این گیاه با نام علمی Microcycas calocoma و نام مرسوم (Cuban Cycad) که به فارسي سیکاس کوبایی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Zamiaceae بومي بومی غرب کوبا؛ بهویژه نواحی آهکی، تپههای سنگی و جنگلهای نیمهگرمسیری استان پینار دل ریو مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای بسیار سبک با زهکشی عالی؛ شنی تا سنگلاخی و آهکی؛ حساس به ماندابی شدن؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Microcycas calocoma
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Microcycas calocoma تنها گونهٔ جنس Microcycas و عضو خانوادهٔ Zamiaceae است. این گیاه به ردهٔ Cycadopsida تعلق دارد که از کهنترین گروههای بذرداران جهان بهشمار میرود. تنها یک گونه از این جنس در سراسر جهان وجود دارد و همین ویژگی، ارزش فیلوژنتیکی آن را بسیار بالا میبرد.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
این سیکاس بهطور انحصاری در بخشهای محدودی از غرب کوبا، بهویژه در استانهای پیهدار دل ریو و مناطق مجاور، یافت میشود. Microcycas calocoma یک گونهٔ اندمیک کوبا است و خارج از این جزیره جمعیت طبیعی خودروی ندارد. گسترهٔ پراکنش آن بسیار تکهتکه و محدود است.
زیستگاه و شرایط محیطی
زیستگاه طبیعی این گونه شامل دامنههای آهکی، تپههای سنگلاخی و جنگلهای خشک نیمهگرمسیری است. گیاه معمولاً روی خاکهای کمعمق و فقیر رشد میکند و به نور کامل خورشید تا نیمسایه سازگار است. تحمل نسبی به خشکی و خاکهای فقیر از ویژگیهای برجستهٔ بومشناختی آن است، هرچند به زهکش بسیار خوب نیاز دارد.
ویژگیهای مورفولوژیک و زیستی
Microcycas calocoma دارای تنهٔ چوبی استوانهای با تاجی از برگهای پرمانند بلند و براق است. این گونه دوپایه است؛ یعنی مخروطهای نر و ماده روی گیاهان جداگانه تشکیل میشوند. رشد گیاه بسیار کند و عمر آن چند صد ساله برآورد میشود که از ویژگیهای کلاسیک سیکاسهاست.
تاریخچه کشف و وضعیت حفاظتی
این گونه در قرن نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی توصیف شد و بهدلیل زیبایی برگها و ساختار مخروطها توجه زیادی برانگیخت. امروزه، Microcycas calocoma در فهرست گونههای بهشدت در معرض خطر (Critically Endangered) اتحادیهٔ IUCN قرار دارد و نابودی زیستگاه و جمعآوری بیرویه از مهمترین تهدیدهای آن است. برنامههای حفاظتی در کوبا و باغهای گیاهشناسی جهان برای حفظ ذخیرهٔ ژنتیکی این گونه اجرا میشود.
خصوصیات - معرفی
معرفی کلی اندامها
Microcycas calocoma یک سیکاس اندمیک کوباست که ظاهری شبیه نخل دارد اما در واقع گیاهی بازدانه است. این گونه بهسبب ترکیب منحصربهفرد ساقه استوانهای، تاج برگهای پرمانند و مخروطهای بزرگ زایشی شناخته میشود.
ساقه و تنه
ساقه قائم، استوانهای و چوبی است و در گیاهان بالغ میتواند تا حدود ۶–۸ متر ارتفاع داشته باشد. قطر ساقه معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر است و سطح آن از جای زخم برگهای قدیمی به صورت حلقههای منظم پوشانده شده است. رنگ تنه در ابتدا قهوهای مایل به خاکستری بوده و با افزایش سن تیرهتر میشود. رشد ساقه کند و لایهلایه است که بافتی متراکم و مقاوم به خشکی ایجاد میکند.
برگها
برگها در انتهای ساقه به صورت تاج متراکم قرار میگیرند و هر برگ میتواند ۱ تا ۲ متر طول داشته باشد. دمبرگ نسبتاً ضخیم و اغلب بدون خار است. برگها شانهای (پر مانند) با تعداد زیادی برگچه باریک، خطی تا نیزهای شکل هستند. رنگ برگچههای جوان سبز روشن براق و در برگهای مسنتر سبز تیره تا سبز زمردی است. برگچهها سخت، چرمی و نسبتاً انعطافناپذیرند که سازگاری مهمی با شرایط خشک و آفتابی محسوب میشود.
ریشه و ییزوم
ریشهها عمیق و گستردهاند و بخشی از آنها به صورت ریشههای مرجانمانند سطحی دیده میشود. این ریشههای ویژه اغلب دارای همزیستی میکروبی برای تثبیت نیتروژن هستند. ساختار ریشهای قوی، گیاه را در خاکهای سنگلاخی و شیبدار پایدار نگه میدارد.
اندامهای زایشی (مخروطها)
Microcycas calocoma دوپایه است؛ یعنی مخروطهای نر و ماده روی گیاهان جداگانه تشکیل میشوند. مخروط نر باریک، استوانهای، نسبتاً کشیده و به رنگ قهوهای مایل به زرد است. مخروط ماده بزرگتر، تخممرغی تا بیضوی و متشکل از فلسهای ضخیم سبز تا قهوهای مایل به سبز است. دانهها گرد تا بیضوی و هنگام رسیدن نارنجی تا قرمز روشن میشوند و تضاد رنگی جذابی با برگهای سبز تیره ایجاد میکنند.
شرایط نگهداری سیکاس کوبایی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای بسیار سبک با زهکشی عالی؛ شنی تا سنگلاخی و آهکی؛ حساس به ماندابی شدن؛ pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
|
دمای مناسب برای رشد سیکاس کوبایی
Microcycas calocoma گیاهی گرمادوست و حساس به سرما است. دمای ایدهآل روزانه بین ۲۲ تا ۳۰ درجه سانتیگراد و دمای شب بالاتر از ۱۵ درجه است. در برابر سرما و یخبندان بسیار آسیبپذیر است و نباید در دمای کمتر از ۱۰ درجه نگهداری شود. تغییرات شدید دما و جریان مستقیم باد سرد میتواند به برگها و مریستم رشدی صدمه بزند، بنابراین محیط باید پایدار و محافظتشده باشد.
نیاز نوری سیکاس کوبایی
این گونه به نور زیاد ولی فیلترشده نیاز دارد. نور کامل خورشید در ساعات خنک روز قابلقبول است، اما در مناطق گرم بهتر است در نیمسایه یا پشت پرده حریر نگهداری شود تا سوختگی برگها رخ ندهد. در فضای بسته، قرار دادن گلدان کنار پنجره جنوبی یا شرقی با نور غیرمستقیم شدید توصیه میشود. کمبود نور سبب رشد کند، فاصلهگرههای بلند و رنگپریدگی برگها میشود.
رطوبت هوا و آبیاری
Microcycas calocoma به رطوبت هوای نسبتاً بالا (۵۰ تا ۷۰٪) نیاز دارد. در آبوهوای خشک، استفاده از دستگاه رطوبتساز، سینی سنگریزه و غبارپاشی غیرمستقیم میتواند به حفظ شادابی برگها کمک کند. آبیاری باید عمیق اما با فواصل منظم انجام شود؛ خاک بین دو آبیاری در لایه سطحی کمی خشک شود. ماندگاری آب در اطراف ریشه باعث پوسیدگی میشود، بنابراین زهکشی خوب ضروری است.
خاک و بستر کاشت
به خاکی بسیار زهکشدار، سبک و کمی اسیدی تا خنثی نیاز دارد. مخلوطی از خاک برگ استریل، پرلیت یا پومیس و کمی ماسه شسته برای گلدان مناسب است. افزودن مقدار کمی کمپوست رسیده یا کود دامی کاملاً پوسیده برای تأمین مواد آلی مفید است. خاکهای سنگین رسی یا همیشه خیس برای این گیاه خطرناک بوده و رشد ریشههای مخروطی آن را محدود میکنند.
تهویه، گلدان و مراقبت تکمیلی
تهویه ملایم و مداوم، بدون جریان شدید باد، به کاهش بیماریهای قارچی کمک میکند. گلدان باید عمق کافی برای توسعه ریشهها داشته و سوراخهای بزرگ زهکشی داشته باشد. استفاده از کود کامل با ریزمغذیها، با دوز کم و در فصل رشد، به حفظ رنگ سبز تیره و رشد سالم برگها کمک میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :