این گیاه با نام علمی Encephalartos manike و نام مرسوم (Manica Cycad) که به فارسي سیکاس مانیکا ناميده ميشود، گياهي از خانواده Zamiaceae بومي بومی جنوبشرقی آفریقا، بهویژه موزامبیک (استان مانیکا)، در دامنههای سنگلاخی و جنگلهای باز نیمهخشک مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب، تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر، با pH خنثی تا کمی اسیدی
دانستنیهای علمی
نام علمي
Encephalartos manike
ردهبندی و خویشاوندی گیاه
Encephalartos manikensis که در ایران گاهی با نام سیکاس مانیکا شناخته میشود، در واقع یک سیکاس حقیقی نیست. این گونه به خانواده Zamiaceae تعلق دارد و در تیره ژیمناسپرمها (نهاندانگان) طبقهبندی میشود. جنس Encephalartos شامل بیش از ۶۰ گونه است که همگی شباهت ظاهری به نخلها دارند اما از نظر تکاملی به مخروطیان نزدیکترند. این گیاهان بازدانگان بسیار کهن محسوب میشوند و بقایایی از فلور دوران مزوزوئیک به شمار میآیند.
زیستگاه و پراکنش طبیعی
Encephalartos manikensis بومی جنوبشرقی آفریقا است و بهویژه در زیمبابوه، موزامبیک و بخشهایی از آفریقای جنوبی گزارش شده است. زیستگاه طبیعی آن اغلب دامنههای سنگلاخی، فلاتهای مرتفع و جنگلهای باز یا ساوانههای چوبی است. این گونه به خاکهای نسبتاً فقیر، زهکشدار و تابش شدید آفتاب سازگار است و میتواند دورههای خشکی را تا حدی تحمل کند. حضور آن معمولاً نشانگر اکوسیستمهای نسبتاً دستنخورده و پایدار است.
ویژگیهای مورفولوژیک و نقش بومشناختی
این گیاه تنهای ضخیم، استوانهای و اغلب کوتاه دارد که با برگهای قدیمی خشک احاطه میشود. برگها مرکب، سفت و چرمی هستند و تاجی شبیه نخل ایجاد میکنند. Encephalartos manikensis دوپایه است؛ یعنی پایههای نر و ماده جدا از هم قرار دارند و مخروطهای مجزا تولید میکنند. گردهافشانی در طبیعت معمولاً بهوسیله حشرات ویژه (مانند برخی سوسکها) صورت میگیرد و دانهها با پوشش گوشتی رنگین، توسط پرندگان و پستانداران کوچک پراکنده میشوند. این گونه در تثبیت ساختار اکوسیستمهای سنگلاخی و تأمین غذا برای جانوران نقش مهمی دارد.
تاریخچه و وضعیت حفاظتی
سرده Encephalartos از قرن نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی در آفریقا توصیف شد و بعدها گونههای مختلف آن، از جمله E. manikensis، به تدریج شناسایی و نامگذاری شدند. این گیاه به دلیل فرم تزئینی و رشد کند، در مجموعههای گیاهان نادر و باغهای گیاهشناسی ارزشمند است. با این حال، تخریب زیستگاه، برداشت بیرویه و تجارت غیرقانونی موجب شده است بسیاری از گونههای Encephalartos، از جمله E. manikensis، در فهرست گونههای در معرض تهدید IUCN قرار گیرند و تحت کنوانسیون CITES حفاظت شوند.
خصوصیات - معرفی
معرفی کلی اندامها
Encephalartos manike یک سیکاد چوبی و همیشهسبز است که اندامهای آن ظاهری شبیه نخلها اما با ساختار بسیار کهنالگو دارد. تمام بخشهای گیاه دارای بافتهای سخت، چرمی و سازگار با شرایط خشک و آفتابی هستند.
ساقه و تنه
این گونه دارای تنهای استوانهای، ضخیم و نسبتاً کوتاه است که بهتدریج با افزایش سن بلندتر میشود و ممکن است به ارتفاع حدود ۱ تا ۲ متر برسد. سطح تنه پوشیده از جای برگهای قدیمی به صورت الگوهای لوزیشکل و برجسته است که ظاهر زرهمانند به گیاه میدهد. رنگ تنه معمولاً قهوهای تا خاکستری تیره است و درون آن مغزی فیبری و چوبپنبهای وجود دارد که برای ذخیره آب و مواد غذایی عمل میکند.
برگها
برگها به صورت برگسارههای (فروندهای) طوقهای در رأس تنه تجمع مییابند و طول هر برگ معمولاً بین ۸۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است. برگها خمیده تا کمی قوسی بوده و محور اصلی آنها سفت، ستبر و اغلب سبز تیره براق است. برگچهها باریک، کشیده، نیزهایشکل و چرمی بوده و در حاشیه اغلب دندانهدار یا کمی خاردار هستند؛ این ویژگی گیاه را در برابر چرا و تبخیر زیاد محافظت میکند. رنگ برگچهها سبز تیره تا سبز متمایل به آبی است و در نور شدید براقیت بیشتری نشان میدهند.
مادگی و نرینه (مخروطها)
Encephalartos manike دوپایه است؛ یعنی مخروطهای نر و ماده روی گیاهان جداگانه ایجاد میشوند. مخروطها بزرگ، تخممرغی تا استوانهای و روی رأس تنه یا نزدیک به آن ظاهر میشوند. مخروط نر باریکتر و کشیدهتر است و مقیاسهای منظمِ روی آن با رنگ سبز تا سبز مایل به زرد دیده میشود؛ در حالی که مخروط ماده حجیمتر، گردتر و سنگینتر است. با رسیدن بذرها، رنگ مخروطهای ماده میتواند به سمت نارنجی یا قهوهای متمایل شده و دانههای درون آن اغلب دارای پوشش گوشتی و رنگین هستند.
شرایط نگهداری سیکاس مانیکا
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب، تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر، با pH خنثی تا کمی اسیدی
|
نور مناسب برای Encephalartos manike
Encephalartos manike یا سیکاس مانیکا گیاهی آفتابدوست است و به نور مستقیم و زیاد نیاز دارد. در فضای باز، بهترین مکان برای آن محلی با حداقل ۴–۶ ساعت نور مستقیم خورشید است. در داخل خانه باید کنار پنجرههای جنوبی یا غربی قرار گیرد و از سایه دائمی دور بماند. نور کم باعث رشد کند، رنگپریدگی برگها و افزایش حساسیت به بیماری میشود.
دما و تحمل سرما و گرما
این گونه در مناطق نیمهگرمسیری عملکرد مطلوبی دارد و دمای ایدهآل آن حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. دماهای زیر ۸–۱۰ درجه بهویژه در حضور باد سرد میتوانند به برگها آسیب بزنند. در صورت پیشبینی سرما، باید گلدان به محیط سرپوشیده منتقل یا اطراف تاج گیاه با پوشش محافظ عایق شود. گرمای بالای ۳۵ درجه در صورت کمبود آب و تهویه میتواند به سوختگی برگها منجر شود.
رطوبت و آبیاری
سیکاس مانیکا تا حدی خشکیپسند است و تحمل غرقابی را ندارد. خاک باید بین دو آبیاری تقریباً در لایه سطحی خشک شود. در تابستان آبیاری عمیق ولی با فاصله و در زمستان بسیار کمتر انجام شود. رطوبت نسبی متوسط برای این گیاه کافی است و نیاز به مهپاشی مداوم نیست، اما در محیطهای بسیار خشک، مهپاشی ملایم روی خاک (نه روی جوانهٔ مرکزی) کمککننده است.
خاک، زهکشی و تغذیه
Encephalartos manike به خاک بسیار سبک، عمیق و با زهکشی عالی نیاز دارد. مخلوطی از خاک باغچه سبک، پرلیت یا پوکه معدنی و مقدار کمی کمپوست رسیده مناسب است. از خاکهای رسی و متراکم باید پرهیز کرد، زیرا ریشههای گوشتی به سرعت دچار پوسیدگی میشوند. کوددهی متعادل با کود کامل کمازت (NPK با فسفر و پتاس بالاتر) در فصل رشد، بهصورت رقیق، رشد برگها و حفظ رنگ سبز تیره را تقویت میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :