نام لاتين
Japanese Sago Palm
دانستنیهای علمی
خانواده و ردهبندی گیاهشناسی
Cycas japonica که در ایران معمولاً با نام «سیکاس ژاپنی» یا «ساگو پالم» شناخته میشود، در واقع نخل نیست و به تیره Cycadaceae در راسته Cycadales تعلق دارد. این گروه از گیاهان از کهنترین عریاندانهها به شمار میروند و اغلب آنها را «فسیلهای زنده» مینامند. جنس Cycas شامل دهها گونه در مناطق گرم و نیمهگرم آسیا و اقیانوسیه است.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
گونه Cycas japonica بومی بخشهایی از ژاپن، بهویژه جزایر جنوبی مانند کیوشو و ریوکیو است. این گیاه به صورت طبیعی در مناطق ساحلی و کمارتفاع رشد میکند، جایی که زمستانها معتدل و یخبندان شدید نادر است. به دلیل مقاومت نسبی به خشکی و بادهای ساحلی، در زیستگاه طبیعی خود بر روی خاکهای شنی تا سنگلاخی دیده میشود.
زیستگاه و ویژگیهای اکولوژیک
سیکاس ژاپنی در محیطهای آفتابدوست تا نیمسایه رشد میکند و ریشههای عمیق آن امکان استقرار در خاکهای فقیر را فراهم میسازد. در ریشهها اندامکهای ویژهای برای همزیستی با سیانوباکتریهای تثبیتکننده نیتروژن وجود دارد که به گیاه اجازه میدهد در خاکهای کمنیتروژن نیز بقا یابد. برگهای چرمی و مرکب آن سازگاری با شرایط گرم و گاه خشک را نشان میدهند.
تاریخچه و اهمیت علمی
سیکاسها در دوره مزوزوئیک بسیار فراوان بودند و از نظر تکاملی، پلی میان سرخسمانندها و عریاندانههای پیشرفته محسوب میشوند. مطالعه Cycas japonica برای درک فرگشت گردهافشانی، ساختار مخروطهای نر و ماده و سازگاری گیاهان با اقلیمهای قدیمی اهمیت دارد. این گونه از قرن نوزدهم بهعنوان گیاه زینتی به اروپا و دیگر نقاط جهان معرفی شد و در پژوهشهای تطبیقی روی فیزیولوژی عریاندانههای کهن مورد استفاده قرار میگیرد.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک، شنی یا لومی با زهکشی بسیار خوب، نسبتاً فقیر تا متوسط، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7.5)
|
ریختشناسی کلی سیکاس ژاپنی
سیکاس ژاپنی (Cycas revoluta) یک ژیمناسپرم شبیه نخل است اما بهلحاظ گیاهشناسی نه نخل است و نه سرخس. عادت رشدی آن تودهای، کندرشد و عموماً بدون انشعاب جانبی است. فرم کلی گیاه rosette بوده و برگها بهصورت حلقهای در انتهای ساقه متراکم میشوند.
ساقه و تنه
ساقه قائم، استوانهای و چوبی است و قطر آن معمولاً بین ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر متغیر است. سطح تنه پوشیده از بقایای قهوهایرنگ دمبرگهای قدیمی و الیاف خشن است که بافتی زبر و فلسمانند ایجاد میکند. با افزایش سن، تنه میتواند تا حدود ۱ تا ۲ متر ارتفاع پیدا کند و در گیاهان بسیار مسن، گاهی انشعاب محدود رأس مشاهده میشود.
برگها
برگها شانهای (پرمانند)، سخت و چرمی هستند و بهصورت تاجی متراکم در انتهای ساقه قرار میگیرند. طول هر برگ در شرایط مناسب بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است. دمبرگ کوتاه تا متوسط بوده و اغلب دارای خارهای کوچک در حاشیه است. برگچهها باریک، خطی تا نیزهای، با طول حدود ۷ تا ۱۵ سانتیمتر و عرض ۳ تا ۵ میلیمترند و در دو ردیف منظم روی محور برگ قرار میگیرند. رنگ سطح رویی برگچهها سبز تیره و براق و سطح زیرین کمی کمرنگتر است.
ساختار زایشی (مخروطها)
سیکاس ژاپنی دوپایه است و گل حقیقی تولید نمیکند، بلکه مخروط جنسی دارد. در گیاهان نر، مخروط انتهایی بزرگ، تخممرغی تا استوانهای، متراکم و به رنگ قهوهای مایل به زرد است. در گیاهان ماده، ساختار زایشی بهصورت تجمع فلسهای برگمانند (مگاسپوروفیلها) در مرکز تاج برگ ظاهر میشود و دانههای نارنجی تا قرمز متمایل به قهوهای در میان این فلسها شکل میگیرند.
ریشهها
ریشه اصلی عمیق و ضخیم است و ریشههای جانبی فراوان تولید میکند. ریشههای مخصوص موسوم به ریشههای مرجانی (coralloid roots) در سطح خاک یا نزدیک آن تشکیل میشوند که ظاهری منشعب و غدهمانند دارند و معمولاً با سیانوباکتریها همزیست هستند.
شرایط محیط رشد
نور مناسب برای سیکاس ژاپنی
سیکاس ژاپنی به نور زیاد و غیرمستقیم نیاز دارد. بهترین محل، کنار پنجرههای شرقی یا غربی با نور فیلتر شده است. در صورت قرارگیری در آفتاب مستقیم، بهویژه تابستان، احتمال سوختگی برگها زیاد میشود. در فضاهای کمنور، رشد گیاه کند و برگها کمپشت و کشیده میشوند؛ بنابراین تأمین نور کافی، کلید حفظ فرم فشرده و سالم گیاه است.
دما و تهویه هوا
دمای ایدهآل برای رشد سیکاس ژاپنی بین ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتیگراد است. این گیاه سرما را دوست ندارد و در دماهای زیر ۱۰ درجه دچار آسیب برگی و ریزش میشود. از قرار دادن گلدان در مسیر باد سرد کولر، در کنار بخاری یا کنار در و پنجرههای پر تردد خودداری کنید؛ نوسان شدید دما و جریان هوای مستقیم، استرس زیادی به گیاه وارد میکند.
رطوبت محیط
سیکاس ژاپنی رطوبت متوسط را میپسندد و در هوای بسیار خشک، لبه برگها قهوهای میشود. رطوبت نسبی حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد برای این گیاه مناسب است. میتوانید با قرار دادن زیرگلدانی سنگریزهدار حاوی آب (بدون تماس مستقیم کف گلدان با آب) یا استفاده محدود از مهپاشی روی هوا در اطراف گیاه، رطوبت ملایم ایجاد کنید.
خاک، زهکشی و آبیاری
مهمترین شرط موفقیت در نگهداری سیکاس، خاک سبک با زهکشی عالی است. ترکیبی از خاکبرگ یا پیتماس، پرلیت و مقدار کمی شن یا ماسه شسته، محیطی مناسب برای ریشهها فراهم میکند. گلدان باید حتماً دارای سوراخهای کافی در کف باشد. آبیاری زمانی انجام شود که ۳ تا ۵ سانتیمتر سطح خاک کاملاً خشک شده باشد؛ آبیاری بیش از حد و ماندگاری آب در خاک، شایعترین علت پوسیدگی ریشه و از بین رفتن سیکاس است.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس سیکاس و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره سیکاداسه و جنس های آن