۱۴۰۴ ششم دی

خار اورشلیم (پارکینسونیا خاردار)

این گیاه با نام علمی Parkinsonia aculeata و نام مرسوم (Jerusalem Thorn) که به فارسي خار اورشلیم (پارکینسونیا خاردار) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی جنوب ایالات متحده، مکزیک، آمریکای مرکزی و شمال آمریکای جنوبی؛ به‌طور طبیعی در مناطق گرم، نیمه‌خشک، دشت‌ها و حاشیه رودخانه‌های فصلی رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب؛ بسیار مقاوم به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8.5

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی گیاهشناسی

پارکینسونیا خاردار با نام علمی Parkinsonia aculeata از خانواده بقولات یا لوبیاسانان (Fabaceae) است. این گونه در تیره فرعی Caesalpinioideae قرار می‌گیرد و به‌خاطر وجود خارهای تیز روی شاخه‌ها به فارسی «خار اورشلیم» یا «پارکینسونیا خاردار» نامیده می‌شود. این گیاه درختچه‌ای یا درخت کوچک خاردار است که به‌دلیل قدرت سازگاری بالا، در بسیاری از نواحی نیمه‌خشک جهان گسترش یافته است.

جنس و ویژگی‌های متمایز

این گونه متعلق به جنس Parkinsonia است که چندین گونه خاردار دیگر را نیز در بر می‌گیرد. شاخه‌ها و گره‌های سبز و فتوسنتزکننده، برگ‌های ظریف و رشته‌ای و گل‌های زرد با لکه‌های نارنجی از شاخصه‌های این جنس هستند. توانایی فتوسنتز در ساقه‌های سبز، به گیاه امکان می‌دهد در شرایط خشکی، حتی با ریزش برگ‌ها، زنده بماند.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی Parkinsonia aculeata آمریکای گرمسیری است؛ از جنوب ایالات متحده تا آمریکای جنوبی گسترش طبیعی دارد. این گیاه به‌عنوان گونه زینتی و گاهی برای تثبیت خاک به سایر قاره‌ها، از جمله آفریقا، آسیا و استرالیا، معرفی شده است. در بسیاری از مناطق گرم و نیمه‌خشک جهان، این گونه اکنون به‌عنوان گیاه مهاجم شناخته می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

خار اورشلیم در حاشیه رودخانه‌ها، بستر سیلابی، کانال‌های آبیاری و خاک‌های شنی تا رسی رشد می‌کند. مقاومت بالا به خشکی و شوری متوسط باعث شده در زیستگاه‌های حاشیه بیابان و نواحی نیمه‌خشک نیز حضور یابد. بذرها توسط آب و دام‌ها به آسانی پراکنده می‌شوند و پوشش انبوه ایجاد می‌کنند که می‌تواند تنوع گیاهی بومی را کاهش دهد.

تاریخچه نام‌گذاری و کاربردهای اولیه

نام جنس Parkinsonia به افتخار گیاه‌شناس انگلیسی سده هفدهم، جان پارکینسون، انتخاب شده است. این گونه از سده‌های گذشته در آمریکای لاتین و کارائیب برای ایجاد حصار زنده، سوخت و گاه استفاده دارویی محلی کشت می‌شده است. گسترش جهانی آن بیشتر به‌دلیل ارزش زینتی گل‌های زرد و تحمل شرایط سخت محیطی صورت گرفته است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

پارکینسونیا اکولِاتا درختچه‌ای خاردار با ساقه‌ای باریک و نسبتاً خمیده است. پوست تنه در سنین جوانی سبز روشن و صاف بوده و به‌تدریج زیتونی تا قهوه‌ای خاکستری می‌شود. ساقه‌ها به‌دلیل کلروفیل فراوان، نقش مهمی در فتوسنتز دارند و در شرایط خشکی، جایگزین برگ‌ها در تولید مواد غذایی می‌شوند. شاخه‌ها ظریف، افتان تا کمی آویزان و معمولاً دارای انشعابات متعددی هستند.

خارها

در محل گره‌ها، خارهای تیز و نسبتاً مستقیم به طول حدود 1–3 سانتی‌متر دیده می‌شود. رنگ خارها اغلب سبز مایل به زیتونی در ابتدای رشد و سپس قهوه‌ای تیره است. وجود خارهای محکم، گیاه را در برابر چرای دام و آسیب مکانیکی محافظت می‌کند.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب، بسیار ظریف و پرمانند هستند و روی دمبرگی بلند و نخی‌شکل قرار می‌گیرند. هر برگ از تعداد زیادی برگچهٔ ریز خطی تا بیضوی باریک تشکیل شده است؛ رنگ آن‌ها سبز روشن تا سبز مایل به زرد است. ظاهر سبک و پردار برگ‌ها به گیاه حالت حریرگونه و بسیار لطیف می‌دهد. در گرمای شدید یا خشکی، برگچه‌ها می‌ریزند و دمبرگ سبز باقی می‌ماند.

گل‌ها

گل‌ها خوشه‌ای، آویزان و نسبتاً پراکنده‌اند و معمولاً در انتهای شاخه‌های جوان تشکیل می‌شوند. هر گل پنج گلبرگ دارد که به رنگ زرد روشن تا زرد طلایی است. گلبرگ بالایی اغلب رگه‌های نارنجی یا قهوه‌ای مایل به قرمز دارد که به شناسایی گونه کمک می‌کند. قطر هر گل حدود 1–2 سانتی‌متر است و در مجموع ظاهری سبک و معطر ایجاد می‌کنند.

میوه و بذر

میوه نیام دراز، باریک و استوانه‌ای تا اندکی فشرده است و طول آن می‌تواند به 5–15 سانتی‌متر برسد. رنگ نیام در ابتدا سبز و پس از رسیدن قهوه‌ای تا قهوه‌ای تیره می‌شود. داخل هر نیام چند بذر بیضوی تا تقریباً گرد با پوشش سخت و براق دیده می‌شود.

شرایط نگهداری خار اورشلیم (پارکینسونیا خاردار)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب؛ بسیار مقاوم به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8.5

دمـا و اقلیم مناسب برای رشد پارکینسونیا خاردار

پارکینسونیا خاردار گیاهی گرمادوست و بومی نواحی خشک و نیمه‌خشک است. دمای بهینه رشد آن بین ۲۰ تا ۳۵ درجهٔ سانتی‌گراد است و نوسانات روزانه دما را به‌خوبی تحمل می‌کند. این گیاه نسبت به سرمای ملایم مقاوم است اما در دماهای زیر ۵ درجهٔ سانتی‌گراد، به‌ویژه در دوره‌های یخبندان طولانی، دچار خسارت می‌شود. مناطق با زمستان‌های کوتاه و معتدل و تابستان‌های گرم بهترین محیط اقلیمی برای رشد پایدار این گونه هستند.

رطوبت هوا و نیاز آبی

پارکینسونیا خاردار از گونه‌های مقاوم به خشکی است و در اقلیم‌های با رطوبت نسبی پایین عملکرد خوبی دارد. این گیاه به آبیاری سبک اما عمیق نیاز دارد، به‌ویژه در سال‌های اول استقرار. پس از استقرار کامل ریشه، می‌تواند دوره‌های طولانی بی‌آبی را تحمل کند. رطوبت بسیار بالا و خاک همیشه خیس، خطر پوسیدگی ریشه و توسعه بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد.

نور و شدت تابش

این گیاه به آفتاب کامل (Full Sun) نیاز دارد و در مکان‌هایی با حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز بهترین رشد را نشان می‌دهد. کشت در سایه یا نیم‌سایه موجب کاهش رشد، کاهش گل‌دهی و افزایش طول میان‌گره‌ها می‌شود. در مناطق بسیار گرم، جریان هوای مناسب به همراه آفتاب کامل برای جلوگیری از تنش حرارتی توصیه می‌شود.

خاک، زهکشی و pH

پارکینسونیا خاردار در خاک‌های فقیر، شنی یا لومی با زهکشی خوب رشد می‌کند و نسبت به شوری متوسط نیز مقاوم است. ایستابی و ماندگاری آب در اطراف ریشه برای این گیاه بسیار مضر است؛ بنابراین بسترهای مرتفع یا خاک‌های سبک ترجیح داده می‌شوند. این گونه دامنهٔ وسیعی از pH را تحمل می‌کند (تقریباً ۶ تا ۸٫۵)، اما خاک‌های کمی قلیایی و کلسیم‌دار معمولاً شرایط مناسبی برای توسعه ریشه و تثبیت نیتروژن فراهم می‌کنند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

پالو وردۀ برگ‌ریز (پالو ورده برگ‌کوچک) پالو وردۀ آبی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

آیرونوود بیابانی (چوب‌آهن بیابانی) آستراگالوس ویتنی (گون ویتنی) رز ونزوئلایی ایندیگو بوته‌ای خاردار

  محسن شهاب الدین