نام علمي
Astragalus whitneyi
نام لاتين
Whitney’s Milkvetch
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامگذاری
Astragalus whitneyi که در فارسی با نام گون ویتنی شناخته میشود، گونهای از سرده Astragalus در تیره Fabaceae (باقلاییان) است. این گیاه در زیرتیره Faboideae و راسته Fabales قرار میگیرد. سرده Astragalus با بیش از ۳۰۰۰ گونه، یکی از بزرگترین سردههای گیاهی جهان بهشمار میآید و شامل بسیاری از گونههای گون در نواحی خشک و نیمهخشک است. نام گونه whitneyi به افتخار جئودزیست و زمینشناس آمریکایی «جوزیا دایت ویتنی» (Josiah Dwight Whitney) انتخاب شده است.
منطقه بومی و پراکنش
آستراگالوس ویتنی بومی غرب آمریکای شمالی است و گستره رویش آن عمدتاً در ایالتهای کالیفرنیا، نوادا و اورگن گزارش شده است. این گونه به ویژه در زنجیره کوهستانی سیرا نِوادا و مناطق همجوار آن حضور دارد. پراکنش آن معمولاً لکهای و وابسته به شرایط خاص ارتفاعی و خاکی است و در سطح جهانی گیاهی با پراکنش محدود (endemism در مقیاس منطقهای) محسوب میشود.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه اصلی Astragalus whitneyi شامل دامنههای سنگلاخی، شیبهای آفتابگیر، خاکهای شنی تا لومی و علفزارهای کوهستانی خشک است. این گیاه اغلب در ارتفاعات متوسط تا بالای کوهستانی رشد میکند و به نوسانات دما و خشکی خاک مقاوم است. مانند دیگر اعضای خانواده باقلاییان، ریشههای آن همزیستی با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن ایجاد میکند و در حاصلخیزی خاک نقش دارد.
تاریخچه مطالعاتی و اهمیت علمی
این گونه در قرن نوزدهم و در جریان اکتشافات گیاهشناسی غرب آمریکا توصیف شد و در فلورهای ناحیه سیرا نِوادا بهعنوان یکی از گونهای شاخص ذکر شده است. Astragalus whitneyi برای پژوهشهای مربوط به تنوع گونهای، سازگاری به ارتفاعات و تکامل در سرده Astragalus اهمیت دارد. بررسیهای ریختشناسی و مولکولی روی این گونه به درک روابط خویشاوندی در میان گونهای آمریکای شمالی کمک کرده است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی؛ سازگار با خاکهای فقیر؛ ترجیحاً خاک خنثی تا کمی قلیایی؛ pH حدود 6.5 تا 8
|
ریختشناسی کلی Astragalus whitneyi
Astragalus whitneyi یک گون چندساله علفی با عادت رشدی پشتهای و متراکم است. ارتفاع بوته معمولاً بین ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر است و تودهای گنبدی یا نیمکروی ایجاد میکند. تمام اندامهای هوایی اغلب با کرکهای نرم و فشرده پوشیده شدهاند که به گیاه ظاهری نقرهای تا خاکستری مایل به سبز میدهد.
ساقه و شاخهها
ساقهها کوتاه، چوبیشونده در قاعده و از ناحیه یقهای منشعب هستند. قطر ساقهها باریک و معمولاً کمتر از چند میلیمتر است و به صورت خوابیده تا نیمهافراشته رشد میکنند. پوست ساقهها معمولاً سبز مایل به خاکستری و به شدت کرکدار است. گرهها نزدیک به هم قرار گرفتهاند و حالت متراکم بوته را تشدید میکنند.
برگها
برگها شانهای (پینهای) مرکب و معمولاً به طول ۳ تا ۸ سانتیمتر هستند. هر برگ شامل تعدادی برگچه بیضوی تا کشیده است که طول هر برگچه حدود ۵ تا ۱۵ میلیمتر میباشد. برگچهها کنارههای صاف و رأس کند تا کمی نوکتیز دارند. سطح هر دو طرف برگچهها متراکم از کرکهای سفید یا نقرهای است، که رنگ عمومی برگ را سبز نقرهای و نسبتاً مات میکند.
گلآذین و گلها
گلآذینها معمولاً به صورت سرکُپهای یا شبهکروی در انتهای شاخههای کوتاه ظاهر میشوند. هر گلآذین متراکم، قطر حدود ۲ تا ۴ سانتیمتر دارد و از گلهای متعدد پروانهآسا تشکیل شده است. کاسه لولهای تا زنگولهای و پوشیده از کرک است. گلها دارای پرچمدان (پرچمک) رنگارنگ، اغلب به رنگ زرد روشن، کرم یا گاه نارنجی مایل به قرمز هستند. ناخنچه و پره گل نسبتاً پهن بوده و شکل تیپیک گل پروانهای لگومها را نشان میدهد.
میوه و بذر
میوه نیام نسبتاً برجسته، متورم و گاهی کمی خمیده است. سطح نیام اغلب کرکدار و رنگ آن در نارسایی سبز و در رسیدگی قهوهای تا قهوهای مایل به قرمز میشود. بذرها کوچک، سخت، به رنگ قهوهای تا زیتونی بوده و درون حفره نیام قرار میگیرند.
شرایط محیط رشد
معرفی کلی شرایط رویش آستراگالوس ویتنی
آستراگالوس ویتنی (گون ویتنی) گیاهی علفی–بوتهای کوهستانی است که به نواحی خشک و نیمهخشک سردسیر سازگار شده است. درک شرایط طبیعی زیستگاه آن برای موفقیت در کشت و نگهداری این گونه بسیار ضروری است.
دما و نیاز سرمایی
این گیاه به زمستانهای سرد و تابستانهای خنک تا نسبتاً گرم عادت دارد. دمای بهینه رشد در فصل فعال حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. تحمل یخبندان ملایم تا شدید را دارد، اما گرمای بالای ۳۲ درجه بهویژه همراه با رطوبت بالا میتواند موجب ضعف و زوال گیاه شود.
رطوبت و آبیاری
آستراگالوس ویتنی خشکیپسند است و رطوبت بالای خاک و هوا برای آن نامطلوب است. خاک باید بین دو آبیاری تقریباً خشک شود. آبیاری سبک اما منظم در دوره استقرار، و سپس کاهش تدریجی آبیاری برای توسعه ریشههای عمیق ضروری است. غرقابی شدن و ماندآب، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد.
نور و شدت تابش
این گونه نیازمند نور کامل خورشید است و در سایه یا نیمسایه رشد ضعیفی دارد. دستکم ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم روزانه توصیه میشود. شدت بالای نور، همراه با جریان هوای مناسب، برای حفظ فرم فشرده و گلدهی مطلوب ضروری است.
خاک، زهکشی و ویژگیهای بستر
به خاکهای سبک، سنگلاخی یا شنی–لومی با زهکشی بسیار خوب نیاز دارد. pH کمی قلیایی تا خنثی (حدود ۶٫۸ تا ۸) مناسب است. افزودن شن درشت، پرلیت یا خردهسنگ به بستر کاشت، برای جلوگیری از ماندآب و تأمین تهویه ریشه حیاتی است. خاکهای رسی سنگین بدون اصلاح ساختار برای این گیاه مناسب نیستند.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس گون و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره لگومینوسا و جنس های آن