۱۴۰۴ ششم دی

افوربیا مدیترانه‌ای

این گیاه با نام علمی Euphorbia characias و نام مرسوم (Mediterranean Spurge) که به فارسي افوربیا مدیترانه‌ای ناميده ميشود، گياهي از خانواده Euphorbiaceae بومي بومی ناحیه مدیترانه، شامل جنوب اروپا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از غرب آسیا، در دامنه‌ها و مناطق خشک و آفتابی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی بسیار خوب، نسبتاً فقیر، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌شناسی

Euphorbia characias که در فارسی گاهی «افوربیا مدیترانه‌ای» نامیده می‌شود، گونه‌ای از سردهٔ Euphorbia و عضو خانوادهٔ بزرگ Euphorbiaceae است. این خانواده شامل بیش از شش هزار گونه درختچه، علفی و گیاهان گوشتی است که در سراسر جهان پراکنده‌اند. نام سرده از «ائوفوربوس»، پزشک یونانی شاه موریتانی در دوران باستان، گرفته شده است و به سنت دیرینهٔ استفاده دارویی از افوربیاها اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زیستگاه بومی Euphorbia characias ناحیهٔ مدیترانه‌ای است؛ از پرتغال و اسپانیا تا ایتالیا، یونان و بخش‌هایی از ترکیه و شمال آفریقا. این گونه به‌طور طبیعی در اقلیم مدیترانه‌ای با زمستان‌های معتدل و مرطوب و تابستان‌های گرم و خشک رشد می‌کند. حضور آن در شیب‌های صخره‌ای، حاشیه جنگل‌های همیشه‌سبز و بوته‌زارهای خشک (matorral و maquis) رایج است.

ویژگی‌های زیستگاهی

Euphorbia characias معمولاً در خاک‌های سبک، سنگلاخی و نسبتاً فقیر از مواد غذایی یافت می‌شود و نسبت به خشکی و تابش شدید خورشید سازگار است. ساختار سیستم ریشه‌ای عمیق به گیاه اجازه می‌دهد در دوره‌های کم‌آبی زنده بماند. وجود شیرهٔ لاتکسی سفیدرنگ، سازوکاری دفاعی در برابر چراکنندگان و حشرات است و از ویژگی‌های بارز بسیاری از گونه‌های افوربیا به شمار می‌رود.

تاریخچه و اهمیت علمی

شرح علمی این گونه توسط گیاه‌شناسان اروپایی در قرون ۱۸ و ۱۹ تثبیت شد و بخشی از مطالعات کلاسیک فلور مدیترانه است. افوربیا مدیترانه‌ای به‌عنوان گونه‌ای مدل برای بررسی سازگاری گیاهان همیشه‌سبز به اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک مورد توجه قرار گرفته است. همچنین تنوع مورفولوژیک جمعیت‌های مختلف آن، منبعی مهم برای پژوهش در زمینه فرگشت درون‌جنسی در سرده Euphorbia فراهم می‌آورد.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی كلی افوربیا مدیترانه‌ای

افوربیا مدیترانه‌ای (Euphorbia characias) بوته‌ای همیشه‌سبز با قامت راست و متراكم است كه معمولاً بین ۸۰ تا ۱۵۰ سانتی‌متر ارتفاع می‌گیرد. فرم بوته استوانه‌ای تا كمی گنبدی است و به‌وسیلهٔ انبوه ساقه‌های عمودی و نزدیك به هم شكل می‌گیرد. قطر هر بوته بالغ می‌تواند به ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر برسد و ظاهر توده‌ای، معمارانه و كاملاً مشخصی ایجاد كند.

ساقه‌ها

ساقه‌ها قائم، نسبتاً ضخیم و گوشتی–چوبی هستند و مقطع تقریباً استوانه‌ای دارند. رنگ ساقه‌ها در سال‌های نخست سبز مایل به آبی است و با افزایش سن، كمی خاكستری–قهوه‌ای می‌شود. سطح ساقه صاف تا اندكی چین‌دار است و از آن شیرابهٔ سفید و شیری‌رنگ ترشح می‌شود. ساقه‌ها بدون انشعاب زیاد، به صورت میله‌های مستقیم از پایه خارج می‌شوند و حلقه‌های منظم برگ، آن‌ها را پوشانده است.

برگ‌ها

برگ‌ها باریك، كشیده و نوك‌تیز هستند و طول آن‌ها معمولاً ۳ تا ۸ سانتی‌متر است. پهنك برگ خطی تا باریك–لنسی و حاشیه تقریباً صاف دارد. رنگ برگ‌ها سبز زیتونی تا سبز–آبی است و در برخی ارقام ته‌رنگ خاكستری یا نقره‌ای دیده می‌شود. برگ‌ها به‌صورت متراكم و مارپیچی روی ساقه می‌نشینند و نیم‌رخ استوانه‌ای ساقه را تقویت می‌كنند. برگ‌ها همیشه‌سبز بوده و در تمام سال بوته را پوشیده نگه می‌دارند.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌آذین در انتهای هر ساقه به صورت خوشهٔ متراكم چتری–فام (cyathium) تشكیل می‌شود. تودهٔ گل‌آذین قطری حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر دارد و به شكل كاسه یا چتر كمی خمیده بر فراز ساقه‌ها قرار می‌گیرد. واحدهای گل‌آذین از براكت‌های (براکته‌ها) پهن، تقریباً گرد تا كمی قلبی‌شكل تشكیل شده‌اند. رنگ براكت‌ها زرد–سبز روشن تا سبز لیمویی است كه جلوهٔ اصلی گل‌دهی را می‌سازد، در حالی‌كه گل‌های واقعی بسیار ریز، بدون گلبرگ و در مركز هر واحد قرار دارند.

میوه و بذر

میوه از نوع كپسول سه‌خانه است كه پس از رسیدن، سبز روشن تا سبز–قهوه‌ای می‌شود و قطری حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر دارد. هر میوه حاوی چند بذر كوچك، تخم‌مرغی و قهوه‌ای‌رنگ است. با خشك شدن میوه، كپسول می‌تواند به صورت جهنده باز شود و بذرها را در اطراف پراكنده كند. ظاهر میوه‌ها نسبت به جرم بصری برگ و گل‌آذین كم‌جلبه‌تر است و بیشتر در مشاهدهٔ نزدیك دیده می‌شود.

شرایط نگهداری افوربیا مدیترانه‌ای

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا لومی یا شنی با زهکشی بسیار خوب، نسبتاً فقیر، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

معرفی کلی شرایط محیطی افوربیا مدیترانه‌ای

افوربیا مدیترانه‌ای (Euphorbia characias) بومی نواحی گرم و خشک مدیترانه است و به‌عنوان گیاهی مقاوم به خشکی شناخته می‌شود. برای حفظ سلامت و ظاهر زینتی آن، تأمین شرایط مشابه زیستگاه طبیعی اهمیت حیاتی دارد.

نور مناسب

این گیاه به نور زیاد و مستقیم نیاز دارد. بهترین رشد در مکان‌های آفتابی تا نیم‌سایه اتفاق می‌افتد، اما قرارگیری در آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت در روز) رنگ و تراکم برگ‌ها را بهبود می‌بخشد. در سایه‌ی زیاد، گیاه علفی‌شکل، کم‌پشت و مستعد بیماری می‌شود.

دما و تحمل سرما و گرما

دمای ایده‌آل برای رشد افوربیا مدیترانه‌ای بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. این گونه در برابر گرمای خشک تابستان مقاومت خوبی دارد. گیاه معمولاً تا حدود منفی ۱۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند، به شرط آن‌که خاک زهکش مناسبی داشته باشد. در زمستان‌های بسیار سرد، محافظت ریشه با مالچ توصیه می‌شود.

رطوبت هوا و آبیاری

افوربیا مدیترانه‌ای رطوبت متوسط تا کم را ترجیح می‌دهد و به خوبی با هوای خشک سازگار است. آبیاری کم ولی عمیق، همراه با خشک شدن سطح خاک بین دو آبیاری، برای این گیاه ایده‌آل است. آبیاری بیش از حد موجب پوسیدگی ریشه و زردی برگ‌ها می‌شود.

خاک و زهکشی

این گیاه در خاک‌های سبک، شنی تا لومی، با زهکشی عالی بهترین عملکرد را دارد. pH کمی قلیایی تا خنثی (حدود ۷–۸) مطلوب است. تجمع آب در اطراف ریشه برای افوربیا بسیار خطرناک است؛ بنابراین افزودن ماسه، پوکه یا پرلیت برای بهبود زهکشی توصیه می‌شود. خاک‌های فقیر از نظر مواد آلی نیز قابل‌قبول‌اند، زیرا گیاه نیاز تغذیه‌ای بالایی ندارد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

بيدار کاکتوس آناناسی شیرسنگ افوربیا لاکتئا (شمعدانی)

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

بنت قنسول کاکتوس آناناسی رامبای كرچک

  محسن شهاب الدین