این گیاه با نام علمی Alnus incana و نام مرسوم (Grey Alder) که به فارسي توسکای خاکستری ناميده ميشود، گياهي از خانواده Betulaceae بومي بومی مناطق سرد و معتدل نیمکره شمالی؛ شامل شمال و مرکز اروپا، روسیه، سیبری، اسکاندیناوی و بخشهایی از شمال آمریکای شمالی؛ معمولاً در کنار رودخانهها، زمینهای مرطوب و نواحی سردسیر رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا رسی مرطوب با زهکشی متوسط؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر و مرطوب؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7.5
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
توسکای خاکستری با نام علمی Alnus incana از خانواده Betulaceae (توسکایان/غوانیان) است. این خانواده شامل جنسهای مهمی مانند توس، فندق و توسکا است. جنس Alnus حدود ۳۰ گونه درختی و درختچهای دارد که همه آنها بخش مهمی از جنگلهای معتدل نیمکره شمالی را تشکیل میدهند.
منطقه بومی و پراکنش جهانی
زادگاه اصلی Alnus incana نواحی اروپا، آسیای معتدل و بخشهایی از آمریکای شمالی است. این گونه در اروپا از اسکاندیناوی تا رشتهکوه آلپ و بالکان حضور دارد و در آسیا در سیبری و نواحی سرد و مرطوب گسترش یافته است. در آمریکای شمالی نیز خویشاوندان نزدیک آن به نام «Speckled alder» یا «Grey alder» شناخته میشوند.
زیستگاه و بومشناسی
توسکای خاکستری بهطور تیپیک در حاشیه رودخانهها، کناره جویبارها، دامنههای مرطوب و خاکهای آبرفتی میروید. این گونه قادر است روی خاکهای فقیر از نیتروژن نیز استقرار یابد، زیرا ریشههای آن همزیستی ویژهای با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن از جنس Frankia دارند. این ویژگی، توسکای خاکستری را به یکی از درختان مهم در احیای خاکهای تخریبشده و تثبیت حواشی رودخانهها تبدیل کرده است.
تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی
از سدههای ۱۸ و ۱۹ میلادی، گیاهشناسان اروپایی توسکای خاکستری را بهعنوان مدلی برای مطالعه گیاهان تثبیتکننده نیتروژن در جنگلهای سرد و معتدل بررسی کردهاند. مطالعات دیرینهگردهشناسی نشان داده که گسترش این گونه پس از آخرین عصر یخبندان با عقبنشینی یخچالها همزمان بوده است. امروزه Alnus incana در پژوهشهای اکولوژی جنگل، تغییرات اقلیمی و مدیریت حوضههای آبخیز، گونهای کلیدی به شمار میرود.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی گیاه توسکای خاکستری (Alnus incana)
توسکای خاکستری درختی یا درختچهای خزانکننده با ارتفاع معمولاً ۵ تا ۱۵ متر است. پوستۀ تنه در سنین جوانی صاف و خاکستریرنگ بوده و با افزایش سن اندکی ترکدار میشود. رنگ خاکستری روشن تنه یکی از بارزترین ویژگیهای تشخیصی این گونه است.
ساقه، شاخه و جوانهها
ساقه راست، نسبتاً باریک و تاج گیاه تخممرغی تا تقریباً گرد است. شاخهها نازک، اغلب مایل به بالا و در ابتدا سبز تا قهوهای مایل به قرمز هستند. جوانهها کوچک، تخممرغی تا تخممرغی-نوکتیز، با فلسهای قهوهای تیره و نسبتاً چسبناک دیده میشوند. ترکیب شاخههای ظریف و جوانههای کوچک، ظاهر سبک و لطیفی به تاج درخت میدهد.
برگها
برگها ساده، متناوب و عمدتاً تخممرغی تا بیضی با طول حدود ۴ تا ۱۰ سانتیمتر هستند. قاعده برگ معمولاً گرد تا اندکی قلبی و رأس آن اغلب نوکدار یا کمی کند است. حاشیهها دندانهدار تا مضرس بوده و رگبرگها از سطح زیرین برجسته بهنظر میرسند. سطح رویی برگ سبز مات تا سبز تیره و زیر برگ روشنتر و گاه اندکی کرکدار است. برگهای نسبتاً نازک و روشنتر از گونههای نزدیک، از ویژگیهای مهم شناسایی توسکای خاکستری است.
گلآذینها و میوه
گلها یکپایه و بدون گلبرگ هستند. گلآذینهای نر به صورت شاتونهای آویخته، استوانهای شکل و به طول حدود ۴ تا ۸ سانتیمتر پیش از برگدهی کامل ظاهر میشوند. گلآذینهای ماده کوتاهتر، تخممرغی و ابتدا سبز مایل به قرمز هستند. پس از رسیدن، گلآذینهای ماده به ساختار مخروطکمانند چوبی قهوهایرنگ تبدیل میشوند که دانههای فشرده و بالدار را در خود جای میدهند.
شرایط نگهداری توسکای خاکستری
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا رسی مرطوب با زهکشی متوسط؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر و مرطوب؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7.5
|
ویژگیهای کلی زیستگاه توسکای خاکستری (Alnus incana)
توسکای خاکستری درختی رطوبتپسند از خانواده Betulaceae است که بهصورت طبیعی در حاشیه رودخانهها، درههای مرطوب و دامنههای خنک رشد میکند. این گونه برای جنگلکاری در مناطق سرد و معتدلِ مرطوب بسیار مناسب است و به دلیل تثبیت نیتروژن در خاک، در بهبود حاصلخیزی بستر نقش مهمی دارد.
دما و شرایط اقلیمی مناسب
توسکای خاکستری گونهای مقاوم به سرما است و دمای زمستانی تا حدود ۲۰- درجه سانتیگراد را تحمل میکند. بهترین رشد آن در اقلیمهای سرد تا نیمهسرد با تابستانهای خنک و بدون گرمای شدید اتفاق میافتد. دماهای بسیار بالا و دورههای طولانی خشکی تابستان، بهویژه در سالهای اولیه استقرار، موجب کاهش رشد و ضعف تاج میشود.
رطوبت هوا و آب در دسترس
این گونه نیازمند رطوبت نسبی بالا و دسترسی پایدار به آب است. حضور دائمی یا فصلی آبهای سطحی و زیرسطحی کمعمق، برای رشد مطلوب توسکای خاکستری ضروری است. با این حال، نسبت به غرقاب کوتاهمدت مقاوم است و در خاکهای اشباع در حاشیه جویبارها نیز استقرار مییابد.
نور مورد نیاز
توسکای خاکستری گونهای نورپسند است و در مکانهای باز، حاشیه جنگلها و شکاف تاجپوش بهترین رشد را دارد. سایهاندازی طولانیمدت سایر درختان باعث کاهش رشد، کاهش تولید برگ و نازک شدن شاخهها میشود، بنابراین کاشت آن در حاشیهها و فضاهای آفتابگیر توصیه میشود.
خاک، زهکش و pH مناسب
این درخت در خاکهای رسی تا شنی با بافت متوسط تا سنگین رشد میکند، اما بیشترین رشد در خاکهای عمیق، مرطوب و دارای زهکش نسبتاً خوب مشاهده میشود. نسبت به اسیدیته خاک انعطافپذیر است و از pH کمی اسیدی تا نزدیک خنثی را تحمل میکند. وجود مواد آلی بالا و رطوبت پایدار در لایه سطحی خاک، استقرار نهالها را بهطور چشمگیری بهبود میبخشد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :