درخت بائوباب

دانستنیهای علمی

خصوصیات - معرفی

بائوباب وقتی نهال است مانند درختان معمولی است. اما هنگامی که عمرش به ۳۰ یا ۴۰ سال می رسد اتفاق عجیبی می افتد به این ترتیب که تنه درخت شروع به بزرگ شدن می کند و شاخه های نازک و تقریبا بی برگ آن پائین می افتد. شاخه های آن بسیار ضخیم می باشد. درخت بائوباب یک درخت برگ ریز است که هنگام زمستان فصل برگ ریزان آن می باشد که منظره  این درخت از دور مثل این است که ریشه های گیاه بالای درخت قرار گرفته و حتی برخی این درخت را "درخت وارونه" نیز نامیده اند. گل ها ظرف ۲۴ ساعت از درخت سقوط کرده و در این هنگام دارای بوی نا خوشایندی می شوند.

شرایط نگهداری درخت بائوباب

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری خاک مورد نياز نیاز به تغذیه خاصی ندارد

دما و اقلیم مناسب درخت بائوباب

درخت Adansonia digitata بومی نواحی گرم و نیمه‌خشک آفریقا است و به دمای بالا بسیار مقاوم است. دامنه دمایی مناسب برای رشد آن حدود ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد است و در برابر سرمای زیر ۵ درجه سانتی‌گراد آسیب‌پذیر می‌شود. این گونه به خشکی مقاوم است اما برای استقرار نهال‌ها، آبیاری منظم در سال‌های اول ضروری است.

نور و شدت تابش

بائوباب به نور کامل و تابش مستقیم خورشید نیاز دارد و در سایه رشد مطلوبی نخواهد داشت. کاشت در مناطق با حداقل ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم روزانه برای فتوسنتز و رشد مناسب توصیه می‌شود.

رطوبت و نیاز آبی

این درخت در مناطق کم‌باران با فصل خشک طولانی سازگار است. رطوبت نسبی متوسط تا کم را ترجیح می‌دهد و خاک غرقاب را تحمل نمی‌کند. سیلاب و ماندابی بودن خاک می‌تواند موجب پوسیدگی ریشه شود.

خاک، زهکشی و تغذیه

بائوباب در خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب بهترین رشد را دارد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب است، اما در خاک‌های نسبتاً فقیر نیز قادر به رشد است. افزودن مواد آلی برای نهال‌های جوان به بهبود استقرار کمک می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

میوه ترش بائوباب نیز مفید است به طوری که می توان از پوسته سفت آن به جای ظرف استفاده کرد البته مصرف هسته آن نیز ایرادی ندارد و می توان آن را خرد کرد و برای خوشمزه شدن سوپ استفاده کرد، یا می توان آن را بوداده و در تهیه قهوه استفاده کرد. همچنین نوشیدنی مقوی که از این میوه بدست می آید موجب شده که بائوباب نام مستعار (درخت لیموناد) را بخود بگیرد البته آن را (نان میمون) نیز می نامند، چون میمون ها آن را دوست دارند و از خوردنش لذت می برند.

گاهی اوقات از درختان بائوبابی که پوک هستند به جای انبار یا پناهگاه استفاده می شود، همچنین از آنها به عنوان محل ملاقات – زندان و سرپناه استفاده شده است. مثلاً در زیمباوه از یکی از درختان به عنوان جایگاه ایستگاه اتوبوس استفاده می شد که گنجایش 30 نفر را داشت. در آفریقای جنوبی یکی از انها به عنوان دستشویی استفاده می شد.

مقابله به آفات درخت بائوباب

آفات مهم درخت بائوباب (Adansonia digitata)

شپشک‌های آردآلود و سپردار از مهم‌ترین آفات بائوباب هستند که با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی و ضعف شاخه‌ها می‌شوند. کنه‌های ریز نیز در شرایط گرم و خشک، لکه‌های زرد و ریزش برگ ایجاد می‌کنند. در نهالستان‌ها، لارو برخی حشرات خاکزی می‌توانند به ریشه‌های جوان آسیب بزنند و باعث پژمردگی ناگهانی شوند.

برای مقابله، ابتدا باید آفات را به‌صورت منظم رصد کرد و شاخه‌های شدیداً آلوده را هرس نمود. استفاده از روغن ولک یا صابون حشره‌کش بر روی شپشک‌ها و سپردارها بسیار مؤثر است و در صورت طغیان شدید می‌توان از حشره‌کش‌های سیستمیک با رعایت دوز و ایمنی استفاده کرد.

بیماری‌های شایع و مدیریت آن‌ها

بیماری‌های قارچی مانند پوسیدگی ریشه و طوقه در خاک‌های غرقابی یا با زهکش ضعیف بروز می‌کنند و موجب قهوه‌ای شدن ریشه و مرگ تدریجی درخت می‌شوند. لکه‌برگی قارچی در رطوبت بالا روی برگ‌ها نقاط قهوه‌ای و ریزش زودرس ایجاد می‌کند.

مهم‌ترین روش پیشگیری، مدیریت صحیح آبیاری و تأمین زهکش مناسب است تا ریشه در شرایط باتلاقی قرار نگیرد. ضدعفونی بذر و خاک در مرحله کشت نهال، حذف برگ‌ها و شاخه‌های بیمار و استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های مسی یا سیستمیک، چرخه آلودگی را می‌شکند و سلامت درخت را حفظ می‌کند.

نحوه تکثیر درخت بائوباب

تولیدمثل بائوباب در طبیعت

Adansonia digitata در طبیعت عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی و بذرزایی گسترش می‌یابد. گل‌های درشت و سفید آن شب‌گشا هستند و با بوی قوی، گرده‌افشان‌هایی مانند خفاش‌ها (و گاه حشرات) را جذب می‌کنند. پس از لقاح، میوه‌های سخت و کشیده تشکیل می‌شود و دانه‌ها درون پالپ خشک قرار می‌گیرند. پراکنش بذر اغلب با خوردن میوه توسط پستانداران و عبور دانه‌ها از دستگاه گوارش (اسکاریفیکاسیون طبیعی) افزایش می‌یابد و در نتیجه، جوانه‌زنی در آغاز فصل بارندگی محتمل‌تر می‌شود.

تکثیر در خانه با بذر

برای تکثیر خانگی، رایج‌ترین روش کاشت بذر است. پوسته بذر بسیار سخت است و بدون تیمار، جوانه‌زنی کند یا نامنظم می‌شود. می‌توان بذر را 24–48 ساعت در آب گرم خیساند یا با سوهان/سمباده پوسته را کمی خراش داد؛ سپس در بستر سبک و زهکش‌دار (مثلاً کوکوپیت+پرلیت) در عمق حدود 1–2 سانتی‌متر کاشته و دما را حدود 25–30°C نگه دارید. رطوبت باید یکنواخت باشد اما غرقابی نشود.

تکثیر غیرجنسی (قلمه)

قلمه‌گیری از شاخه‌های نیمه‌چوبی در فصل گرم ممکن است، ولی موفقیت آن معمولاً از بذر کمتر است. استفاده از هورمون ریشه‌زایی، بستر بسیار سبک و مه‌پاشی ملایم به ریشه‌دهی کمک می‌کند.

درخت کاکائوی وحشی پنیرک موریتانی درخت کاپوک فانوس چینی