۱۴۰۴ ششم دی

علف مار جاروئی

این گیاه با نام علمی Gutierrezia sarothrae و نام مرسوم (Broom Snakeweed) که به فارسي علف مار جاروئی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Compositae بومي بومی غرب و مرکز آمریکای شمالی؛ از کانادا تا مکزیک، در دشت‌های خشک، مراتع، بیابان‌ها و دامنه‌های نیمه‌خشک مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های سبک، شنی تا سنگلاخی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر و خشک؛ pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری علمی

Gutierrezia sarothrae که در فارسی با نام «علف مار جاروئی» شناخته می‌شود، گونه‌ای از خانواده Asteraceae (کاسنیان) است. این گونه در تیره فرعی Asteroideae و قبیله Astereae قرار می‌گیرد و به جنس Gutierrezia تعلق دارد. نام علمی کامل آن Gutierrezia sarothrae (Pursh) Britton & Rusby است و در منابع قدیمی‌تر با نام‌هایی مانند Haplopappus sarothrae نیز ذکر شده است. واژه «sarothrae» از ریشه یونانی به معنای «جارو مانند» آمده که به شکل شاخه‌های نازک و انبوه گیاه اشاره دارد.

منطقه بومی و گستره پراکنش

این گونه بومی آمریکای شمالی است و گستره‌ای وسیع از کانادا (آلبرتا و ساسکاچوان) تا جنوب غربی ایالات متحده و شمال مکزیک را دربر می‌گیرد. علف مار جاروئی در دشت‌های مرتفع، فلات‌های نیمه‌خشک، پایکوه‌ها و دامنه‌های صخره‌ای به فراوانی مشاهده می‌شود. حضور آن در رویشگاه‌های مرتعی فقیر، نواحی بیش‌چر و زمین‌های مختل‌شده مانند کنار جاده‌ها و مناطق سوخته پس از آتش‌سوزی نیز گزارش شده است.

ویژگی‌های زیستگاهی و بوم‌شناختی

این گیاه در خاک‌های سبک، شنی تا شنی‌رسی، با زهکشی خوب و اغلب در شرایط کم‌عمق و فقیر از مواد غذایی رشد می‌کند. تحمل بالایی نسبت به خشکی، شوری خفیف و سرما دارد و در رویشگاه‌های نیمه‌بیابانی و استپی متداول است. ریشه عمیق و گسترده آن امکان بقا در دوره‌های طولانی خشکسالی را فراهم می‌سازد. این گونه اغلب در جوامع گیاهی همراه با گونه‌های Artemisia، Bouteloua و دیگر گندمیان مرتعی دیده می‌شود و می‌تواند در نتیجه چرای مفرط دام، در ترکیب فلوری منطقه غالب شود.

تاریخچه مطالعات و کاربردها

گونه G. sarothrae نخستین بار در اوایل قرن نوزدهم توسط Pursh بر اساس نمونه‌های آمریکای شمالی توصیف شد. این گیاه در سنت‌های بومیان آمریکا هم به‌عنوان گیاه دارویی و هم در آیین‌های سنتی کاربرد داشته است، گرچه گزارش‌هایی از سمیت احتمالی آن برای دام‌های اهلی وجود دارد. در قرن بیستم، بوم‌شناسان مرتع، این گونه را به عنوان شاخصی برای تخریب مراتع و تغییر کاربری اراضی در بسیاری از نواحی غرب آمریکا مطالعه کرده‌اند. مطالعات اخیر نیز به نقش آن در پویایی جوامع نیمه‌خشک و مکانیسم‌های تحمل تنش خشکی می‌پردازد.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی اندام‌های رویشی

Gutierrezia sarothrae بوته‌ای چندساله، کوتاه‌قد و اغلب چوبی در قاعده است که معمولاً بین ۲۰ تا ۶۰ سانتی‌متر ارتفاع دارد. پیکر گیاه به صورت بوته‌ای باز، نیمه‌کروی و نسبتاً متراکم دیده می‌شود و شاخه‌ها از نزدیک سطح خاک به طور فراوان منشعب می‌گردند. رنگ کلی اندام‌های رویشی سبز تا سبز مایل به زرد است که در سنین بالاتر کمی خاکستری‌فام می‌شود.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها باریک، استوانه‌ای و نسبتاً انعطاف‌پذیرند و با افزایش سن، در قسمت پایینی حالت چوبی و قهوه‌ای روشن پیدا می‌کنند. شاخه‌ها بسیار منشعب و ظریف‌اند و ظاهری جارو مانند و پرشاخ و برگ ایجاد می‌کنند. سطح ساقه‌ها معمولاً صاف یا با کرک‌های بسیار ریز است و قطر آن‌ها در بخش‌های بالایی چند میلی‌متر بیشتر نیست.

برگ‌ها

برگ‌ها کوچک، خطی تا باریک-نیزه‌ای و اغلب بدون دمبرگ یا کم‌دمبرگ هستند. طول برگ‌ها عموماً ۵ تا ۲۰ میلی‌متر و عرض آن‌ها حدود ۰/۵ تا ۲ میلی‌متر است. برگ‌ها نازک، ساده و بدون بریدگی‌اند و به شکل متراکم روی شاخه‌های نازک استقرار می‌یابند. رنگ برگ‌ها سبز روشن تا سبز مایل به زرد است و سطح آن‌ها ممکن است کاملاً صاف یا دارای کرک‌های بسیار ظریف باشد.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌ها به صورت گل‌آذین‌های کوچک کلاپرک (مشابه خانواده کاسنی) در انتهای شاخه‌های نازک قرار می‌گیرند. هر سرگل قطر تقریبی ۳ تا ۶ میلی‌متر دارد و شامل چند گلچه زبانه‌ای زرد روشن در حاشیه و گلچه‌های لوله‌ای زرد در مرکز است. رنگ زرد درخشان گل‌ها در زمان گل‌دهی تضاد مشخصی با سبزی شاخه‌ها ایجاد می‌کند. براکته‌های کوچک سبز تا سبز مایل به قهوه‌ای، کلاپرک را در بر می‌گیرند.

شرایط نگهداری علف مار جاروئی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های سبک، شنی تا سنگلاخی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر و خشک؛ pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

ویژگی‌های کلی زیستگاه

علف مار جاروئی (Gutierrezia sarothrae) گیاهی بومی نواحی خشک و نیمه‌خشک آمریکای شمالی است و در ایران نیز در زیستگاه‌های مشابه می‌تواند رشد کند. این گیاه در بوته‌زارهای خشک، دامنه‌های سنگلاخی و حاشیه بیابان‌ها بهتر رشد می‌کند، جایی که تابش آفتاب شدید، باد نسبتاً زیاد و بارندگی سالانه کم تا متوسط است. پایداری آن به تنش‌های محیطی بالا بوده و در خاک‌های کم‌عمق و فقیر نیز استقرار می‌یابد.

دما و نیاز سرمایی

این گونه نسبت به نوسانات دمایی مقاوم است و محدوده دمایی تقریبی ۵ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند. گرمای تابستان برای بلوغ و تولید دانه ضروری است اما در مناطق بسیار گرم، وجود جریان هوا و عدم تجمع رطوبت در اطراف ریشه اهمیت دارد. سرماهای ملایم زمستانه معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، ولی یخبندان‌های طولانی و خاک اشباع از آب می‌تواند به ریشه‌ها آسیب برساند.

نور و تابش خورشید

Gutierrezia sarothrae یک گیاه کاملاً آفتاب‌دوست است و در سایه نیمه‌متراکم یا سایه کامل رشد ضعیفی خواهد داشت. برای رشد بهینه، حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز توصیه می‌شود. در محیط‌های باغی یا کشت کنترل‌شده، جلوگیری از سایه‌اندازی درختان بلند و سازه‌ها بر روی این گیاه ضروری است.

رطوبت و نیاز آبی

این گیاه سازگار با خشکی است و تحمل بالایی به کم‌آبی و دوره‌های طولانی بدون بارندگی دارد. آبیاری سبک و با فاصله زمانی زیاد، بهتر از آبیاری سنگین و مکرر است. رطوبت بالای هوا و خاک اشباع، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهد؛ بنابراین زهکشی مناسب و پرهیز از ایستابی آب، برای پایداری بوته‌ها اهمیت حیاتی دارد.

خاک، زهکشی و pH

Gutierrezia sarothrae در خاک‌های شنی، شنی‌لومی و حتی سنگلاخی عملکرد خوبی دارد، مشروط بر اینکه زهکشی خاک بسیار خوب باشد. خاک‌های سنگین رسی فقط در صورت اصلاح با مواد آلی سبک و ماسه مناسب هستند. این گیاه pH کمی اسیدی تا قلیایی ملایم (تقریباً ۶ تا ۸) را تحمل می‌کند و به حاصلخیزی بالا نیاز ندارد؛ در واقع، خاک‌های خیلی غنی می‌توانند رشد رویشی بیش از حد و کاهش مقاومت به خشکی را به‌دنبال داشته باشند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

اسنیک‌ویدِ گل‌ریز

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

علف کروفتون (آجرتینا مهاجم) سینرر بوته خرگوشی بیابانی خرگوشکِ لاستیکی برگ‌باریک

  محسن شهاب الدین