نام علمي
Trifolium pratense
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Trifolium pratense L. با نام فارسی «شبدر قرمز» در خانوادهٔ Fabaceae (Leguminosae) قرار میگیرد؛ خانوادهای که بهواسطهٔ همزیستی با باکتریهای تثبیتکنندهٔ نیتروژن شناخته میشود. جنس آن Trifolium (شبدرها) است و گونهٔ pratense با برگهای سهبرگچهای و گلآذینهای کرویِ ارغوانی-سرخ از اعضای شاخص این جنس بهشمار میآید.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
خاستگاه طبیعی شبدر قرمز عمدتاً اروپا، غرب آسیا و شمالغرب آفریقا گزارش میشود و سپس بهطور گسترده به مناطق معتدل دیگر جهان معرفی و طبیعیشده است. زیستگاه معمول آن چمنزارها، مراتع نیمهمرطوب، حاشیهٔ مزارع و زمینهای با زهکشی متوسط است و معمولاً در خاکهای نسبتاً غنی از مادهٔ آلی و با pH نزدیک به خنثی عملکرد بهتری نشان میدهد.
تاریخچهٔ توصیف علمی و نامگذاری
این گونه در چارچوب نامگذاری دودویی توسط کارل لینه (Carl Linnaeus) توصیف و با نام Trifolium pratense در اثر کلاسیک Species Plantarum (1753) تثبیت شد. صفت گونهای pratense در لاتین به معنای «وابسته به چمنزار/مرتع» است و به زیستگاه رایج آن اشاره دارد.
نامهای رایج محلی و جهانی
نامهای متداول جهانی شامل Red clover (انگلیسی) و در برخی منابع اروپایی «شبدر مرتعی» بهعنوان ترجمهٔ معنایی pratense دیده میشود. در فارسی، رایجترین نامها شبدر قرمز و گاهی «شبدر سرخ» است؛ در متون کشاورزی نیز ممکن است بهصورت «شبدر مرتعی» ذکر شود، بهویژه هنگامی که بر روی منشأ زیستگاهی تأکید میشود.
![شبدر قرمز]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های لومی با پی اچ خنثی
|
"شبدر قرمز" گیاهی است علفی و چندساله که در مناطق معتدله کره زمین می روید. در شرایط مساعد این گیاه هفت ساله است ولی در آب و هوای گرم فقط دو سال عمر می کند. ارتفاع شبدر قرمز بسیار کم است و بیشتر از 15 سانتیمتر نمی شود. برگ های آن بیضی شکل و دراز و دارای سه برگچه است و به همین علت در قرون وسطی مورد احترام مسیحیان بوده زیرا آنرا سمبل خداوند، مسیح و روح المقدس می دانستند. هر برگچه حدود 15 تا 30 میلیمتر طول و حدود 8 تا 15 میلیمتر نیز عرض دارد. گل ها به رنگ صورتی تیره و به طول 12 تا 15 میلیمتر می باشند که به صورت متراکم در گل آذین ها ظاهر می شوند. این گل ها بسیار مورد علاقه زنبورهای عسل می باشند. این گیاه از نظر داشتن مواد مغذی برای علوفه حیوانات بکار می رود.
![red clover]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در خاک های مرطوب، به خوبی آبیاری شده، با اسیدیته تقریباً خنثی و نیز در مکان های آفتابی رشد بهتری دارد. همچنین خاک های لومی که از نظر بافت، متوسط هستند را ترجیح می دهد. شبدر قرمز گیاهی مقاوم نسبت به دماهای پایین است به طوری که تا دمای منفی 23 درجه سانتیگراد را تحمل می کند.
گل های این گیاه بسیار مورد علاقه زنبورهای عسل هستند به همین دلیل اگر این گیاه در باغ های سیب رشد کند، کیفیت میوه برای انباری افزایش می یابد.
![Trifolium pratense]()
مقابله به آفات شبدر قرمز
آفات مهم شبدر قرمز (Trifolium pratense)
مهمترین آفات شبدر قرمز شامل شتهها، تریپسها، کرمهای برگخوار و نماتدهای ریشه است. شتهها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و کاهش رشد میشوند. تریپسها لکههای نقرهای روی برگ ایجاد کرده و کیفیت علوفه را کم میکنند. کرمهای برگخوار با تغذیه شدید، سطح فتوسنتز را کاهش میدهند. نماتدها موجب زردی، کوتولگی و پوسیدگی ریشههای گرهدار میشوند.
مبارزه تلفیقی شامل مدیریت زراعی، بیولوژیک و شیمیایی است. تناوب زراعی، شخم عمیق و حذف علفهای هرز به کاهش جمعیت آفات کمک میکند. استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها علیه شتهها و قارچهای بیمارگر حشرات توصیه میشود. در صورت طغیان، مصرف هدفمند حشرهکشهای کمخطر و انتخابگر با رعایت دوره کارنس ضروری است.
بیماریها و روشهای کنترل
بیماریهای مهم شبدر قرمز شامل سفیدک پودری، پوسیدگیهای ریشه و بیماریهای ویروسی است. سفیدک پودری به صورت پوشش سفید روی برگ ظاهر شده و باعث زودرسی پیری برگها میشود. قارچهای خاکزاد، پوسیدگی ریشه و کاهش تثبیت نیتروژن را بهدنبال دارند. ویروسها موجب موزاییک، لکهای شدن برگ و کاهش عملکرد علوفه میشوند.
برای مقابله، استفاده از بذر سالم و ارقام مقاوم، تناوب با غلات و بهبود زهکشی خاک ضروری است. آبیاری متعادل، کاهش تراکم بوته و تهویه مناسب، رطوبت برگ را کم کرده و شدت سفیدک را کاهش میدهد. ضدعفونی بذر، استفاده از قارچکشهای سیستمیک در صورت لزوم و کنترل ناقلان ویروس مانند شتهها، پایههای مدیریت بیماریها هستند.
![شبدر قرمز]()
نحوه تکثیر شبدر قرمز
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد. بذرها را باید قبل از کشت به مدت 12 ساعت در آب گرم خیساند. زمان کشت بذرها در بهار می باشد. اگر بذرها را به مدت کوتاه در شاسی سرد و خزانه نگهداری نمود، بهتر رشد خواهند کرد. زمانی که نشاها به اندازه کافی رشد کردند می توان آنها را در اواخر بهار به گلدان ها یا زمین اصلی منتقل نمود.
یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه، تکثیر غیر جنسی و استفاده از روش تقسیم بوته در فصل بهار می باشد.
مهمترین خاصیت شبدر قرمز ضد سرطان بودن آن است .
تمیز کننده خون و بدن است.
سرفه را برطرف می کند.
دردهای عضلانی را برطرف می کند.
تورم پوستی را از بین می برد.
شبدر تازه به عنوان مسهل بکار می رود.
درمان کننده آسم است.
برای درمان آب آوردگی بدن مفید است.
دل پیچه را برطرف می کند.
برای درمان آرتروز، رماتسیم و ورم بیضه باید برگ شبدر را در روغن زیتون جوشانیده و روی قسمت های دردناک بمالید .
برای طول عمر و جلوگیری از بیماری های قلبی شبدر قرمز بخورید .
تشنج را علاج می کند.
برای التیام زخم ها، ضماد شبدر قرمز را روی زخم ها بگذارید.
برای از بین بردن خارش شبدر را له کرده وروی پوست بمالید.
گل شبدر دارای مواد شیمیایی مانند تریفولین، ایزوتریفولین و اسانس روغنی می باشد. این گیاه دریای املاح معدنی مانند سلیس، آهن، فسفر، گوگرد، پتاسیم، منیزیم، منگنز، روی، مس، سرب، نیکل و کبالت می باشد.
مقدار مصرف زیاد شبدر خطرناک است زیرا دارای اسید سیانیدریک می باشد ولی استفاده متعادل از آن هیچگونه خطری نداشته و بسیار مفید است .