نام علمي
Amygdalus scoparia
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Amygdalus scoparia (ارژن/بادام کوهی) از تیرهٔ Rosaceae (گلسرخیان) و در مفهوم سنتی در جنس Amygdalus قرار میگیرد. در بسیاری از ردهبندیهای جدید، بادامها در جنس Prunus (بهصورت زیرجنس یا بخش Amygdalus) ادغام شدهاند؛ بنابراین ممکن است در منابع با نامهای همارز ردهبندی نیز گزارش شود. این گونه یک درختچه تا درخت کوچک، خشکیپسند و سازگار با تنشهای اقلیمی است.
منطقه بومی و پراکنش
این گونه بومی فلات ایران و بخشهایی از جنوبغرب آسیا است و در ایران بهویژه در نواحی زاگرس و دامنههای خشک و نیمهخشک گستردگی دارد. پراکنش آن با کمربند رویشی ایران-تورانی همپوشانی دارد و بهعنوان یکی از عناصر شاخص رویشگاههای بادامیِ خشک شناخته میشود.
زیستگاه و بومشناسی
Amygdalus scoparia عمدتاً در شیبهای سنگلاخی، دامنههای کمخاک، تپهماهورها و ارتفاعات با بارندگی محدود رشد میکند. ریشهزایی قوی و تحمل کمآبی، آن را برای زیستگاههای با خاکهای سبک تا کمعمق مناسب کرده است. حضور این گونه میتواند در پایداری خاک و کاهش فرسایش در دامنهها نقش اکولوژیک مهمی داشته باشد.
تاریخچه و نامشناسی
صفت گونهای scoparia در لاتین به معنی «جارویی/شاخهریز» است و به فرم شاخهها و عادت رشدی اشاره دارد. بادامهای وحشی در تاریخ گیاهشناسی منطقه بهعنوان خویشاوندان نزدیک بادام اهلی مطالعه شدهاند و این گونه نیز در بررسیهای فلوریستیک ایران و زاگرس بهعنوان یک تاکسون شاخص ثبت شده است.
![ارژن / بادام کوهی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک های عمیق تا نیمه عمیق
|
"ارژن" یا "بادام کوهی"، نام درختچه سبز رنگی است با برگ های باریک و کوچک که در اقلیم نیمه خشک ایران می روید. بادام کوهی از خانواده گل سرخیان می باشد. ارتفاع متوسط گیاه بین ۲٫۵ تا ۳ متر و قطر تاج پوشش آن نیز به ۲ تا ۲٫۵متر بالغ می گردد. گل های سفیدرنگ بادام کوهی به طور معمول قبل از ظهور برگ ها در اوایل فروردین ماه ظاهر می شوند.
![wild almond]()
شرایط محیط رشد
بادام کوهی در خاک های عمیق تا نیمه عمیق، سنگریزه دار و بر روی تشکیلات آهکی – سیلیسی در شیب های ملایم کوهستان ها می روید. بومی ایران و منطقه خاورمیانه بوده که دارای گستردگی وسیعی در مناطق جنوبی، مرکزی و شمال شرق ایران، در کوه های آهکی – سنگلاخی است. دامنه های ارتفاعی رویشگاه بادام کوهی بین ۸۰۰ تا ۲۷۰۰ متر از سطح دریا، در خطوط هم باران ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیمتر قرار گرفته اند.
این گیاه در مناطق کوهستانی در استان های فارس، خوزستان، سیستان و بلوچستان، یزد، اراک، کردستان، بختیاری، تهران، میانه و لرستان و در انواع مختلف خاک رشد می کند و همچنین یکی از گیاهان مقاوم به خشکی نیز می باشد.
![Amygdalus scoparia]()
مقابله به آفات ارژن / بادام کوهی
آفات مهم Amygdalus scoparia و نشانهها
در بادام کوهی (Amygdalus scoparia) آفات مکنده مانند شتهها و شپشکها با تجمع روی سرشاخهها و زیر برگها، موجب پیچیدگی برگ، ترشح عسلک و ضعف عمومی گیاه میشوند. کرمها و لاروهای برگخوار نیز با ایجاد سوراخ و اسکلتمانند کردن برگها، فتوسنتز را کاهش میدهند. در برخی رویشگاهها، سوسکهای پوستخوار میتوانند با ایجاد دالان در شاخههای ضعیف، خشکیدگی سرشاخه را تشدید کنند.
بیماریهای شایع و علائم تشخیصی
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگی و شانکر شاخه با لکههای قهوهای/سیاه روی برگ و زخمهای فرورفته روی شاخه همراه است و در شرایط مرطوب شدت میگیرد. پوسیدگی ریشه (معمولاً در خاکهای سنگین و ماندابی) با زردی تدریجی، کمبرگی و مرگ سرشاخهها بروز میکند. تنش خشکی و آسیبهای مکانیکی، دروازه ورود بسیاری از عوامل بیمارگر را باز میکند.
روشهای مدیریت و مقابله
بهترین راهکار، مدیریت تلفیقی و پیشگیرانه است. حذف و سوزاندن سرشاخههای آلوده، هرس در فصل خشک و ضدعفونی ابزار هرس، و بهبود زهکش خاک برای کاهش پوسیدگی ریشه ضروری است. برای آفات مکنده، شستوشوی شاخساره با آب، حفظ دشمنان طبیعی و در صورت طغیان، استفاده هدفمند از روغنهای باغبانی یا صابونهای حشرهکش توصیه میشود. در بیماریهای قارچی، کاهش رطوبت تاج پوشش، جمعآوری برگهای آلوده و در صورت نیاز، کاربرد قارچکشهای مسی بهصورت موضعی/زمانبندیشده میتواند مؤثر باشد.
![ارژن / بادام کوهی]()
نحوه تکثیر ارژن / بادام کوهی
تولیدمثل در طبیعت
بادام کوهی (Amygdalus scoparia) در رویشگاههای خشک و کوهستانی عمدتاً از راه تولیدمثل جنسی تکثیر میشود. گلها در فصل بهار ظاهر شده و گردهافشانی بیشتر توسط حشرات انجام میگیرد. پس از تشکیل میوه، بذرهای سختپوست درون دروپه قرار دارند و با رسیدن میوه، ریزش طبیعی رخ میدهد.
پراکنش بذر معمولاً به کمک گرانش و شیب دامنه و نیز توسط جانورانی که میوه یا بذر را جابهجا میکنند انجام میشود. جوانهزنی در طبیعت غالباً پس از گذر از دوره سرمای زمستان و فراهم شدن رطوبت بهاره موفقتر است؛ پوسته سخت بذر و خواب فیزیولوژیک، جوانهزنی را کند میکند.
روشهای تکثیر در خانه
برای تکثیر خانگی، رایجترین راه کاشت بذر است: هستههای سالم را پس از شستوشو، ۶ تا ۱۲ هفته در ماسه مرطوب داخل یخچال (۴–۵°C) سرمادهی کنید. سپس در بستر سبک و زهکشدار (کوکوپیت+پرلیت یا ماسه+خاکبرگ) در عمق ۲–۳ سانتیمتر بکارید و رطوبت یکنواخت و نور کافی فراهم کنید.
روش دیگر قلمه نیمهخشبی در اواخر بهار تا تابستان است؛ استفاده از هورمون ریشهزایی و بستر بسیار سبک شانس موفقیت را افزایش میدهد، هرچند ریشهدهی در این گونه ممکن است پایین باشد. برای حفظ ویژگیهای ژنتیکی، پیوند روی پایههای بادام یا گونههای سازگار نیز بهکار میرود.
![wild almond]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
از اثرات درمانی ایم گیاه می توان به ضد عفونی کنندگی و تسکین دهنده درد اشاره کرد.
سرمه آن به چشم را جهت تقویت بینایی به کار می برند.
مالیدن کوبیده آن ضد شوره بوده و شپش و رشک را از بین می برد.
ضماد آن با سرکه جهت زخم های کهنه و زخم های چرکی پوست و زخم های عصبی و چرب و خارش و ترکیدن پوست مفید است.
![ارژن / بادام کوهی - معرفی درختان میوه]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس بادام و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره گل سرخیان و جنس های آن