۱۴۰۴ ششم دی

سرویس‌بری شرقی (آملانشیۀ کانادایی)

این گیاه با نام علمی Amelanchier canadensis و نام مرسوم (Eastern Serviceberry) که به فارسي سرویس‌بری شرقی (آملانشیۀ کانادایی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Rosaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از شرق کانادا تا شرق و جنوب‌شرقی ایالات متحده، در جنگل‌های مرطوب، حاشیه رودخانه‌ها، باتلاق‌های جنگلی و دامنه‌های مرطوب رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی خوب؛ خاک مرطوب را ترجیح می‌دهد؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌شناسی

Amelanchier canadensis که در فارسی به «سرویس‌بری شرقی» یا «آملانشیه کانادایی» شناخته می‌شود، به خانواده Rosaceae (تیرۀ گل‌سرخیان) و زیرتیرۀ Maloideae تعلق دارد. این گونه در جنس Amelanchier قرار دارد که شامل درختچه‌ها و درختان کوچک میو‌ه‌دار مناطق معتدل نیمکرۀ شمالی است. نام جنس از واژه‌ای محلی در زبان‌های سلتیک و فرانسوی قدیم برای درختان میوه‌دار کوچک گرفته شده است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

زادگاه اصلی Amelanchier canadensis در شرق آمریکای شمالی است. این گونه بومی سواحل اقیانوس اطلس در کانادا (استان‌های شرقی مانند نوااسکوشیا، نیوبرانزویک) و ایالات شرقی ایالات متحده از نیوانگلند تا ایالت‌های جنوب‌شرقی است. در بسیاری از نواحی اروپا و آسیا به‌عنوان گیاه زینتی و گاه برای احیای اراضی مرطوب معرفی شده، اما در موطن اصلی خود بخشی از رویشگاه‌های طبیعی جنگلی به شمار می‌آید.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه طبیعی این گونه عمدتاً حاشیه جنگل‌های برگ‌ریز، حاشیۀ مرداب‌ها، کناره نهرها و دامنه‌های مرطوب است. تحمل نسبتاً خوب به رطوبت خاک و حتی غرقاب کوتاه‌مدت باعث شده آن را گونه‌ای شاخص در اکوسیستم‌های حاشیه آب بدانند. میوه‌های ریز و بنفش تیره آن منبع غذایی مهمی برای پرندگان مهاجر و پستانداران کوچک است و در گرده‌افشانی آن عمدتاً زنبورها و حشرات گرده‌دوست مشارکت دارند.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

سرویس‌بری شرقی از دیرباز در فرهنگ بومیان آمریکای شمالی شناخته شده و میوه آن به صورت تازه، خشک یا در ترکیب با گوشت برای تهیۀ غذای سنتی «پمی‌کن» استفاده می‌شده است. ورود این گونه به باغبانی اروپایی در قرن هجدهم میلادی، آن را به یکی از درختچه‌های زینتی محبوب برای گل‌دهی بهاری و رنگ پاییزی برگ‌ها تبدیل کرد. امروزه در برنامه‌های احیای زیستگاه‌های مرطوب و نوارهای حائل رودخانه‌ای نیز از آن بهره می‌گیرند.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

سرویس‌بری شرقی (Amelanchier canadensis) درختچه‌ای برگریز با ساقه‌های متعدد است که اغلب به صورت خوشه‌ای از پایه می‌رویند. ارتفاع بوته معمولاً بین ۳ تا ۶ متر است و فرم کلی آن گلدانی تا تخم‌مرغی شکل دارد. پوست ساقه در جوانی صاف و خاکستری نقره‌ای است و با افزایش سن کمی شیاردار و تیره‌تر می‌شود. شاخه‌ها باریک، انعطاف‌پذیر و اغلب به‌صورت افراشته تا کمی خمیده دیده می‌شوند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متناوب و بیضی تا تخم‌مرغی‌شکل هستند و طول آن‌ها معمولاً ۳ تا ۷ سانتی‌متر است. در قاعده کمی گرد یا قلبی و در انتها نوک‌تیز بوده و حاشیه دندانه‌دار ظریف دارند. برگ‌های جوان در بهار اغلب مایل به مسی یا برنزی و پوشیده از کرک‌های لطیف‌اند و با بلوغ به سبز مات تا سبز تیره تبدیل می‌شوند. در پاییز، برگ‌ها طیفی زیبا از زرد، نارنجی تا قرمز متمایل به ارغوانی را نشان می‌دهند.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، ستاره‌ای و به رنگ سفید خالص هستند و در خوشه‌های آویخته تا ایستاده در انتهای شاخه‌های سال قبل ظاهر می‌شوند. هر گل معمولاً دارای پنج گلبرگ باریک و کشیده است که به آن ظاهری ظریف و پرتو مانند می‌دهد. گل‌دهی در اوایل بهار، پیش از باز شدن کامل برگ‌ها رخ می‌دهد و منظره‌ای بسیار چشمگیر ایجاد می‌کند. پرچم‌های زرد کم‌رنگ در مرکز گل تضاد زیبایی با گلبرگ‌های سفید دارند.

میوه‌ها

میوه‌ها سته‌های کوچک کروی تا کمی بیضی، به قطر حدود ۷ تا ۱۰ میلی‌متر هستند. در ابتدا سبز، سپس قرمز و در نهایت ارغوانی تیره تا تقریباً سیاه می‌شوند. سطح میوه‌ها براق است و به صورت خوشه‌ای آویزان بر روی شاخه‌ها قرار می‌گیرند. گوشت میوه آبدار بوده و چند دانه ریز در مرکز خود جای می‌دهد.

شرایط نگهداری سرویس‌بری شرقی (آملانشیۀ کانادایی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی خوب؛ خاک مرطوب را ترجیح می‌دهد؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7

شرایط کلی محیط رشد سرویس‌بری شرقی

سرویس‌بری شرقی (Amelanchier canadensis) در اقلیم‌های معتدلِ خنک بهترین عملکرد را دارد. این گیاه به سرمای زمستان برای گذراندن دوره رکود نیاز دارد، اما در برابر یخبندان‌های بسیار شدید و بدون پوشش برف ممکن است آسیب‌پذیر شود. در مناطق با تابستان‌های خیلی داغ و خشک، رشد و باردهی کاهش می‌یابد و به آبیاری منظم و سایه جزئی نیاز است.

دما و نیاز سرمایی

دمای مناسب رشد در فصل رویش حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. این گونه برای تشکیل جوانه‌های گل به یک دوره سرمای زمستانه نیاز دارد و در صورت زمستان‌های بسیار ملایم، گلدهی و میوه‌دهی کمتر می‌شود. گرمای طولانی‌مدت بالای ۳۰ درجه همراه با خشکی می‌تواند باعث سوختگی برگ و ریزش میوه شود.

رطوبت و نیاز آبی

سرویس‌بری خاک نسبتاً مرطوب ولی با زهکش خوب را ترجیح می‌دهد. تحمل غرقابی طولانی‌مدت را ندارد و ماندآب باعث پوسیدگی ریشه می‌شود. در عین حال، خشکی طولانی به‌ویژه در زمان تشکیل و رسیدن میوه‌ها موجب کوچک شدن و چروکیدگی میوه‌ها خواهد شد. در مناطق خشک، آبیاری منظم و مالچ‌پاشی برای حفظ رطوبت ضروری است.

نور و مکان کاشت

بهترین عملکرد این گیاه در آفتاب کامل تا نیم‌سایه است. در نور کامل، گل‌دهی و میوه‌دهی حداکثر و رنگ میوه‌ها غلیظ‌تر می‌شود. در نیم‌سایه نیز قابل‌کشت است، اما ممکن است تعداد گل و میوه کاهش یابد. قرارگیری در محل‌های دارای جریان هوای ملایم به کاهش بیماری‌های قارچی کمک می‌کند.

خاک و ویژگی‌های بستر کشت

سرویس‌بری شرقی خاک‌های لومی تا لومی‌رسی با ماده آلی کافی را می‌پسندد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۷) برای جذب مناسب عناصر غذایی مناسب است. خاک باید عمیق و با زهکش مطلوب باشد؛ افزودن کمپوست یا خاک‌برگ باعث بهبود ساختار، افزایش نگهداشت رطوبت و تغذیه بهتر ریشه‌ها می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آملانشیۀ کانادایی (سرویس‌بری کانادایی)

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

علف مبارک رونده ژئوم آلبالو وحشی سروا

  محسن شهاب الدین