Senna alexandrina Alexandrian senna که به فارسی سنای اسکندریه نامیده میشود، گیاهی از خانواده بقولات، بومی مصر می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: نواحی گرم خاک: خاک های لومی – رسی
دانستنیهای علمی
نام علمي
Senna alexandrina
نام لاتين
Alexandrian senna
ردهبندی و نامهای علمی
سنای اسکندریه با نام علمی Senna alexandrina (همچنین در منابع قدیمیتر به نام Cassia angustifolia) شناخته میشود. این گونه به خانوادهٔ باقلاییان (Fabaceae) و زیرخانوادهٔ Caesalpinioideae تعلق دارد. جنس Senna شامل دهها گونهٔ علفی و درختچهای است که بسیاری از آنها به دلیل ترکیبات آنتراکینونی خاصیت ملین دارند. سنای اسکندریه یکی از مهمترین گونههای دارویی این جنس در داروسازی سنتی و نوین به شمار میرود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی سنای اسکندریه شمال شرق آفریقا و بخشهایی از شبهجزیره عربستان است. مناطق سودان، مصر، اریتره و بخشهایی از سومالی از رویشگاههای کلاسیک این گیاه محسوب میشوند. در گذشته، بندر اسکندریه مهمترین مرکز تجارت جهانی سنای خشک بود و به همین دلیل نام «سنای اسکندریه» بر آن نهاده شد. امروزه این گیاه علاوه بر رویشگاههای بومی، در هند، پاکستان و برخی مناطق خشک و نیمهخشک دیگر نیز برای مصارف دارویی کشت میشود.
زیستگاه و بومشناسی
سنای اسکندریه گیاهی علفی-بوتهای، یکساله تا چندساله کوتاهعمر است که در اقلیمهای گرم و خشک بهتر رشد میکند. این گونه در خاکهای سبک، شنی تا شنیرسی و با زهکش خوب بیشترین فراوانی را دارد و نسبت به شوری ملایم مقاومت نشان میدهد. گیاه به نور کامل نیاز دارد و در سایه عملکرد دارویی و زیستتوده آن کاهش مییابد. رویش آن اغلب در حاشیهٔ وادیها، دامنههای خشک، زمینهای بایر و مزارع کم投入 مشاهده میشود.
تاریخچه استفاده و مطالعات علمی
استفاده دارویی از سنای اسکندریه حداقل به چند هزار سال پیش بازمیگردد؛ منابع پزشکی مصر باستان، طب یونانی–رومی و سپس متون طب اسلامی–ایرانی آن را به عنوان ملین گیاهی مهم معرفی کردهاند. در قرون میانه، تجارت سنای خشک از مسیرهای کاروانی شمال آفریقا و خاورمیانه به اروپا گسترش یافت. از قرن نوزدهم به بعد، ترکیبات فعال آن یعنی «سنوزیدها» به طور علمی جداسازی و استاندارد شدند و سنای اسکندریه در فارماکوپههای رسمی جهان ثبت شد.
![سنای اسکندریه]()
![سنای اسکندریه]()
خصوصیات - معرفی
سنای اسکندریه، گیاهی بوته ای است به بلندی 0/5 تا 1 متر و به ندرت 2 متر با ساقه سبز مایل به سفید قائم و پرشاخه و دارای شاخه های فراوان که 4 یا 5 جفت برگ دارند. برگ ها دوتائی، مرکب و باد بزنی بوده و هر جفت در مقابل هم قرار دارند. برگچه ها 4 تا 6 جفت، با لبه متمایز و نوک تیز می باشند. رگبرگ میانی در قاعده برگچه در خط وسط قرار دارد. گل ها بزرگ و زرد مایل به قهوه ای هستند. میوه گیاه دارای شاخ، بیضوی، روی هم فشرده و صاف و حاوی حدود 6 دانه است.
به علت وجود تعدادی از گونه های مرتبط نزدیک و منابع منطقه ای به ایجاد گستره وسیعی از نام ها منتهی شده است از جمله: سنای اسکندریه Alexandrian، سنای خارطوم Kartoum Senna، سنای تینولی Tinnevelly Senna و سنای هندیIndian Senna.
این گیاه بومی مصر به ویژه در ناحیه نوبیه و نزدیک خارطوم (سودان) است. این گیاه در سودان به صورت تجاری کشت می شود ولی در مناطق دیگر به ویژه در هند و سومالی هم پرورش داده می شود. تجارت سنا برای مردمان این خطه در آمد خوبی به بار می آورد.
این گیاه در مرحله بلوغ به هوای گرم و آفتابی نیاز دارد و بیشتر در خاک های لومی رسی رشد می کند. در هر هکتار به 50 تا 100 کیلوگرم نیتروژن، 20 تا 50 کیلوگرم فسفات و 20 تا 30 کیلوگرم پتاس نیاز دارد. به آبیاری زیاد و غرقابی شدن حساس است. آبیاری آن به صورت فارویی است. وجین علف های هرز نیز در مرحله کاشت در این گیاه ضروری است.
![Alexandrian senna]()
![Alexandrian senna]()
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم
خاک مورد نياز
خاک های لومی – رسی
|
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
مواد مؤثره:
گلیکوزیدهای آنتراکینونی anthraquinone glycoside (در برگ سنوزید Sennoside های A تا D، در میوه سنوزیدهای Aو B) ،گلیکوزیدهای نفتالینی naphthalene (گلیکوزید تینولینی glycoside tinnevellin و هیدروکسی موسیزین گلیکوزاید 6- Hydroxymusizin glycoside)، موسیلاژ ، فلاونوئیدها، اسانس فرار، قند، رزین.
سنا یک مسهل تخلیه کننده (Cathartic) قوی است که در درمان یبوست ها به کار می رود و از طریق تحریک حرکت دودی روده تاثیر می کند. اما به یاد داشتن این نکته حائز اهمیت است که یبوست یک نشانه است و در این مورد باید همیشه علت را یافته و درمان کرد. استفاده از سنا در درمان یبوست گذرا توصیه شده است.
برای تهیه دم کرده، غلاف یا برگ خشک سنا را به مدت6 تا 12 ساعت در آب گرم می خیسانند و بامداد و شامگاه از این دم کرده می نوشند. برای این کار از 3 تا 6 غلاف سنای اسکندریه در یک فنجان آب استفاده می شود. در فارماکوپه گیاهی انگلیس استفاده از 5/0 تا 2 میلی لیتر عصاره مایع 2 بار در روز توصیه شده است.
![سنای اسکندریه - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
![سنای اسکندریه - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
مقابله به آفات سنای اسکندریه
آفات مهم سنای اسکندریه
سنای اسکندریه نسبتاً مقاوم است، اما در شرایط گرم و متراکم دچار آفت میشود.
مهمترین آفات شامل شتهها، مگس مینوز برگ، تریپس و کنههای تارعنکبوتی هستند که با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی و لکهدار شدن برگها میشوند.
در خاکهای بسیار مرطوب نیز لارو برخی حشرات ریشهخوار به ریشهها آسیب میزنند و بوته را ضعیف میکنند.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
بیماریهای شایع سنای اسکندریه شامل لکه برگیهای قارچی، پوسیدگی طوقه و ریشه و پژمردگیهای باکتریایی است.
رطوبت بالا، تهویه ضعیف و آبیاری از بالا مهمترین عوامل گسترش این بیماریها هستند.
علائم شامل لکههای قهوهای روی برگ، سیاه شدن طوقه، و خشکیدگی تدریجی شاخهها است.
روشهای پیشگیری و مبارزه
استفاده از بذر سالم، ضدعفونی بستر کاشت و رعایت تناوب زراعی برای پیشگیری ضروری است.
آبیاری منظم ولی غیرایستا، زهکشی مناسب و فاصله کاشت کافی، رطوبت و تراکم را کاهش میدهد.
برای کنترل آفات، ابتدا از روشهای غیرشیمیایی مانند شستوشوی برگها، تلههای چسبنده زرد و شکارگرهای طبیعی بهره ببرید.
در صورت طغیان شدید، استفاده هدفمند و محدود از حشرهکشها و قارچکشهای کمخطر و ثبتشده توصیه میشود.
![سنای اسکندریه]()
![سنای اسکندریه]()
نحوه تکثیر سنای اسکندریه
تکثیر این گیاهان عمدتاً با کشت بذرهای آنها صورت می گیرد.
مصرف سنا سبب کاهش جذب داروهای خوراکی از طریق کاهش زمان ترانزیت روده می شود. مصرف بیش از حد یا سوء استفاده از این گیاه به از دست رفتن پتاسیم منجر شده و به افزایش مسمومیت گلیکوزیدهای قلبی منتهی می شود. همراه مصرف داروهای افزاینده ادرار، مصرف سنا سبب از دست رفتن تهاجمی پتاسیم می شود.
به عنوان یک مسهل آنتراکینونی، استفاده از سنا در یبوست مزمن ممنوع است زیرا به وابستگی و بروز سایر مشکلات منتهی می شود. بر اساس قدرت سنا در تحریک حرکت دودی روده، موارد عدم استعمال سنا بسیار است.
موارد عدم استفاده از سنا شامل است بر هر نوع انسداد روده، التهاب معده به علت گر گرفتگی و بیماری التهابی روده مانند آپاندیسیت، کولیت، سندرم روده آغالش پذیر ، کولیت اولسراتیو و بیماری کرون. همچنین استفاده از سنا در موارد درد شکم با منشا نا معلوم، پرولاپس مقعد و بواسیر ممنوع است.
بهتر است در دوره بارداری یا شیردهی یا در کودکان کمتر از 12 سال ن از سنا استفاده نشود. اما پزشکان فربود هنوز هم به طور معمول از فرآورده های استانداردشده سنا در دوران بارداری استفاده می کنند. برای پرهیز از ایجاد اختلال در حرکت دودی به علت صدمه عضله صاف روده ، بیش از 10 روز از سنا استفاده نشود.