۱۴۰۴ ششم دی

گل ساعتی ساقه‌چوب‌پنبه‌ای

این گیاه با نام علمی Passiflora suberosa و نام مرسوم (Corkystem Passionflower) که به فارسي گل ساعتی ساقه‌چوب‌پنبه‌ای ناميده ميشود، گياهي از خانواده Passifloraceae بومي بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قاره آمریکا؛ از جنوب ایالات متحده، کارائیب، آمریکای مرکزی تا آمریکای جنوبی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های نسبتاً فقیر؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی و خویشاوندی

Passiflora suberosa که در فارسی به «گل ساعتی ساقه‌چوب‌پنبه‌ای» شناخته می‌شود، از خانواده Passifloraceae و از جنس Passiflora است. این جنس بیش از ۵۰۰ گونه تاک‌مانند را شامل می‌شود که اغلب به دلیل گل‌های پیچیده و سازوکارهای گرده‌افشانی تخصص‌یافته مشهورند. گونه P. suberosa در رده دولپه‌ای‌های حقیقی قرار می‌گیرد و خویشاوند نزدیک بسیاری از گونه‌های زینتی گل ساعتی است.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

زادگاه اصلی Passiflora suberosa، مناطق گرمسیری قاره آمریکا است؛ از جنوب ایالات متحده تا آمریکای مرکزی و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی. این گونه به‌دلیل سازگاری بالا با اقلیم‌های مختلف، به بسیاری از نواحی نیمه‌گرمسیری و گرم دنیا معرفی شده است. در برخی کشورها، P. suberosa به‌عنوان گونه‌ای مهاجم شناخته می‌شود که می‌تواند بر پوشش گیاهی بومی غلبه کند.

زیستگاه و بوم‌نقش

این گیاه به‌صورت تاک رونده در حاشیه جنگل‌ها، پرچین‌ها، بوته‌زارهای نیمه‌سایه و حاشیه جاده‌ها رشد می‌کند. ریشه نسبتاً سطحی و ساقه‌های نازک اما بلند، آن را برای بالا رفتن از تکیه‌گاه‌های طبیعی مانند درختچه‌ها مناسب می‌سازد. میوه‌های کوچک و تیره‌رنگ آن منبع غذایی مهمی برای پرندگان و برخی پستانداران کوچک محسوب می‌شود که در پراکنش بذر نقش اساسی دارند.

ویژگی‌های تاریخی و کاربردهای سنتی

گونه‌های مختلف Passiflora از دوران پیشاکلمبی توسط بومیان قاره آمریکا مورد استفاده دارویی و خوراکی بودند، هرچند P. suberosa کمتر از گونه‌های میوه‌دار مانند P. edulis اهمیت اقتصادی دارد. در متون گیاه‌شناسی قرن هجدهم، این گونه به‌دلیل پوسته چوب‌پنبه‌ای ساقه و رشد سریع، به‌عنوان نمونه‌ای جالب از «تطابق ساختمانی با محیط» توصیف شده است. نام گونه‌ای suberosa به بافت چوب‌پنبه‌مانند ساقه اشاره دارد که ویژگی تشخیصی مهم این گیاه است.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی Passiflora suberosa

Passiflora suberosa یک تاک همیشه‌سبز، خزنده و بالارونده است که با پیچک‌های باریک به تکیه‌گاه می‌چسبد. طول آن در شرایط مناسب تا چندین متر می‌رسد و فرم کلی آن ظریف و سبک است. این گونه نسبت به برخی گل ساعتی‌های دیگر جثه‌ای کوچکتر و ظاهری کم‌حجم‌تر دارد.

ساقه و پوستک چوب‌پنبه‌ای

ساقه در مرحله جوانی سبز، باریک و نرم است، اما با افزایش سن، پوستک ساقه به تدریج چوب‌پنبه‌ای، ضخیم و ترک‌خورده می‌شود. این بافت چوب‌پنبه‌ای رنگی متمایل به خاکستری یا قهوه‌ای روشن دارد و سطحی ناصاف ایجاد می‌کند. مقطع ساقه استوانه‌ای است و گره‌ها نسبتاً متراکم‌اند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، نازک و براق‌اند و اغلب سه‌لوبه، ولی می‌توانند کامل یا کم‌لوب نیز باشند. شکل لبه‌ها از صاف تا کمی موج‌دار متغیر است. رنگ برگ‌ها سبز تیره تا سبز براق است و رگبرگ میانی و رگبرگ‌های فرعی به‌خوبی روی سطح زیرین دیده می‌شوند. اندازه برگ‌ها معمولاً کوچک تا متوسط بوده و طول آن‌ها حدود ۲ تا ۶ سانتی‌متر است.

پیچک‌ها

از کنار برگ‌ها پیچک‌های باریک، سبز و انعطاف‌پذیر خارج می‌شود که به دور تکیه‌گاه می‌پیچند. این پیچک‌ها در ابتدا نرم و نازک‌اند اما با بلوغ کمی ضخیم‌تر می‌شوند. پیچک‌ها عامل اصلی عادت بالارونده این گونه هستند.

گل‌ها

گل‌ها کوچک‌تر از بسیاری از گونه‌های دیگر گل ساعتی‌اند. قطر گل معمولاً ۱ تا ۲ سانتی‌متر است و در بخش‌های انتهایی ساقه یا در کنار برگ‌ها ظاهر می‌شود. رنگ گل‌ها اغلب سبز مایل به زرد تا کرم کم‌رنگ است و آرایش مشخص تاج گل ساعتی (کرون) در آن‌ها ظریف و کم‌پُر به نظر می‌رسد. ساختار گل شامل کاسبرگ‌ها و گلبرگ‌های باریک و پرچم‌های برجسته در مرکز است.

شرایط نگهداری گل ساعتی ساقه‌چوب‌پنبه‌ای

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های نسبتاً فقیر؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

نور و دما

Passiflora suberosa گیاهی آفتاب‌دوست است و در محیط‌های با نور زیاد بهترین رشد را دارد. نور مستقیم ملایم صبح یا بعدازظهر ایده‌آل است؛ در مناطق بسیار گرم تابستان، سایه‌روشن در میانه روز از سوختگی برگ‌ها جلوگیری می‌کند. دمای بهینه رشد بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و گیاه سرمای شدید را تحمل نمی‌کند. دمای زیر ۵ درجه سانتی‌گراد می‌تواند به برگ‌ها و شاخه‌های جوان آسیب بزند، بنابراین در مناطق سرد باید در گلخانه یا محیط محافظت‌شده نگهداری شود.

رطوبت و آبیاری

این گونه محیط نسبتاً مرطوب را می‌پسندد، اما خاک باید زهکش خوبی داشته باشد تا ریشه‌ها دچار پوسیدگی نشوند. خاک همیشه کمی نمناک، نه خیس و باتلاقی، وضعیت ایده‌آل است. در فصول گرم آبیاری منظم و عمیق توصیه می‌شود، در حالی که در زمستان باید دفعات آبیاری کاهش یابد. اسپری ملایم آب روی برگ‌ها در محیط‌های خشک می‌تواند به حفظ شادابی گیاه کمک کند.

خاک و تغذیه

خاک سبک، غنی از مواد آلی و با زهکشی بالا برای Passiflora suberosa ضروری است. ترکیبی از خاک باغچه، پرلیت یا ماسه شسته و کمپوست، بستر مناسبی فراهم می‌کند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای جذب بهینه عناصر غذایی مناسب است. در فصل رشد، استفاده از کود مایع متعادل با غلظت کم هر ۲ تا ۳ هفته، رشد رویشی و گل‌دهی را تقویت می‌کند.

جایگاه کاشت و تکیه‌گاه

این گیاه بالارونده است و به تکیه‌گاه مناسبی مانند نرده، داربست یا سیم نیاز دارد. کاشت در مکان‌های گرم، محافظت‌شده از بادهای سرد و دارای جریان هوای ملایم، رشد سالم‌تر را تضمین می‌کند. در گلدان، انتخاب گلدان عمیق با سوراخ‌های زهکشی کافی بسیار مهم است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

پاسیفلورا آلاتا گل ساعتی قرمز پاسیفلورا آنتیوکوئینسیس موز پَشِن فروت

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

پاسیفلورا لوفگرنی پیچ ساعتی پاسیفلورا پاریتا گل ساعتی درختی

  محسن شهاب الدین