۱۳۹۵ هجدهم فروردین

درخت کاکائوی وحشی

Theobroma angustifolum wild cocoa که به فارسی درخت کاکائوی وحشی نامیده میشود، گیاهی از خانواده پنیرک، بومی آمریکای جنوبی و مرکزی می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: مرطوب دمای محیط: نواحی گرم و مرطوب خاک: خاک های مرطوب و حاصلخیز

دانستنیهای علمی

نام علمي

Theobroma angustifolum

نام لاتين

wild cocoa

خانواده (تيره)

Malvaceae

جنس Theobroma گیاهانی گلدار از خانواده ی ختمی (Malvaceae) بوده که در برخی موارد جزو خانواده ی Sterculiaceae نیز طبقه بندی می شوند. این جنس دارای 20 جنس از درختانی است که بومی جنگل های گرمسیری آمریکای جنوبی و مرکزی هستند. نام علمی این جنس از دو کلمه یونانی Theos به معنی "خدا" و broma به معنی "غذا" گرفته شده و بنابراین، Theobroma به معنی غذای خدایان است.

خصوصیات - معرفی

گیاه Theobroma angustifolium یا درخت "کاکائوی وحشی" یا "کاکائوی سبز" یکی از گونه های جنس Theobroma است. این گیاه بومی نیکاراگوئه، کاستاریکا و پاناما است که در مکزیک و آمریکای مرکزی نیز مورد کشت و کار قرار می گیرد.

کاکائوی وحشی درختی در اندازه های متوسط تا بزرگ به طول حدود 8 تا 26 متر است. برگ ها به صورت ساده، با آرایش متناوب، کشیده و نیزه ای شکل، به طول 14 تا 21 سانتیمتر، به پهنای 5 تا 6.5 سانتیمتر، به رنگ سبز تیره و با رگبرگ های برجسته می باشند.

گل ها به صورت خوشه ای، منفرد یا دوتایی در حاشیه برگ ها تشکیل می شوند. این گل ها دارای گبرگ هایی به رنگ زرد با پایه ای قرمز رنگ می باشند.

میوه های این گیاهان کشیده به طول 10 تا 18 سانتیمتر و قطر 6 تا 9 سانتیمتر هستند. این میوه های طویل دارای پنج شیار برآمده، منظم و جدا از هم می باشند. میوه ها در ابتدا به رنگ سبز و به مرور زمان به رنگ قهوه ای دیده می شوند. هر میوه ها حاوی 20 تا 25 بذر است. بذور به وسیله پالپی کرم رنگ، معطر و ترش احاطه شده اند.

گیاهانی سریع الرشد بوده که حدود 2 تا 3 سال پس از کشت به میوه دهی می رسند. هیچ شاخص خارجی مانند تغییر رنگ پوست برای تشخیص رسیده بودن میوه ها وجود ندارد بجز اینکه، میوه های رسیده دارای عطری قوی نسبت به میوه های نارس می باشد. میوه های رسیده اگر برداشت نشوند، بر روی درخت خشک شده و می توانند هفته ها روی درخت باقی بمانند تا اینکه سست شده و ریزش کنند.

این گیاه خودگشن بوده و بدون دگرگرده افشانی، میوه تولید می کند.

شرایط نگهداری درخت کاکائوی وحشی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

نواحی گرم و مرطوب

خاک مورد نياز

خاک های مرطوب و حاصلخیز

این گیاه مناسب کشت در آب و هوای گرم و مرطوب بوده و بهترین رشد را در خاک های حاصلخیز و به خوبی آبیاری شده دارد. درخت ها در مکان هایی با کمی سایه بهتر رشد خواهند کرد اما در آفتاب کامل و خاک های مرطوب نیز به خوبی رشد می کنند.

این گیاه به صورت خودرو و طبیعی در جنگل های گرمسیری و ارتفاعات 70 تا 100 متری بالاتر از طریح یافت می شوند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردها و ارزش غذایی:

این گیاهان برای پالپ خوراکی میوه ها و بذرها مورد کشت و کار قرار می گیرند. از پالپ و بذر آنها برای تهیه شکلات استفاده می شود. بذرهای آنها حاوی مقدار کمی کافئین و تئوبرومین (به مقدار کمتر از Theobroma cacao) هستند.

هر 100 گرم از بذرهای این گیاهان حاوی حدود 14.2 تا 55.5 گرم کربوهیدارت، 5.6 تا 10.5 گرم پروتئین، 17.5 تا 46 گرم چربی، 11.3 تا 21.7 گرم فیبر، 30 تا 40 میلیگرم تئوبرومین و 4 تا 6 میلیگرم کافئین می باشد.

مقابله به آفات درخت کاکائوی وحشی

مهم‌ترین آفات درخت کاکائوی وحشی (Theobroma angustifolium)

آفات اصلی این گونه شامل شپشک‌ها، تریپس، مگس میوه و لارو برخی پروانه‌ها است. این آفات با مکیدن شیره گیاهی، سبب زردی برگ، ریزش جوانه‌ها و کاهش تشکیل میوه می‌شوند. مدیریت زراعی شامل هرس به‌موقع شاخه‌های آلوده، حذف میوه‌های کرم‌خورده و حفظ تنوع گیاهی در زیرآشکوب جنگل، جمعیت آفات را کاهش می‌دهد. استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها توصیه می‌شود و در صورت طغیان شدید، کاربرد آفت‌کش‌های کم‌خطر و سازگار با محیط زیست به‌صورت هدفمند انجام می‌گیرد.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

رایج‌ترین بیماری‌ها شامل پوسیدگی غلاف میوه، لکه برگی قارچی و پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین و غرقابی است. برای پیشگیری، باید زهکشی مناسب، فاصله کاشت کافی و تهویه تاج درخت فراهم شود. برداشت منظم میوه‌های بیمار، ضدعفونی ابزار هرس و عدم آبیاری بارانی در ساعات خنک روز، فشار بیماری را کم می‌کند. در صورت لزوم، استفاده محدود و دوره‌ای از قارچ‌کش‌های مسی یا بیولوژیک، همراه با پایش دوره‌ای درختان، کارایی بالایی دارد.

راهکارهای مدیریت تلفیقی سلامت گیاه

مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها (IPM) برای این درخت جنگلی حساس، حیاتی است. انتخاب نهال سالم، حفظ پوشش گیاهی بومی، استفاده از مالچ آلی و تغذیه متعادل با کودهای آلی، مقاومت طبیعی گیاه را افزایش می‌دهد. پایش منظم و ثبت میزان خسارت، امکان تصمیم‌گیری به‌موقع و کاهش وابستگی به سموم شیمیایی را فراهم می‌کند.

نحوه تکثیر درخت کاکائوی وحشی

ازدیاد این گیاهان از طریق کشت بذرها، خوابانیدن هوایی، ریشه دار کردن قلمه ها یا پیوند زدن (شکافی و وصله ای) صورت می گیرد. بذرها حدود 5 تا 10 روز پس از کشت جوانه می زنند اما اگر بلافاصله پس از رسیدن کشت نشده و خشک شوند، به سرعت قوه نامیه خود را از دست خواهند داد. نهال های بذری باید در مکان هایی با 50 درصد سایه رشد کنند.