کاریسا بیسپینوسا، نام نام

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی

کاریسا بیسپینوسا (Carissa bispinosa) گونه‌ای از تیرهٔ Apocynaceae است که شامل بسیاری از گیاهان دارای شیرهٔ شیری است. این گونه در جنس Carissa قرار می‌گیرد که به‌خاطر شاخه‌های خار‌دار و میوه‌های گوشت‌دار شناخته می‌شود. ویژگی شاخص این گیاه وجود خارهای دوشاخه است که در نام گونه «bispinosa» بازتاب یافته است.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی کاریسا بیسپینوسا در آفریقای جنوبی، اسواتینی، زیمبابوه و بخش‌هایی از شرق آفریقا است. این گیاه در نواحی نیمه‌گرمسیری تا گرمسیری آفریقا رشد می‌کند و تطابق بالایی با اقلیم‌های نسبتاً خشک دارد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه طبیعی آن شامل جنگل‌های باز، حاشیه ساوان، بوته‌زارهای خاردار و شیب‌های سنگی است. سیستم ریشه‌ای عمیق و برگ‌های چرمی به گیاه امکان مقاومت در برابر خشکی و تابش شدید خورشید را می‌دهد. میوه‌های آن برای پرندگان منبع غذایی بوده و در پراکنش بذر نقش مهمی دارند.

تاریخچه و کاربردهای علمی

کاریسا بیسپینوسا از قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی در فلور آفریقای جنوبی توصیف شد. این گونه در مطالعات بوم‌شناسی ساوان و همچنین پژوهش‌های شیمی گیاهی روی آلکالوئیدها و گلیکوزیدهای قلبی تیره Apocynaceae مورد توجه است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و شاخه‌ها

کاریسا بیسپینوسا درختچه‌ای همیشه‌سبز با ساقه‌های متراکم و منشعب است. شاخه‌ها قهوه‌ای تا خاکستری و به‌تدریج چوبی می‌شوند. وجود خارهای دوشاخه و تیز در محل گره‌ها از بارزترین خصوصیات این گونه است و به صورت جفت‌خارهای ۲–۴ سانتی‌متری دیده می‌شوند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متقابل و نسبتاً ضخیم و چرمی هستند. شکل آن‌ها بیضوی تا تخم‌مرغی با طول تقریبی ۲–۶ سانتی‌متر و عرض ۱–۳ سانتی‌متر است. سطح برگ‌ها براق، سبز تیره و رویه زیرین کمی روشن‌تر است. کناره برگ‌ها صاف و نوک آن‌ها اغلب کمی تیز یا گرد شده است.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، خوشه‌ای و در انتهای شاخه‌های جوان پدیدار می‌شوند. رنگ گل‌ها سفید تا سفید مایل به کرم است و اغلب دارای لوله گلی باریک با ۵ لوب ستاره‌ای‌شکل می‌باشند. عطر ملایم گل‌ها و تضاد رنگی آن‌ها با برگ‌های تیره، ارزش زینتی گیاه را افزایش می‌دهد.

میوه و سایر ویژگی‌ها

میوه‌ها گوشتی، بیضوی تا تخم‌مرغی و به قطر حدود ۱–۲ سانتی‌متر هستند که در ابتدا سبز و هنگام رسیدن قرمز تا ارغوانی می‌شوند. سیستم ریشه عمیق و گسترده است و گیاه در مجموع فرمی متراکم و پرپشت ایجاد می‌کند.

شرایط نگهداری کاریسا بیسپینوسا، نام نام

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز بین 22 تا 27 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی، ماسه ای ، لومی خوب زهکشی شده

دما

Carissa bispinosa در اقلیم‌های گرم تا نیمه‌گرمسیری بهترین رشد را دارد. بازهٔ دمایی مناسب معمولاً حدود ۱۸ تا ۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد است. این گونه به سرمای شدید حساس بوده و در صورت یخبندان دچار آسیب برگ و سرشاخه می‌شود؛ بنابراین در مناطق سرد، کشت در فضای محافظت‌شده یا کنار دیوارهای آفتاب‌گیر توصیه می‌شود.

نور

برای رشد متراکم، گلدهی و میوه‌دهی بهتر، نور کامل خورشید ایده‌آل است. در نیم‌سایه نیز زنده می‌ماند، اما رشد کشیده و کاهش گلدهی محتمل است. در مناطق بسیار گرم، دریافت آفتاب صبح و سایهٔ سبک عصر می‌تواند از تنش گرمایی بکاهد.

رطوبت و جریان هوا

این گیاه با رطوبت متوسط سازگار است و پس از استقرار، تحمل نسبتاً خوبی به خشکی نشان می‌دهد. رطوبت بسیار بالا همراه با تهویهٔ ضعیف می‌تواند خطر بیماری‌های قارچی را افزایش دهد؛ بنابراین گردش هوای مناسب بین بوته‌ها اهمیت دارد.

خاک و زهکشی

بهترین بستر، خاک سبک تا متوسط با زهکشی عالی است (لوم شنی یا لوم). ماندابی شدن ریشه‌ها موجب افت رشد و زردی برگ می‌شود. دامنهٔ pH قابل تحمل معمولاً از کمی اسیدی تا کمی قلیایی است، اما خاک‌های بسیار سنگین و فشرده مناسب نیستند.

آبیاری و تغذیه

آبیاری باید منظم ولی کنترل‌شده باشد: پس از خشک شدن سطح خاک، آبیاری عمیق انجام شود و از آبیاری‌های کم‌عمق و پی‌درپی پرهیز گردد. افزودن مادهٔ آلی (کمپوست) و تغذیهٔ متعادل در فصل رشد به بهبود استقرار، رنگ برگ و گلدهی کمک می‌کند.

مقابله به آفات کاریسا بیسپینوسا، نام نام

آفات رایج

در Carissa bispinosa آفات مکنده مانند شته‌ها، شپشک‌های آردآلود و سپردار، و همچنین کنه تارتن شایع‌اند. این آفات با تغذیه از شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ، کاهش رشد و ترشح عسلک می‌شوند که زمینه را برای قارچ دوده‌ای فراهم می‌کند. برای کنترل، پایش هفتگی و حذف شاخه‌های آلوده، شست‌وشوی اندام‌ها با آب پرفشار ملایم، و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک در چند نوبت (با فاصله ۷–۱۰ روز) مؤثر است. در آلودگی شدید، استفاده هدفمند از حشره‌کش‌های کم‌خطر و سازگار با دشمنان طبیعی با رعایت برچسب توصیه می‌شود.

امراض مهم

پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از قارچ‌های خاکزی) در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد رخ می‌دهد و با پژمردگی، قهوه‌ای شدن طوقه و توقف رشد همراه است. لکه‌برگی‌های قارچی و کپک دوده‌ای نیز می‌توانند فتوسنتز را کاهش دهند. مدیریت مؤثر شامل بهبود زهکشی، پرهیز از آبیاری غرقابی، ضدعفونی ابزار هرس و حذف برگ‌های آلوده است. در صورت تداوم، کاربرد قارچ‌کش‌های حفاظتی یا سیستمیک مناسب (طبق توصیه کارشناس و برچسب) و تنظیم فاصله کاشت برای افزایش گردش هوا کمک‌کننده است.

پیشگیری و مدیریت تلفیقی

تأمین نور کافی، تغذیه متعادل و کاهش تنش آبی حساسیت گیاه را کم می‌کند. قرنطینه گیاهان تازه‌وارد، تله‌های زرد چسبنده برای ردیابی آفات، و حمایت از کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها، پایه‌های مدیریت تلفیقی در این گونه محسوب می‌شوند.

نحوه تکثیر کاریسا بیسپینوسا، نام نام

تولیدمثل گیاه Carissa bispinosa در طبیعت

گیاه Carissa bispinosa در زیستگاه طبیعی خود عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌های سفید معطر آن حشرات گرده‌افشان، به‌ویژه زنبورها و شب‌پره‌ها را جذب کرده و گرده را بین گل‌های نر و ماده منتقل می‌کنند. پس از تلقیح، میوه‌های گوشتی قرمز تا ارغوانی تشکیل می‌شود که حاوی چند بذر است. پرندگان با خوردن میوه‌ها، بذرها را در فواصل دور پراکنده کرده و به استقرار جمعیت‌های جدید کمک می‌کنند. بذرها پس از گذراندن دوره خواب کوتاه، در خاک‌های نسبتاً سبک و با زهکش خوب جوانه می‌زنند.

روش‌های تکثیر Carissa bispinosa در خانه

در خانه می‌توان این گونه را هم با بذر و هم با قلمه تکثیر کرد. برای تکثیر بذری، بذرهای تازه از میوه رسیده جدا، شسته و در بستر سبک (مخلوط ماسه و پیت‌ماس) در دمای ۲۰–۲۵ درجه سانتی‌گراد کشت می‌شوند. حفظ رطوبت یکنواخت و نور ملایم غیرمستقیم برای جوانه‌زنی موفق ضروری است. برای تکثیر رویشی، قلمه‌های نیمه‌خشبی در اواخر بهار یا تابستان گرفته، انتهای آن‌ها به هورمون ریشه‌زا آغشته و در بستر مرطوب با تهویه خوب قرار داده می‌شود. پوشاندن قلمه‌ها با پلاستیک شفاف به حفظ رطوبت و تسریع ریشه‌زایی کمک می‌کند.

کاریسا ماکروکارپا آلو کریسمس کاراندا

آپوسینوم صورتی (خرزهرهٔ وحشی) پیتابو دیپلادنیا ویلاگبیا المری