این گیاه با نام علمی Dendrocalamus asper و نام مرسوم (Giant Bamboo) که به فارسي بامبو غولپیکر ناميده ميشود، گياهي از خانواده Poaceae بومي بومی جنوب و جنوبشرقی آسیا، بهویژه هند، تایلند، مالزی، اندونزی و فیلیپین مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک عمیق، لومی تا رسی با زهکشی خوب، غنی از مواد آلی، مرطوب ولی بدون ماندابی شدن، با pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Dendrocalamus asper
ردهبندی و خویشاوندی گیاه
Dendrocalamus asper که در فارسی به «بامبو غولپیکر» شناخته میشود، گونهای از خانواده Poaceae (گندمیان) و زیرخانواده Bambusoideae است. این گونه به جنس Dendrocalamus تعلق دارد که شامل بامبوهای چوبی، بلندقد و عمدتاً گرمسیری است. ساقههای ضخیم و بندبند، آن را از علفهای معمولی این خانواده متمایز میکند و در رده تکلپهایها (Monocotyledonae) قرار میگیرد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی Dendrocalamus asper جنوبشرق آسیا، بهویژه تایلند، لائوس، ویتنام و بخشهایی از اندونزی و مالزی است. امروزه این گونه بهدلیل رشد سریع و تولید زیستتوده بالا، در بسیاری از مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان، از هند تا آمریکای لاتین، کشت و اهلی شده است. سازگاری آن با بارندگی بالا و دمای گرم، سبب شده در کمربندهای بارانی و حاشیه جنگلهای حارهای فراوان باشد.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه طبیعی بامبو غولپیکر دامنههای کمارتفاع، حاشیه رودخانهها و مناطق دارای خاک عمیق و نسبتا مرطوب است. این گیاه تودههای انبوه (کلونی) تشکیل میدهد و با سیستم ریزوم قوی خود در تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش نقش مهمی دارد. تاج انبوه آن میتواند خرداقلیم محلی ایجاد کند و پناهگاه مناسبی برای پرندگان و بیمهرگان فراهم آورد.
تاریخچه استفاده و اهمیت علمی
استفاده از Dendrocalamus asper در آسیا سابقه چندصد ساله دارد؛ از آن برای ساخت سازههای سبک، داربست، ابزار کشاورزی و ظروف استفاده میشده است. در قرن بیستم، این گونه بهعنوان منبع پایدار سلولز و مصالح زیستی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت. مطالعات معاصر، بامبو غولپیکر را مدلی مهم برای تحقیق در زمینه کشت پایدار، فیتوترمیا (ذخیره حرارت زیستی) و جذب کربن معرفی کردهاند.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی ریختشناسی بامبو غولپیکر
Dendrocalamus asper بامبویی چندساله، چوبی و خوشهای است که تودههای متراکم ایجاد میکند. این گونه دارای ریسمانهای زیرزمینی کوتاه (ریزوم پاخچی) است که منجر به رویشهای نزدیک به هم و ظاهری جنگلی و انبوه میشود.
ساقه (کلِمها)
ساقهها استوانهای، راست و توخالی تا نیمهتوپر هستند و در پایه کمی کمانی میشوند. قطر ساقهها معمولاً ۸ تا ۲۰ سانتیمتر و ارتفاع آنها ۱۵ تا بیش از ۳۰ متر است. رنگ ساقه در جوانی سبز روشن براق و با افزایش سن به سبز تیره تا زرد مایل به سبز تغییر میکند. گرهها برجسته و فشردهاند و میانگرهها میتوانند تا حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر طول داشته باشند. سطح ساقه اغلب با لایه نازکی از موم یا پوشش پودری و گاه با کرکهای ریز پوشیده است.
غلاف ساقه و شاخهدهی
غلافهای ساقه در زمان رویش جوان، بزرگ، چرمی و گاه قهوهای تا زیتونیرنگ هستند و حاشیه آنها ممکن است دارای تارهای زبر یا کرکهای ظریف باشد. زبانک (لیگول) کوتاه و گاهی دندانهدار است. شاخهها از گرههای میانی و بالایی منشعب میشوند و معمولاً یک شاخه قوی همراه با چند شاخه باریک جانبی دارند که تاج انبوهی ایجاد میکنند.
برگها
برگها سرنیزهای تا خطی-سرنیزهای، نوکتیز و اندکی خمیده هستند. طول آنها حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر و عرض آنها ۲ تا ۵ سانتیمتر است. سطح رویی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز کمرنگتر تا مایل به خاکستری است. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگهای فرعی موازی و منظم دیده میشوند. حاشیه برگها کمی زبر و در قاعده دارای گوشوارکهای کوچک و کرکدار است.
گلآذین و اندامهای زایشی
گلدهی در این گونه نامنظم و با فواصل زمانی طولانی رخ میدهد. گلآذینها دیهیم یا خوشههای متراکم سنبلهایشکل هستند که در کنار برگها یا در انتهای شاخهها تشکیل میشوند. خوشهها شامل سنبلچههای چندگلچهای با فلسهای خشک، باریک و کمدواماند. رنگ کلی گلآذین سبز مایل به زرد تا کاهی است. پس از دورههای گلدهی انبوه، کاهش رشد و حتی مرگ برخی تودهها مشاهده میشود.
شرایط نگهداری بامبو غولپیکر
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک عمیق، لومی تا رسی با زهکشی خوب، غنی از مواد آلی، مرطوب ولی بدون ماندابی شدن، با pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
|
شرایط دمایی مناسب برای رشد بامبو غولپیکر
Dendrocalamus asper گیاهی گرمسیری است و در دمای حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. دمای زیر ۱۰ درجه سانتیگراد بهویژه در دورههای طولانی میتواند به بافتهای جوان و برگها آسیب برساند. در مناطق سرد، کاشت در مکانهای محافظتشده از باد سرد یا در کنار دیوارهای گرمشونده توصیه میشود.
رطوبت هوا و آبیاری
این بامبو رطوبت نسبی متوسط تا بالا (۶۰ تا ۸۰ درصد) را ترجیح میدهد. خاک باید همواره مرطوب ولی نه غرقاب باشد. آبیاری منظم در فصل رشد (بهار و تابستان) ضروری است، اما در زمستان و دورههای خنکتر باید میزان آبیاری کاهش یابد تا از پوسیدگی ریشهها جلوگیری شود. مهپاشی سبک در هوای بسیار خشک میتواند تنش گیاه را کاهش دهد.
نور و شدت تابش
Dendrocalamus asper در نور کامل آفتاب تا نیمسایه رشد میکند. برای بیشترین تولید زیستتوده، آفتاب کامل با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم در روز توصیه میشود. در اقلیمهای بسیار گرم و خشک، سایهاندازی ملایم در بعدازظهر از سوختگی برگها پیشگیری میکند.
خصوصیات خاک و تغذیه
این گیاه در خاکهای عمیق، حاصلخیز و با زهکش خوب بهترین عملکرد را دارد. بافت لومی یا لومی-شنی با درصدی مواد آلی بالا ایدهآل است. pH مناسب بین ۵/۵ تا ۷ است و شوری بالا برای ریشهها مضر است. افزودن کمپوست یا کود دامی پوسیده به بهبود ساختار خاک، حفظ رطوبت و تأمین عناصر غذایی کمک میکند.
باد، فاصله کاشت و محیط کشت
Dendrocalamus asper در برابر بادهای شدید حساس است و ممکن است ساقههای بلند آن شکسته شوند. کاشت در مکانهای نیمهمحافظتشده یا استفاده از بادشکن توصیه میشود. فاصله کاشت ۵ تا ۸ متر برای تهویه مناسب و دسترسی به نور کافی ضروری است. تراکم مناسب کاشت از شیوع بیماریهای قارچی و ضعف رشد جلوگیری میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :