جابتيکابا (ميرياريا)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی

گونه Myrciaria aureana از تیره Myrtaceae و از جنس Myrciaria است که شامل گونه‌های مشهور جابوتیکابا می‌شود. این خانواده خویشاوند نزدیک اکالیپتوس، گوآوا و حَنا‌چیلی است و با داشتن روغن‌های اسانسی معطر شناخته می‌شود.

منطقه بومی و زیستگاه

Myrciaria aureana بومی جنوب شرقی برزیل است و در ایالت‌هایی مانند میناس ژرایس و ریو دو ژانیرو گزارش شده است. این درختچه در حاشیه جنگل‌های نیمه‌گرمسیری، دامنه‌ تپه‌های مرطوب و خاک‌های عمیق اسیدی تا کمی خنثی رشد می‌کند. حضور آن اغلب در نواحی با بارندگی بالا و یخبندان‌های خفیف ثبت شده است.

ویژگی‌های گیاهشناسی و تاریخچه کشف

این گونه به دلیل میوه‌های سفید تا زرد روشن، در میان جابوتیکاباها متمایز است. میوه‌ها مستقیماً روی تنه و شاخه‌های چوبی (کاؤلیفلووری) ظاهر می‌شوند که ویژگی شاخص جنس Myrciaria است. شرح علمی M. aureana در اواخر قرن بیستم بر پایه نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از رویشگاه‌های طبیعی انجام شد. از آن زمان، نام آن در منابع گیاهشناسی برزیل و فهرست‌های جهانی فلورای گرمسیری ثبت شده است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

ساقه‌های Myrciaria aureana در جوانی سبز و نرم بوده و به‌تدریج قهوه‌ای و چوبی می‌شوند. تنه درخت کوتاه تا متوسط و به‌شدت منشعب است و شاخه‌ها اغلب از ارتفاع کم از سطح خاک آغاز می‌شوند. پوست تنه صاف تا کمی زبر است و در سنین بالاتر ممکن است پوسته‌پوسته شود.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، همیشه‌سبز و مقابل هم روی شاخه قرار می‌گیرند. شکل برگ‌ها بیضوی تا بیضوی‌کشیده با نوک کمی تیز است و طول آن معمولاً ۳ تا ۶ سانتی‌متر است. سطح فوقانی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. رگبرگ میانی واضح و لبه برگ‌ها صاف و بدون دندانه است.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، سفید تا سفید مایل به کرم و خوشه‌ای ـ منفرد هستند. ویژگی شاخص گل‌ها، رویش مستقیم آن‌ها روی تنه و شاخه‌های چوبی (کولیفلوری) است. هر گل دارای چندین پرچم ظریف و برجسته بوده و ظاهری کرکی و نرم به گل می‌دهد.

میوه‌ها و سایر اندام‌ها

میوه‌ها کروی، با قطر حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر و در ابتدا سبز هستند که با رسیدن، سفید مایل به زرد تا کهربایی می‌شوند. پوست میوه نازک و براق است و گوشت داخلی آبدار و نیمه‌شفاف است. بذرها ۱ تا ۳ عدد و نسبتاً درشت هستند.

شرایط نگهداری جابتيکابا (ميرياريا)

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 32 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک کمي اسيدي و غني با زهکشي‌خوب (پيت + کمپوست)

دمـا و اقلیم مناسب برای Myrciaria aureana

گیاه Myrciaria aureana بومی مناطق نیمه‌گرمسیری برزیل است. دمای ایده‌آل رشد بین 18 تا 28 درجه سانتی‌گراد است و در برابر سرما و یخبندان حساس می‌باشد. در دماهای زیر 5 درجه سانتی‌گراد باید با پوشش یا انتقال به گلخانه محافظت شود. نوسان شدید دما و بادهای سرد رشد را کند و گل‌دهی را مختل می‌کند.

رطوبت هوا و آبیاری

این گونه به رطوبت هوای نسبتاً بالا (حدود 60 تا 80٪) نیاز دارد و در هوای خشک بهتر است از مه‌پاشی ملایم روی برگ‌ها استفاده شود. خاک باید همواره کمی مرطوب نگه داشته شود، اما غرقابی نشود. آبیاری منظم و عمیق، به‌ویژه در فصل رشد و تشکیل میوه، برای توسعه ریشه و جلوگیری از ریزش گل‌ها ضروری است.

نور، خاک و تغذیه

Myrciaria aureana به نور زیاد با تابش فیلتر شده نیاز دارد؛ نور مستقیم و شدید ظهر می‌تواند به برگ‌ها آسیب بزند. بهترین بستر، خاکی سبک، عمیق و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب و pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 6.8) است. افزودن کمپوست رسیده و کود دامی پوسیده به بهبود ساختار خاک و افزایش باردهی کمک می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی میوه و پوست میوه

میوه و به‌ویژه پوست میوهٔ Myrciaria aureana (جابوتیکابا) به‌دلیل غلظت بالای پلی‌فنول‌ها و آنتوسیانین‌ها در فرآورده‌های دارویی و مکمل‌ها به‌کار می‌رود. از عصارهٔ پوست میوه در تولید کپسول‌ها و نوشیدنی‌های عملکردی با هدف حمایت آنتی‌اکسیدانی و کاهش استرس اکسیداتیو استفاده می‌شود و در برخی فرمولاسیون‌ها به‌عنوان کمک‌درمانی در مدیریت التهاب و پشتیبانی از سلامت عروق مورد توجه است.

کاربردهای برگ و اجزای هوایی

برگ‌ها در طب سنتی برخی مناطق به صورت دم‌کرده یا عصاره مصرف شده‌اند و در محصولات گیاهی به‌عنوان منبع ترکیبات فنولی استفاده می‌شوند. این عصاره‌ها در ساخت فرآورده‌هایی با هدف پشتیبانی از تعادل میکروبی و اثرات ضدالتهابی ملایم مطرح هستند، هرچند استانداردسازی دوز و ترکیبات فعال برای مصارف دارویی ضروری است.

کاربردهای صنعتی و فناوری غذا

رنگدانه‌های طبیعی پوست میوه به‌عنوان رنگ خوراکی طبیعی در صنایع نوشیدنی، لبنیات و شیرینی‌پزی کاربرد دارند. همچنین به‌سبب خاصیت آنتی‌اکسیدانی، از عصارهٔ پوست میوه در فرمولاسیون مواد غذایی برای کمک به پایداری اکسیداتیو و افزایش ماندگاری استفاده می‌شود.

کاربردهای آرایشی-بهداشتی

عصارهٔ جابوتیکابا در کرم‌ها و سرم‌ها به‌عنوان عامل آنتی‌اکسیدان و محافظت‌کننده در برابر پیری زودرس پوست و نیز در برخی محصولات مراقبت از پوست به‌منظور بهبود یکنواختی رنگ پوست به کار می‌رود.

نحوه تکثیر جابتيکابا (ميرياريا)

تولید مثل Myrciaria aureana در طبیعت

جابوتیکابا (Myrciaria aureana) در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌ها کوچک، سفید و مستقیماً روی تنه و شاخه‌های مسن (کولیفلوری) تشکیل می‌شوند. گرده‌افشانی به کمک حشرات، به‌ویژه زنبورها، انجام می‌گیرد و پس از لقاح، میوه‌های گرد و آبدار روی تنه ظاهر می‌شوند. دانه‌ها پس از خورده شدن توسط پرندگان و پستانداران کوچک و دفع در فواصل دور، در بسترهای مرطوب جوانه می‌زنند. جوانه‌زنی کند است و به رطوبت پایدار و سایه نسبی نیاز دارد.

روش‌های تکثیر در خانه

برای تکثیر خانگی، ساده‌ترین روش استفاده از بذر تازه است؛ بذر باید بلافاصله پس از خارج کردن از میوه شسته شده و در بستر سبک و مرطوب کشت شود. خاک با زهکش خوب، رطوبت یکنواخت و دمای ۲۰–۲۸ درجه سانتی‌گراد برای جوانه‌زنی ضروری است. می‌توان از قلمه نیمه‌چوبی نیز استفاده کرد؛ قلمه‌ها با طول ۱۰–۱۵ سانتی‌متر، پس از فروبردن در هورمون ریشه‌زا، در بستر پرلیت و پیت کشت می‌شوند و در رطوبت نسبی بالا نگهداری می‌گردند. تکثیر از طریق پیوند روی پایه‌های نزدیک (مانند گونه‌های دیگر Myrciaria) نیز امکان‌پذیر است و برای حفظ خصوصیات رقم مادری توصیه می‌شود.

توت گواوا جابوتیکابا کامو کامو انگور آبی

اوژنيا انگور آبی لیلی پیلی آبی کاجی بوت / درخت چای