نام علمي
Theobroma bicolor
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Theobroma bicolor که با نام درخت موکامبو نیز شناخته میشود، از تیرهٔ Malvaceae (در طبقهبندیهای قدیمیتر: Sterculiaceae) است. این گونه در جنس Theobroma قرار دارد؛ همان جنسی که Theobroma cacao (کاکائو) نیز به آن تعلق دارد و بهطور کلی به دلیل میوههای بزرگ و دانههای روغنی-نشاستهای در جنگلهای بارانی نوتروپیک شناخته میشود.
منطقهٔ بومی و پراکنش
موکامبو بومی نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا، بهویژه بخشهایی از آمریکای مرکزی و شمال آمازون در آمریکای جنوبی است. پراکنش آن با کمربند جنگلهای مرطوب نئوتروپیک همپوشانی دارد و در بسیاری از مناطق، بهصورت محلی کشت یا نیمهوحشی مشاهده میشود.
زیستگاه و بومشناسی
این درخت عمدتاً در جنگلهای بارانی کمارتفاع و زیستبومهای مرطوب با بارندگی بالا رشد میکند. شرایط مطلوب آن شامل دمای نسبتاً یکنواخت گرم، خاکهای عمیق و غنی از مواد آلی، و رطوبت پایدار است. مانند بسیاری از درختان جنگلهای بارانی، تحمل سایه در مراحل ابتدایی رشد میتواند به استقرار آن در زیرآشکوب کمک کند.
تاریخچه و اهمیت علمی
گونههای جنس Theobroma از نظر تاریخچهٔ مطالعهٔ گیاهان گرمسیری و اقتصاد گیاهی اهمیت دارند. موکامبو بهعنوان خویشاوند نزدیک کاکائو، در پژوهشهای مقایسهایِ تکامل صفات میوه و دانه، تنوع ژنتیکی، و سازگاریهای اکولوژیک مورد توجه بوده است؛ بهویژه برای فهم تفاوتهای بین گونههای همجنس در زیستگاههای مرطوب نئوتروپیک.
![درخت موکامبو]()
خصوصیات - معرفی
"درخت موکامبو" یکی از گونه های خانواده ی پنیرک یا ختمی (Malvaceae) می باشد. این گیاه بومی آمریکای جنوبی و مرکزی (از جنگل های بارانی آمازون در برزیل تا کلمبیا و اکوادور پرو) است.
این درخت معمولاً در زمین های باز می روید و درختی همیشه سبز و چندساله است و حدود 3 تا 8 متر نیز می تواند ارتفاع داشته باشد. اگرچه در برخی از مناطق، گیاهانی از گونه که حدود 25 تا 30 متر نیز ارتفاع داشتند گزارش شده است.
برگ ها کاغذی، دورنگ، به طول 15 تا 35 سانتیمتر هستند. گل ها به رنگ سفید یا صورتی و به قطر 0.5 تا 1.5 سانتیمتر هستند. این گل ها اغلب روی تنه ی اصلی گیاه به وجود می آیند. میوه ها بیضی شکل، به طول 15 تا 20 سانتیمتر و عرض 10 تا 13 سانتیمتر، در غلاف هایی به رنگ سبز مایل به زرد تشکیل می شوند. هر غلاف دارای حدود بیش از 30 میوه می باشد. پالپ میوه ها به رنگ سفید بوده و دارای مزه ای ملایم و شیرین است که طعم آنها اندکی به طعم کاکائو شباهت دارد. بذرهای این گیاه نیز خوراکی هستند. هر غلاف میوه می تواند حدود 0.5 تا 3 کیلوگرم وزن داشته باشد. میانبر میوه ها چوبی بوده و دارای حدود 10 شیار طولی می باشد. میوه های بالغ به رنگ قهوه ای مایل به زرد دیده می شوند.
![Mocambo tree]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی گرمسیری، نیمه گرمسیری و مدیترانه ای
خاک مورد نیاز
خاک های سُست و مرطوب
این گیاهان کند رشد هستند و در خاک های که سست تر و غیرمحکم بوده و سفت نباشند، رشد خوبی دارد. خاک های مورد نیاز آنها باید دارای رطوبت مناسب نیز باشد.
نسبت به شرایط غرقابی و سیلاب ها در سطح کم، سازگار شده است اما در برخی موارد می تواند سیلاب های شدیدتر را نیز تحمل کند.
از نظر نیاز نوری به مکان هایی با آفتاب کامل تا نیمه سایه نیاز دارند.
این درختان در نواحی مرکزی آمازون از ماه مارچ تا نوامبر میوه تولید کرده و گلدهی آنها نیز از جولای تا سپتامبر انجام می شود.
هر مناسب درختان در فصل زمستان و پس از میوه دهی می تواند به بهبود رشد و افزایش عملکرد آنها کمک کند.
![Theobroma bicolor]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
میوه های این گیاه ارزش خوراکی دارند. زمانی که این میوه ها رسیدند، به زمین می افتند و بومیان منطقه به طور سنتی آنها را جمع آوری کرده و به مصرف می رسانند.
بذرهای این گیاهان به صورت بوداده یا برشته شده و یا در سوپ ها مورد استفاده قرار می گیرند.
زمانی که بذرها را جدا کردند می توان از غلاف خالی بذر به عنوان گلدان و یا جام استفاده نمود.
پالپی که بذرها را احاطه کرده می تواند به صورت تازه خوری مصرف شود. این پالپ دارای مزه ای ملایم و شیرین است.
همچنین از این درختان به عنوان درختی زینتی در نواحی گرمسیری، نیمه گرمسیری و مدیترانه ای استفاده می شود.
![درخت موکامبو - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات درخت موکامبو
آفات مهم درخت موکامبو (Theobroma bicolor)
شایعترین آفات موکامبو شامل شپشکها، تریپس، مینوز برگ و لارو برخی پروانهها است. این حشرات با مکیدن شیره گیاهی و جویدن برگ و میوهها باعث زردی، بدشکلی و ریزش زودرس میشوند. برای کاهش جمعیت آفات، حذف علفهای هرز، هرس شاخههای آلوده و جمعآوری میوههای ریخته شده ضروری است. در باغهای کوچک میتوان از شستوشوی برگها با آب و صابون ملایم و روغنهای گیاهی (مثل روغن نیم) استفاده کرد. در موارد طغیان، سموم کمخطر و انتخابی، همراه با پایش منظم، توصیه میشود.
بیماریها و روشهای پیشگیری
بیماریهای قارچی مانند پوسیدگی ریشه و طوقه، لکه برگی و سوختگی میوه در شرایط رطوبت بالا و زهکش ضعیف رخ میدهند. اصلیترین اقدام پیشگیرانه، تأمین زهکش مناسب خاک و اجتناب از آبیاری غرقابی است. استفاده از نهال سالم، ضدعفونی ابزار هرس و حذف و سوزاندن اندامهای بیمار، فشار بیماری را بهطور چشمگیر کاهش میدهد. در صورت مشاهده علائم گسترده، بهکارگیری قارچکشهای مسدار یا سیستمیک با مشاوره کارشناس گیاهپزشکی انجام شود.
مدیریت تلفیقی و تقویت سلامت گیاه
مدیریت تلفیقی آفات و بیماریها (IPM) برای موکامبو بر ترکیب بهداشت باغ، تنوع زیستی و تغذیه متعادل تکیه دارد. افزودن مواد آلی، سایهبان مناسب و جلوگیری از تنش خشکی، مقاومت طبیعی درخت را افزایش میدهد و نیاز به سموم را کاهش میدهد.
![درخت موکامبو]()
نحوه تکثیر درخت موکامبو
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرهای آنها صورت می گیرد. در نواحی گرمسیری، این بذرها را می توان در تمام طول سال کشت نمود اما در سایر مناطق معمولاً کشت بذرها در بهار صورت می گیرد.