سکویا سحرگاهی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و ویژگی‌های کلی

Metasequoia glyptostroboides با نام فارسی «سکویا سحرگاهی» از خانواده Cupressaceae و جنس Metasequoia است. این جنس تنها یک گونه زنده دارد و به همین دلیل آن را «گونه بازمانده» یا فسیل زنده می‌نامند. این درخت سوزنی‌برگ بر خلاف بسیاری از مخروطیان خزان‌کننده است و سوزن‌های نرم و تخت آن در پاییز به رنگ نارنجی-برنزی در آمده و می‌ریزند.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

زیستگاه طبیعی سکویا سحرگاهی محدوده‌های بسیار کوچکی در دره‌های کوهستانی جنوب مرکزی چین است، به‌ویژه در استان‌های هوبِی، هونان و سیچوان. این گونه در دره‌های مرطوب، کنار رودخانه‌ها و شیب‌های پایین‌دست با خاک‌های عمیق و آبرفتی رشد می‌کند. رطوبت بالا، بارندگی فراوان و زمستان‌های نسبتاً ملایم از ویژگی‌های مهم زیستگاه طبیعی آن به‌شمار می‌روند. در بسیاری از مناطق جهان، به عنوان درخت زینتی در پارک‌ها و باغ‌های گیاه‌شناسی کشت می‌شود.

تاریخچه علمی و کشف مجدد

سنگواره‌های Metasequoia در ابتدا تنها از رسوبات کرتاسه و ترشیری شناخته می‌شدند و دانشمندان تصور می‌کردند این جنس منقرض شده است. در دهه ۱۹۴۰ میلادی، جنگل‌شناسان چینی در روستایی در استان هوبی درختانی ناشناخته یافتند که بعدها مشخص شد همان Metasequoia زنده است. این «کشف مجدد» یکی از مهم‌ترین رویدادهای گیاه‌شناسی قرن بیستم محسوب می‌شود. پس از شناسایی رسمی، بذرها به باغ‌های گیاه‌شناسی اروپا و آمریکای شمالی فرستاده شد و امروزه سکویا سحرگاهی در بسیاری از کشورها به عنوان یک نماد علمی و حفاظتی کشت می‌شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی عمیق و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب تا متوسط، ترجیحاً مرطوب، سازگار با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)

ساقه و تنه

Metasequoia glyptostroboides (سکویا سحرگاهی) دارای تنه‌ای راست، ستونی و نسبتاً مخروطی است. پوست تنه در درختان جوان صاف و مایل به قهوه‌ای-قرمز است، اما با افزایش سن، به شدت شیاردار و پوسته‌پوسته شده و رنگ آن قهوه‌ای تا قهوه‌ای تیره می‌گردد. قطر تنه در شرایط مطلوب می‌تواند به بیش از یک متر برسد. شاخه‌ها در ابتدا افقی یا کمی رو به بالا هستند و با نظمِ لایه‌لایه در اطراف تنه قرار می‌گیرند و فرمی هرمی تا تخم‌مرغی به تاج درخت می‌دهند.

برگ‌ها

برگ‌ها سوزنی‌شکل اما نرم و مسطح‌اند و روی شاخه‌های کوتاه به صورت دو ردیفی و متقابل قرار می‌گیرند، به طوری که شاخه ظاهری پرمانند پیدا می‌کند. طول هر برگ معمولاً ۱ تا ۳ سانتی‌متر است و رنگ آن در فصل رشد سبز روشن تا سبز مایل به آبی است. در پاییز، برگ‌ها پیش از ریزش، به رنگ زرد-نارنجی تا نارنجی-قهوه‌ای در می‌آیند که جلوه‌ای زینتی ایجاد می‌کند. این گونه «سوزن‌برگ خزان‌کننده» است، یعنی سوزن‌ها هر سال می‌ریزند.

مخروط‌ها و اندام‌های زایشی

سکویا سحرگاهی درختی تک‌پایه است؛ گل‌های نر و ماده روی یک درخت اما روی شاخه‌های جداگانه تولید می‌شوند. گل‌های نر به صورت خوشه‌های آویزان کوچک در انتهای شاخه‌ها ظاهر می‌شوند و گرده سبک و فراوان تولید می‌کنند. مخروط‌های ماده پس از گرده‌افشانی به مخروط‌های چوبی کروی تا تخم‌مرغی با قطر حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر تبدیل می‌شوند. فلس‌های مخروط نسبتاً ضخیم و دارای برجستگی‌های مشخص‌اند و درون آنها بذرهای کوچک، بالدار و قهوه‌ای‌رنگ تشکیل می‌شود.

سیستم ریشه و دیگر ویژگی‌های ریخت‌شناسی

ریشه‌ها عمیق و گسترده‌اند و به تثبیت تنه بلند کمک می‌کنند، هرچند در خاک‌های مرطوب می‌توانند نسبتاً سطحی‌تر باشند. در محیط‌های پرباد، ریشه‌ها منشعب و قطور می‌شوند. جوانه‌های انتهایی و جانبی روی شاخه‌ها برجسته و نوک‌تیز بوده و مسئول رشد سریع سالانه‌اند. شکل کلی درخت در جوانی منظم و هرمی است، اما با افزایش سن تاج بازتر و گسترده‌تر می‌شود.

شرایط محیط رشد

دما و اقلیم مناسب برای سکویا سحرگاهی

سکویا سحرگاهی (Metasequoia glyptostroboides) در اقلیم معتدل خنک بهترین رشد را دارد. این گونه محدوده دمایی حدود ۲۰- تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند، اما رشد بهینه در دمای ۱۰ تا ۲۵ درجه است. سرمای زمستان برای دوره خواب گیاه مفید است، ولی بادهای خشک و گرمای شدید تابستان می‌تواند موجب سوزش برگ‌ها شود، به‌خصوص در نهال‌های جوان.

رطوبت هوا و آب آبیاری

این درخت به رطوبت نسبی متوسط تا بالا و تأمین منظم آب نیاز دارد. در زیستگاه طبیعی اغلب در حاشیه رودخانه‌ها و مناطق مرطوب دیده می‌شود، بنابراین خاک باید همیشه کمی مرطوب نگه داشته شود، اما غرقابی دائمی نباشد. آبیاری عمیق و منظم در فصل رشد (بهار و تابستان) ضروری است و در زمستان باید آبیاری کاهش یابد.

نور مورد نیاز

سکویا سحرگاهی گیاهی آفتاب‌دوست است و در آفتاب کامل بهترین رشد ارتفاعی و تاجی را نشان می‌دهد. حداقل ۶ ساعت نور مستقیم در روز توصیه می‌شود. در مناطق بسیار گرم، وجود کمی سایه در بعدازظهر می‌تواند از سوختگی سوزنی‌برگ‌ها جلوگیری کند، اما سایه‌ دائمی موجب کاهش رشد و تنک شدن تاج می‌شود.

خاک و ویژگی‌های بستر کاشت

خاک عمیق، حاصلخیز، با بافت متوسط تا نسبتاً سنگین (لوم تا لوم‌رسی) و زهکش خوب برای سکویا سحرگاهی ایده‌آل است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۷) توصیه می‌شود. افزودن مواد آلی مانند کمپوست به بهبود نگهداشت رطوبت و تهویه ریشه کمک می‌کند. خاک‌های بسیار سبک و شنی در صورت آبیاری ناکافی موجب تنش خشکی می‌شوند و باید با مواد آلی غنی شوند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس متاسکویا و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره سرو و جنس های آن