۱۴۰۴ ششم دی

درخت کولای غول‌پیکر

این گیاه با نام علمی Cola gigantea و نام مرسوم (Giant Cola Tree) که به فارسي درخت کولای غول‌پیکر ناميده ميشود، گياهي از خانواده Malvaceae بومي بومی غرب و مرکز آفریقا؛ جنگل‌های بارانی گرمسیری کشورهای ساحلی خلیج گینه مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های عمیق، لومی و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی گیاهشناسی

Cola gigantea یکی از گونه‌های درختی جنس Cola و از خانوادهٔ پنیرکیان (Malvaceae) است. این خانواده شامل گیاهان شناخته‌شده‌ای چون پنیرک، ختمی، کاکائو و درختان کولای خوراکی است. گونهٔ C. gigantea به‌دلیل اندازهٔ بسیار بزرگ تاج و تنه، در میان خویشاوندان خود جلب توجه می‌کند. در طبقه‌بندی گیاهشناسی، این گیاه در راستهٔ Malvales و گروه دولپه‌ای‌های حقیقی جای می‌گیرد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

موطن اصلی Cola gigantea جنگل‌های گرمسیری غرب و مرکز آفریقا است؛ کشورهایی مانند نیجریه، غنا، کامرون و کنگو از کانون‌های اصلی پراکنش آن به‌شمار می‌آیند. این گونه اغلب در کمربند مرطوب حاشیهٔ جنگل‌های بارانی، نواحی نیمه‌سایه و حاشیهٔ رودخانه‌ها دیده می‌شود. پراکنش طبیعی آن به‌شدت با اقلیم‌های پرباران و بدون فصل زمستان واقعی گره خورده است.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

زیستگاه‌های اصلی Cola gigantea شامل جنگل‌های همیشه‌سبز، جنگل‌های دومین (secondary forests) و حاشیهٔ مناطق تخریب‌شده است. این درخت در خاک‌های عمیق، نسبتاً اسیدی تا خنثی و غنی از مواد آلی بهترین رشد را دارد. ارتفاع آن می‌تواند از ۲۰ تا بیش از ۳۰ متر برسد و با ایجاد سایهٔ انبوه، ریزاقلیم خنک‌تر و مرطوب‌تری در زیر تاج خود شکل می‌دهد. این ویژگی به استقرار نهال‌های سایه‌پسند کمک می‌کند و در پویایی جنگل نقش دارد.

تاریخچه و اهمیت علمی

Cola gigantea در قرن نوزدهم و بیستم توسط گیاه‌شناسان اروپایی در جریان اکتشافات فلور آفریقا توصیف شد. مطالعات فیلوژنتیک اخیر نشان داده‌اند که این گونه همراه با سایر کولـاها، پیوند تکاملی نزدیکی با کاکائو (Theobroma cacao) دارد. این نزدیکی تکاملی، Cola gigantea را به مدلی جالب برای پژوهش دربارهٔ تکامل مواد ثانویه، ساختار چوب و سازگاری با جنگل‌های مرطوب آفریقا تبدیل کرده است.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی مورفولوژیک Cola gigantea

Cola gigantea یک درخت همیشه‌سبز و بلند قامت از خانواده پنیرکیان است که ارتفاع آن گاهی به ۲۰–۲۵ متر می‌رسد. تاج درخت گسترده و نسبتاً گنبدی‌شکل بوده و شاخه‌ها به صورت لایه‌ای و افقی گسترش می‌یابند. پوست تنه به رنگ قهوه‌ای تا خاکستری تیره، نسبتاً زبر و دارای شیارهای طولی کم‌عمق است. درخت دارای شیره‌ای روشن و کمی چسبناک است که در صورت زخمی شدن پوست، ترشح می‌شود.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه اصلی قطور، استوانه‌ای و در پایه نسبتاً صاف ولی در بخش‌های مسن‌تر کمی شیاردار است. شاخه‌های جوان سبز تا قهوه‌ای روشن، نسبتاً ضخیم و اغلب بدون خار هستند. میان‌گره‌ها نسبتاً بلند بوده و آرایش شاخه‌ها به گونه‌ای است که تاجی باز و نورگیر ایجاد می‌کند. جوانه‌های انتهایی درشت و پوشیده از فلس‌های قهوه‌ای کم‌رنگ هستند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متناوب و نسبتاً بزرگ‌اند و طول آن‌ها می‌تواند به ۱۵–۳۰ سانتی‌متر برسد. شکل برگ‌ها بیضوی تا نیزه‌ای با نوک کشیده و قاعده گرد تا کمی قلبی‌شکل است. حاشیه برگ‌ها صاف و بدون دندانه، و سطح فوقانی آن‌ها سبز تیره و براق است؛ سطح زیرین سبز روشن‌تر و اندکی مات می‌باشد. دمبرگ‌ها بلند و استوانه‌ای بوده و اغلب دارای غده‌های کوچک در نزدیکی اتصال به پهنک هستند. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگ‌های فرعی به صورت پرمانند از آن منشعب می‌شوند.

گل‌ها

گل‌ها نسبتاً کوچک ولی خوش‌ساخت بوده و به صورت خوشه‌های کم‌گل در محور برگ‌ها ظاهر می‌شوند. کاسه گل ۵بخشی و سبز مایل به زرد است. گلبرگ‌ها معمولاً کرم تا زرد کم‌رنگ با رگه‌های ارغوانی یا قهوه‌ای درونی هستند که تضاد رنگی جذابی ایجاد می‌کند. اندام‌های زایشی متعدد بوده و پرچم‌ها در مرکز گل متراکم می‌شوند. گل‌ها اغلب معطرند و در فصل‌های گرم‌تر سال به‌صورت متناوب باز می‌شوند.

میوه و بذر

میوه به شکل فولیکول‌های نسبتاً بزرگ و قطور است که به صورت چندبخشی در کنار هم قرار گرفته‌اند. رنگ میوه‌های نارس سبز و در زمان رسیدن به نارنجی تا قهوه‌ای متمایل می‌شود. سطح میوه ممکن است کمی زبر یا خشن باشد. داخل هر بخش میوه چند بذر درشت، بیضوی تا تقریباً کروی با پوسته‌ای سخت و قهوه‌ای‌رنگ قرار دارد که از نظر اندازه و شکل شباهت زیادی به سایر گونه‌های کولا دارد.

شرایط نگهداری درخت کولای غول‌پیکر

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های عمیق، لومی و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)

محدوده دمایی و اقلیم مناسب

Cola gigantea بومی جنگل‌های گرمسیری آفریقا است و در اقلیم گرم و نسبتاً مرطوب بهترین رشد را دارد. محدوده دمای مطلوب آن حدود ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و نسبت به سرما و یخ‌بندان بسیار حساس است. دماهای زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد می‌توانند به بافت‌های جوان آسیب بزنند و رشد را متوقف کنند. برای کاشت در مناطق معتدل، استفاده از گلخانه گرم یا مکان‌های حفاظت‌شده در زمستان ضروری است.

نور و شدت تابش

این درخت در زیستگاه طبیعی خود در لایه میانی جنگل‌های نیمه‌سایه رشد می‌کند. نور فیلترشده یا نیم‌سایه روشن برای رشد برگ‌ها و جلوگیری از سوختگی سطحی ایده‌آل است. در مرحله نهال، قرار دادن گیاه در نور غیرمستقیم و محافظت در برابر تابش شدید ظهر ضروری است، اما گیاهان بالغ می‌توانند نور بیشتر و چند ساعت آفتاب صبح را تحمل کنند.

رطوبت هوا و آبیاری

Cola gigantea به رطوبت نسبی نسبتاً بالا (حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد) علاقه‌مند است. در محیط‌های خشک، استفاده از مه‌پاشی ملایم یا سینی آب در اطراف گلدان کمک‌کننده است. خاک باید همواره مرطوب ولی نه غرقاب باشد. آبیاری عمیق و منظم، همراه با زهکش مناسب، از پوسیدگی ریشه جلوگیری می‌کند. در زمستان، با کاهش رشد، تناوب آبیاری نیز باید کاهش یابد.

خاک، زهکش و تغذیه

خاک ایده‌آل برای Cola gigantea، خاکی نیمه‌سنگین، غنی از مواد آلی و با زهکش خوب است. ترکیبی از خاک باغچه، کمپوست برگ، و مقدار کمی شن یا پرلیت برای تأمین تهویه ریشه مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) ترجیح داده می‌شود. افزودن کود آلی پوسیده یا کود دانه‌缓 رهش در فصل رشد (بهار تا اواخر تابستان) می‌تواند به توسعه تنه و برگ‌ها کمک کند، اما از مصرف بیش‌ازحد نیتروژن باید پرهیز شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

درخت کولا

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

درخت کاکائو کورا کورا درخت بائوباب درخت موکامبو

  محسن شهاب الدین