نام علمي
Quercus castaneifolia
نام لاتين
chestnut-leaved oak
دانستنیهای علمی
"بُلَندمازو" درختی است خزاندار از تیره بلوط ها که بومی جنگل های شمال ایران و قفقاز است. این درخت از انواع دیگر تیره بلوط فراوانتر است و وسعت زیادی از جنگل های شمال ایران را فراگرفته است و بطور کلی در سراسر جنگل های شمال ایران موجود است و تا ارتفاعات زیادی هم در جنگل ها بالا می رود. در شمال ایران با نام های مازومیری، موزی، سیاه مازو، اشپر و پالوت نیز شناخته می شود.
جنگل های بلندمازو، پس از راشستان ها، با ارزش ترین تیپ جنگلی شمال ایران به شمار می آیند و به دلیل مصارف مختلف صنعتی و سنتی، از دیرباز به شدت بهره برداری شده اند.
بنابر آمار سازمان جنگل ها و مراتع، در سال، ۱۳۶۵ بلند مازو ۸٫۵ درصد حجم جنگل های شمال را تشکیل می داد که این مقدار در سال ۱۳۷۵ به ۸ درصد کاهش یافت.
![بلند مازو]()
خصوصیات - معرفی
بلندمازو، درختی است بلند قامت که ارتفاع آن به 40 متر بالغ می گردد و قطر برابر سینه آن به 3.5 متر می رسد. در درختان کهن سال در پائین تنه درخت گورچه هایی ظاهر شده و مقطع تنه آنرا سینوسی شکل می سازد. شاخه های جوان آن گوشه دار و کمی خزدار است که بتدریج صاف می شود و دارای عدسک های کوچک و متعدد و برجسته است. جوانه هایش شبه تخم مرغی کُند با فلس های تخم مرغی کند و خزدار است که با گوشوارک های باریک نخی احاطه شده است.
برگ هایش در زمستان خزان می کند و دارای دمبرگی بطول 2-1 سانتیمتر است. شکل پهنک آن کم و بیش مشابه برگ شاه بلوط است. بیضی کشیده یا نیزه ای با انتهای تیز و کشیده و قاعده گوه ای، حاشیه آن دارای 12-8 جفت دندانه های درشت منظم تیز و مسطح است و با سینوس های گردی از یکدیگر جدا شده اند و گاهی هم دندانه های آن موجدار، کوتاه و پهن می باشد. 10-8 و یا 14 جفت رگبرگ فرعی موازی منظم آن در پشت برجسته و به دندانه ها منتهی می شوند و با رگلبرگ های اصلی زاویه ای معادل 45-42 درجه تشکیل می دهد. هر دو روی برگ ابتدا با کرک های سفید یا خاکستری پوشیده شده ولی رفته رفته روی برگ صاف و به رنگ سبز تیره و براق در می آید. پشت آن به علت دارا بودن کرک های ستاره ای نمدی، سفید بوده و گاهی صاف و سبز رنگ می شود. ابعاد آن (4-5/2) و (15-7) سانتیمتر و گاهی هم بزرگتر است. شاتون ماده آن دارای 3-1 گل با فلس های تخم مرغی شکل کرکدار و انتهای کشیده است. و پایک نمدی میوه آن از دو سانتیمتر تجاوز نمی کند.
پیاله آن از داخل کرک دار، ابریشمین، کروی شکل، به قطر و ارتفاع 3-5/2 سانتیمتر می باشد. خارج آن با فلس های سخت، نوک دار، برگشته، خزدار و خاکستری رنگ پوشیده شده است. طول فلس ها بتدریج در انتهای پیاله افزایش یافته به 6 میلیمتر می رسد. میوه آن بیضی شکل کشیده و ناف آن کمی محدب است و یک سوم آن در داخل پیاله قرار دارد.
![chestnut-leaved oak]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی معتدل و کوهستانی
خاک مورد نیاز
خاک های سنگین و رسی
بلند مازو، نورپسند بوده و بیشتر در جنگل های جلگه ای و بر روی خاک های سنگین و رسی دیده می شود و یکی از زیباترین درختان جنگل های شمال است. این گونه با وجود نورپسندی، در دوره نونهالی، باید در پناه دیگر درختان و نیم سایه باشد تا رشد طولی مناسبی کند، در غیر این صورت چنگالی می شود.
بلندمازو از نظر سرعت رشد، حالتی در حد راش و افرا دارد و بیش از ۷۰۰ سال عمر می کند.
بلندمازو اغلب در دامنه های جنوبی جنگل های شمال که آفتابگیرتر است می روید و به دلیل داشتن چوب باارزش، مورد استفاده گسترده روستاییان قرار می گیرد. درجنگل های شمال هرچه از شرق به غرب برویم، از تعداد این درخت کاسته می شود، به طوری که در گرگان، بلندمازو مناطق وسیعی را پوشانده ولی در غرب گیلان، به دلیل اسیدی بودن خاک، تعدادشان کم است.
![Quercus castaneifolia]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربرد:
پوست تنه درخت بلندمازو حتی برگ آن دارای مقدار زیادی تانن است که می توان از آن استخراج نمود و به مصرف چرم سازی رسانید. میزان تانن آن در فاصله 25-8 سالگی به 16 درصد بالغ می گردد. چوب بلند مازو سخت، محکم و غیر قابل نفوذ است و برای تهیه تخته بشکه بکار می رود. در مصارف روستایی برای ساختن در و پنجره و ستون تیر ساختمان مصرف می شود. و همچنین در ساختمان ابنار برنج (کندوج) و تهیه لَت جهت پوشش سقف (بجای حلب و ایرانیت) ساختمان های روستایی بکار می رود.
![بلند مازو - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری درختان زینتی]()
مقابله به آفات بلند مازو
آفات مهم
بلند مازو (Quercus castaneifolia) مانند دیگر بلوط‌ها می‌تواند درگیر برگ‌خوارها (به‌ویژه لارو پروانه‌ها)، شته‌ها و شپشک‌ها و نیز سوسک‌های پوست‌خوار/چوب‌خوار شود. برگ‌خوارها با ایجاد لکه‌های خورده‌شده و کاهش فتوسنتز، درختان جوان را بیشتر تضعیف می‌کنند. در طغیان‌های موضعی، جمع‌آوری دستی لانه‌ها و شاخه‌های آلوده و حفظ دشمنان طبیعی (پرندگان و زنبورهای پارازیتوئید) مؤثر است. برای آفات مکنده، شست‌وشوی تاج با آب و در صورت ضرورت استفاده محدود از صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های معدنی در زمان مناسب توصیه می‌شود. تنش خشکی و زخمی شدن تنه، حساسیت به پوست‌خوارها را افزایش می‌دهد.
امراض رایج
مهم‌ترین تهدیدها شامل لکه‌برگی‌های قارچی (با ریزش زودهنگام برگ)، پوسیدگی ریشه و طوقه (اومیست‌ها/قارچ‌ها در خاک‌های سنگین و مرطوب) و زوال شاخه‌ها هستند. علائم هشداردهنده: زردی پیشرونده، پژمردگی، خشکیدگی سرشاخه و ترشح شیره از تنه. مدیریت شامل بهبود زهکشی، پرهیز از آبیاری سنگین، حذف و معدوم‌سازی شاخه‌های خشکیده و ضدعفونی ابزار هرس است.
روش‌های پیشگیری و مدیریت
بهترین راهکار، مدیریت تلفیقی (IPM) با تمرکز بر پیشگیری است. حفظ تنوع گیاهی اطراف، جلوگیری از فشردگی خاک، مالچ‌پاشی سبک برای تعدیل رطوبت، و پایش فصلی برگ و تنه توصیه می‌شود. در موارد شدید و قابل تشخیص، انتخاب قارچ‌کش/حشره‌کش باید پس از شناسایی دقیق عامل بیماری‌زا و با رعایت مقررات محلی انجام شود.
![بلند مازو]()
نحوه تکثیر بلند مازو
تولیدمثل طبیعی در Quercus castaneifolia (بلند مازو)
بلند مازو یک درخت جنگلی بومی حاشیه جنوبی دریای خزر است و به‌طور مرسوم به‌عنوان گیاه خانگی یا زینتیِ رایج برای تکثیر در خانه نگهداری نمی‌شود؛ بنابراین تمرکز اصلی بر تولیدمثل طبیعی آن است. این گونه یک‌پایه است؛ گل‌های نر به صورت شاتون‌های آویخته و گل‌های ماده کوچک‌تر بوده و روی همان درخت تشکیل می‌شوند.
گرده‌افشانی و لقاح
گرده‌افشانی عمدتاً بادی (Anemophily) است و هم‌زمانی گل‌دهی در بهار به افزایش موفقیت لقاح کمک می‌کند. تراکم توده‌های بلوطی و جریان‌های هوایی جنگل، انتقال گرده را تسهیل می‌کند؛ هرچند رطوبت بالا و بارندگی‌های بهاری می‌تواند بخشی از گرده را کاهش دهد.
تشکیل میوه (بلوط) و پراکنش بذر
پس از لقاح، میوه به‌صورت بلوط در جامک (Cupule) رشد می‌کند و در فصل رسیدگی از درخت جدا می‌شود. پراکنش بذر بیشتر به کمک گرانش و جانوران دانه‌خوار/انبارکننده انجام می‌شود؛ جوندگان و پرندگان با جابه‌جایی و پنهان‌سازی بلوط‌ها می‌توانند به استقرار نهال‌ها در نقاط مناسب کمک کنند، هرچند بخشی از بذرها مصرف می‌شوند.
جوانه‌زنی و استقرار نهال
بلوط‌ها به خشک‌شدن حساس‌اند و برای جوانه‌زنی به رطوبت خاک و بستر برگ‌ریزی جنگل نیاز دارند. استقرار موفق نهال معمولاً در لکه‌های نیم‌سایه، خاک‌های عمیق و دارای مواد آلی بیشتر رخ می‌دهد. رقابت علفی، چرای دام، و خورده‌شدن بذر و نهال از عوامل محدودکننده باززایی طبیعی به شمار می‌آیند.
باززایی رویشی
در صورت آسیب‌دیدگی تنه یا قطع‌شدن، توانایی جَست‌زنی از کُنده و شاخه‌های خوابیده می‌تواند یک مسیر باززایی رویشی مهم باشد و به تداوم جمعیت در شرایط اختلال کمک کند.
![chestnut-leaved oak]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس بلوط و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره فاگاسه و جنس های آن