–۸ ساعت نور شدید در روز است. در مناطق بسیار گرم، در میانه تابستان می‌توان نور را کمی فیلتر کرد تا از سوختگی تدریجی جلوگیری شود، اما کم‌نوری باعث رشد کشیده و ضعیف می‌گردد.

دما و تهویه

محدوده دمایی ایده‌آل روزانه ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و در شب بهتر است دما کمتر از ۱۵ درجه نشود. دمای زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد و یخبندان برای این گیاه خطرناک و آسیب‌زا است. جریان هوای ملایم و مداوم مفید است، اما از باد سرد مستقیم باید پرهیز شود.

رطوبت و آبیاری

افوربیا شمعدانی رطوبت نسبی پایین تا متوسط (۳۰–۵۰٪) را ترجیح می‌دهد و با هوای خشک سازگار است. آبیاری باید عمیق اما بسیار کم‌تکرار باشد؛ یعنی اجازه دهید خاک کاملاً خشک شود، سپس به‌طور کامل آبیاری کنید. در زمستان، به‌خصوص در محیط‌های خنک‌تر، آبیاری باید شدیداً کاهش یابد تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری شود.

خاک و زهکشی

مهم‌ترین عامل موفقیت، خاک بسیار سبک و دارای زهکشی عالی است. ترکیب مناسب می‌تواند شامل خاک مخصوص کاکتوس، به‌همراه ماسه درشت یا پرلیت و کمی سنگ‌ریزه باشد. گلدان باید سوراخ‌های کافی در کف داشته باشد و زیرگلدانی نباید برای مدت طولانی حاوی آب باقی بماند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

مرجان مینیاتوری شیرسنگ افوربیا مدیترانه‌ای بنت قنسول

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

افوربیا مدیترانه‌ای کروتون آکالیفا پندولا آلئوریتس تریسپرما

  محسن شهاب الدین