این گیاه با نام علمی Gutierrezia microcep و نام مرسوم (Smallhead Snakeweed) که به فارسي اسنیکویدِ گلریز ناميده ميشود، گياهي از خانواده Compositae بومي بومی جنوبغرب ایالات متحده آمریکا و شمال مکزیک، در دشتهای خشک، بیابانها و دامنههای سنگلاخی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک، شنی یا سنگریزهای با زهکشی بسیار خوب، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Gutierrezia microcep
نام لاتين
Smallhead Snakeweed
ردهبندی و خانواده
گیاه Gutierrezia microcephala که در فارسی گاهی «اسنیکویدِ گلریز» نامیده میشود، به خانوادهٔ Asteraceae (کاسنیان) تعلق دارد. این خانواده یکی از بزرگترین خانوادههای گیاهی گلدار جهان است و شامل جنسهایی مانند Artemisia، Helianthus و Taraxacum نیز میشود. قرار گرفتن این گونه در Asteraceae نشاندهندهٔ ویژگی رایجِ گلآذینهای کلاپرکمانند و میوههای فندقهای است.
جنس Gutierrezia و خویشاوندان
این گونه در جنس Gutierrezia جای میگیرد؛ جنسی با چندین گونهٔ بوتهای کوچک که بیشتر در نواحی خشک قارهٔ آمریکا پراکندهاند. بسیاری از گونههای این جنس دارای ترکیبات شیمیایی ثانویه (مانند ترپنها و لاکتونهای سزکوئیترپن) هستند که میتوانند برای دام سمی باشند. اسنیکویدِ گلریز بهعنوان یکی از گونههای شاخص این جنس، در مطالعات سمیت گیاهی و چرای دام اهمیت ویژه دارد.
منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی
G. microcephala بومی جنوبغرب ایالات متحده و شمال مکزیک است. رویشگاههای طبیعی آن در ایالتهایی مانند آریزونا، نیومکزیکو و تگزاس تا شمال مکزیک گسترش دارد. این گونه معمولاً در دشتهای نیمهخشک، علفزارهای کوتاه، بوتهزارهای بیابانی و حاشیهٔ مراتع دیده میشود. توان بالای سازگاری با خشکی و خاکهای فقیر، آن را به یکی از بوتههای پایدارِ اکوسیستمهای خشک تبدیل کرده است.
زیستگاه و بومشناسی
اسنیکویدِ گلریز در خاکهای سبک، سنگلاخی یا شنی، با زهکشی خوب رشد میکند و نسبت به تنش خشکی و دمای بالا مقاوم است. این گیاه اغلب در مناطق بیشچر، یا پس از تخریب پوشش گیاهی بومی، فراوانتر میشود و میتواند بهعنوان شاخص تخریب مرتع در نظر گرفته شود. گلهای زرد ریز آن منبع گرده و شهد برای حشرات گردهافشان در فصلهای خشک سال هستند.
تاریخچهٔ علمی و نامگذاری
جنس Gutierrezia در قرن نوزدهم میلادی توصیف شد و نام آن به افتخار یک گیاهشناس یا طبیب اسپانیاییتبار انتخاب شده است. گونهٔ microcephala بهدلیل «سرِ گلآذین کوچک» این نام را گرفته است. در گزارشهای دامپزشکی قرن بیستم، این گیاه بهعنوان یکی از عوامل مسمومیت دام در مراتع خشک جنوبغرب آمریکا ثبت شده است. بررسیهای تاریخی نشان میدهد که افزایش سطح چرای دام و تخریب پوشش بومی، به گسترش این گونه کمک کرده است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی Gutierrezia microcephala
Gutierrezia microcephala که در فارسی به «اسنیکویدِ گلریز» شناخته میشود، یک نیمهدرختچهٔ چندساله از تیره کاسنیان است. اندامهای هوایی گیاه ظاهری باریک، انشعابیافته و ظریف دارند و اغلب تودههای کمارتفاع ولی گسترده تشکیل میدهند.
ساقه و آرایش شاخهها
ساقهها عمدتاً چوبی در قاعده و علفی در بخشهای جوان هستند. رنگ آنها سبز تا سبز مایل به زرد است و در سنین بالاتر تهرنگ قهوهای پیدا میکنند. قطر ساقهها نازک و معمولاً استوانهای است و بهشکل فراوان منشعب میشوند. انشعابهای متعدد، تاجی پرشاخوبرگ اما سبک و نازک ایجاد میکنند که باعث میشود گیاه در رویشگاههای خشک، بادگذار و آفتابگیر پایدار بماند.
برگها: شکل، اندازه و بافت
برگها باریک، خطی تا باریکنیزهای و عمدتاً کوچکاند؛ طول آنها معمولاً چند میلیمتر تا حدود چند سانتیمتر است. سطح برگها صاف و بدون کرک یا کمکرک و به رنگ سبز روشن تا سبز مایل به زرد دیده میشود. مساحت کمِ برگ و باریکی شدید آنها سازگاری مهمی برای کاهش تبخیر در زیستگاههای خشک است. برگها اغلب بهصورت پراکنده تا کمی متراکم روی ساقه قرار گرفته و دمبرگ مشخصی ندارند یا دمبرگ بسیار کوتاهی دارند.
گلآذین و گلها
گلها در گلآذینهای کپهای کوچک (microcephala بهمعنای «سرِ کوچک») در انتهای شاخههای باریک قرار میگیرند. هر کپه دارای گلچههای زبانهای زرد کمرنگ در حاشیه و گلچههای لولهای زرد تا زرد طلایی در مرکز است. اندازهٔ هر کپه بسیار ریز بوده و به گیاه ظاهر «گلریز» میدهد. کاسبرگها به صورت براکتههای سبز تا سبز متمایل به قهوهای، چندردیفی و ظریف در قاعدهٔ کپه دیده میشوند.
میوه و بذر
میوه از نوع فندقهٔ کوچک، کشیده و خشک است که معمولاً رنگ قهوهای روشن تا قهوهای تیره دارد. گاه برجستگیهای ظریف سطحی یا بقایای کرکمانند در انتهای میوه دیده میشود. ریز بودن میوه و بذر، پراکنش بادی و آبی را در زیستگاههای باز و بیابانی تسهیل میکند.
شرایط نگهداری اسنیکویدِ گلریز
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک، شنی یا سنگریزهای با زهکشی بسیار خوب، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)
|
شرایط دمایی مناسب برای Gutierrezia microcephala
Gutierrezia microcephala که در زیستبومهای خشک و نیمهخشک آمریکای شمالی میروید، به گرما و تابستانهای داغ مقاوم است. این گیاه در بازه دمایی حدود ۱۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد رشد بهینه دارد و سرمای ملایم زمستان را نیز تحمل میکند. یخبندانهای طولانیمدت و دمای زیر صفر شدید میتواند به بافتهای هوایی آسیب برساند، هرچند ریشهها معمولاً پایدارترند.
رطوبت و نیاز آبی
اسنیکویدِ گلریز سازگار با خشکی است و در مناطق با بارندگی کم رشد میکند. رطوبت نسبی پایین تا متوسط برای آن مناسبتر از رطوبت بالا است، زیرا نم و ماندگاری طولانی رطوبت روی برگها خطر بیماریهای قارچی را افزایش میدهد. آبیاری باید عمیق اما با فواصل طولانی انجام شود تا خاک بین دو آبیاری کاملاً خشک شود.
نور و تابش خورشید
این گونه یک گیاه آفتابدوست است و برای رشد مطلوب به حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز نیاز دارد. کاشت آن در نیمسایه موجب کاهش تراکم شاخهها، کاهش گلدهی و بلند و کمجان شدن ساقهها میشود. در زیستگاه طبیعی، معمولاً در فضاهای باز، شیبهای آفتابگیر و دشتهای بدون سایه درخت دیده میشود.
خاک، زهکشی و pH
Gutierrezia microcephala به خاکهای سبک، سنگریزهای یا شنی با زهکشی عالی وابسته است. ایستابی آب و خاکهای رسی سنگین برای این گیاه نامناسباند و میتوانند به پوسیدگی ریشه منجر شوند. بهترین عملکرد در خاکهای فقیر تا متوسط از نظر مواد غذایی و با pH تقریباً خنثی تا کمی قلیایی (حدود ۷ تا ۸) مشاهده میشود. افزودن شن و ماسه به بستر کاشت در باغها برای تقلید از شرایط طبیعی توصیه میشود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :