نام علمي
Alcea rosea var. nigra
دانستنیهای علمی
رده‌بندی گیاهشناسی
Althaea rosea L. var. nigra Hort که در فارسی گاه «گل ختمی برّی سیاه» نامیده می‌شود، از تیره Malvaceae (ختمیان) است.
این گونه در جنس Althaea قرار دارد که شامل گیاهان علفی چندساله با بافت مخاط‌دار و گل‌های درشت است. خویشاوندان نزدیک آن شامل Althaea officinalis و گونه‌های مختلف Alcea و Malva هستند.
ویژگی‌های مرفولوژیک و تنوع رنگ
این واریته با گل‌های بسیار تیره تا بنفش‌ـ‌سیاه مشخص می‌شود و از نظر ریخت‌شناسی شبیه سایر ختمی‌ها است.
رنگ تیره گل‌ها حاصل غلظت بالای آنتوسیانین‌ها است که از نظر فیزیولوژیک با جذب نور و حفاظت آنتی‌اکسیدانی مرتبط دانسته می‌شود.
منطقه بومی و پراکنش
ختمی‌های باغی ریشه در آسیای غربی و ناحیه مدیترانه شرقی دارند، اما واریته nigra بیشتر به‌عنوان رقم باغی انتخاب‌شده شناخته می‌شود تا یک جمعیت وحشی مستقل.
این گیاه امروزه در بسیاری از مناطق معتدل جهان، از جمله اروپا، آسیای میانه و بخش‌هایی از ایران، در باغ‌ها و حاشیه مزارع کشت و گاه خودرویی می‌شود.
زیستگاه و بوم‌شناسی
زیستگاه‌های ترجیحی شامل خاک‌های نسبتاً عمیق، آفتاب‌دوست، و مکان‌های کم‌وبیش غنی از مواد آلی است.
گل‌های درشت و پرشهد آن برای زنبورهای عسل، زنبورهای وحشی و برخی پروانه‌ها منبع غذایی مهمی به‌شمار می‌رود و در تنوع گرده‌افشان‌ها نقش دارد.
تاریخچه کشت و استفاده
ختمی‌ها از دوران باستان در باغ‌های دارویی و زینتی کشت می‌شدند، اما واریته nigra عمدتاً در سده‌های اخیر در اروپا به‌عنوان گیاه زینتی خاص انتخاب و پایدار شده است.
این واریته بیش از آنکه در داروسازی سنتی مطرح باشد، در تاریخ باغبانی به‌عنوان نمونه‌ای از گزینش رنگ‌های غیرمعمول در گل‌های زینتی شناخته می‌شود.
![گل ختمی برّی]()
خصوصیات - معرفی
گل ختمی برّی بوته ای استوارف یکساله، دوساله و یا چندساله است. تاکنون گونه ها و واریته های متعددی از این گیاه شناسایی شده اند. عده ای از محققان منشأ این گیاه را نواحی مدیترانه می دانند. درحالیکه عده ای دیگر آسیا را موطن اصلی این گیاه می دانند. خصوصیات مورفولوژیکی این گیاه در شرایط مختلف اقلیمی متفاوت است.
گیاهان یکساله گل ختمی از دوره رویشی نسبتاً طولانی برخوردارند. چنانچه این گیاهان با تأخیر کشت شوند، معمولاً به ساقه نمی روند ولی برگ های طوقه ای فراوانی تولید می کنند. اگر گل ختمی در اوایل بهار کشت شود، اواخر بهار (خرداد)، گیاه به ساقه می رود.
این گیاه دارای ریشه ای راست، طویل و مخروطی شکل است. این ریشه انشعابات فراوانی دارد. در گیاهان چندساله در سال اول رویش برگ های طوقه ای تشکیل می شود و گیاهان از سال دوم به ساقه می روند. ارتفاع این گیاه با توجه به شرایط اقلیمی مختلف مانند زمان کاشت، نوع خاک و وضعیت آب و هوای محل کاشت متفاوت و بین 100 تا 300 سانتیمتر است.
برگ ها سبز رنگ و دارای 3 تا 7 لوب دندانه دار است. برگ های پایینی با برگ های قسمت بالایی ساقه تفاوت دارند. بطوریکه برگ های پایینی ساقه درشت تر و بریدگی های کم و بیش عمیق دارند (تقریباً پنجه ای شکل هستند) ولی برگ های قسمت فوقانی ساقه کوچکتر و قلبی شکلند. سطح فوقانی و تحتانی برگ ها از کرک های فراوانی پوشیده شده است.
گل ها بزرگ و حاوی تعداد زیادی گلبرگ سیاهرنگ به قطر 7 تا 8 سانتیمتر است. اولین گل ها در اواخر بهار و اوایل تابستان ظاهر می شود و گلدهی تا اواخر شهریور ادامه می یابد. میوه مسطح و چندلایه ای است که در اطراف آن بریدگی و شیارهای خاصی وجود دارد. داخل میوه چند دانه لوبیایی شکل به رنگ قهوه ای وجود دارد. وزن هزاردانه 8 تا 12 گرم است.
![Hollyhocks]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی خنک تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
خاک های لوم رسی با ضخامت زیاد و غنی از مواد غذایی
برای کشت ختمی برّی از اقلیم هایی که از نظر نور مناسبند و بادهای موسمی شدید نمی وزند باید استفاده کرد.
بذر ختمی در دمای 8 تا 10 درجه سانتیگراد قادر به رویش است.
اگرچه رشد و نمو این گیاه در مناطق خشک به خوبی صورت می گیرد ولی گیاه در مرحله ساقه دهی به رطوبت کافی نیاز دارد. نور کافی و هوای خشک سبب تولید مقدار فراوانی گل می شود.
خاک های لوم رسی با ضخامت زیاد و غنی از مواد غذایی برای کشت گل ختمی مناسب است.
رطوبت زیاد برای این گیاه مناسب نیست و سبب کاهش عملکرد گل می شود.
![Althaea rosea L. var. nigra Hort]()
مقابله به آفات گل ختمی برّی
آفات رایج و مدیریت آن‌ها
شته‌ها، کنه تارتن دو لکه‌ای و تریپس از آفات متداول Alcea rosea var. nigra هستند و با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، توقف رشد و کاهش گلدهی می‌شوند. شست‌وشوی دوره‌ای پشت برگ‌ها با آب، حذف اندام‌های شدیداً آلوده و کنترل علف‌های هرز اطراف بوته به کاهش جمعیت کمک می‌کند. در آلودگی‌های متوسط می‌توان از صابون‌های حشره‌کش یا روغن نیم/روغن باغبانی طبق برچسب استفاده کرد؛ برای جلوگیری از مقاومت، تناوب در روش‌ها و پرهیز از مصرف بی‌رویه توصیه می‌شود.
آفت دیگر، لاروهای برگ‌خوار و حلزون‌ها هستند که سوراخ‌های نامنظم روی برگ ایجاد می‌کنند. جمع‌آوری دستی، تله‌های ساده و ایجاد مانع فیزیکی در اطراف بوته (مانند نوار مسی) معمولاً مؤثر است.
بیماری‌های مهم و پیشگیری/درمان
شایع‌ترین بیماری گل ختمی، زنگ ختمی (Puccinia malvacearum) است که به صورت لکه‌های زرد در سطح برگ و جوش‌های قهوه‌ای-نارنجی در پشت برگ دیده می‌شود. کاهش رطوبت برگ با آبیاری پای بوته، افزایش فاصله کاشت و گردش هوا، و حذف برگ‌های آلوده نقش کلیدی دارد. در شیوع شدید، استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب زنگ (طبق برچسب و مقررات محلی) می‌تواند کمک‌کننده باشد.
سفیدک پودری نیز در هوای گرم و خشک با رطوبت شبانه دیده می‌شود؛ هرس سبک برای تهویه، پرهیز از کوددهی ازته زیاد و کاربرد گوگرد/بی‌کربنات یا قارچ‌کش‌های مجاز در مراحل اولیه مؤثر است.
![گل ختمی برّی]()
نحوه تکثیر گل ختمی برّی
تکثیر گونه های مختلف گل ختمی توسط بذر و به دو روش مستقیم و غیرمستقیم صورت می گیرد.
کاشت مستقیم: در زمان مناسب اقدام به کشت ردیفی بذرها در زمین اصلی می شود. پس از کشت برای ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک انجام غلتک مناسب ضرورت دارد و سبب هماهنگی در رویش بذرها می شود. پس از کشت بلافاصله باید زمین را آبیاری کرد. این روش تکثیر اگرچه هزینه کمتری در بر دارد اما از آنجا که گیاهان با تأخیر به گل می روند (اولین گل ها در اوایل تابستان ظاهر می شوند) روش مناسبی برای کشت ختمی نیست و کمتر از آن استفاده می شود.
کاشت غیرمستقیم: در زمان مناسب اقدام به کشت بذر در خزانه می شود. با آبیاری منظم و وجین علف های هرز بذرها پس از 10 تا 15 روز سبز می شوند. در صورتی که تراکم گیاهان در طول ردیف ها زیاد باشد در اواخر مهر به تنک کردن آن اقدام می شود. با آغاز فصل سرما (اواخر پاییز) به منظور جلوگیری از سرمازدگی با پوشش نایلونی سطح خزانه را باید پوشاند. اواخر اسفند زمان مناسبی برای انتقال نشاها به زمین اصلی است. تکثیر این گیاه به روش غیرمستقیم هزینه زیادی را در بر دارد. اما از آنجا که گیاهان زودتر به گل می روند و گل های حاصله از کمیت و کیفیت مناسبی برخوردارند، لذا در اکثر کشورها از این روش برای تکثیر گل ختمی استفاده می شود.