این گیاه با نام علمی Acer pseudoplatanus و نام مرسوم (Sycamore Maple) که به فارسي افرا چناری ناميده ميشود، گياهي از خانواده Sapindaceae بومي بومی اروپا و غرب آسیا؛ از اروپای مرکزی و جنوبی تا قفقاز و شمال ایران، در جنگلهای کوهستانی و مناطق معتدل مرطوب مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای لومی تا لومیرسی با زهکشی خوب؛ تحمل خاکهای آهکی و شهری؛ pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود 5.5 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Acer pseudoplatanus
ردهبندی و نام علمی
Acer pseudoplatanus که در فارسی به «افرا چناری» شناخته میشود، به خانواده Sapindaceae (پیشتر Aceraceae) تعلق دارد. این گونه در جنس Acer با بیش از ۱۲۰ گونه شناختهشده جای میگیرد. نام «pseudoplatanus» به معنای «شبیه چنار» است و به شباهت ظاهری برگها با جنس Platanus اشاره دارد.
خاستگاه جغرافیایی و گسترش
خاستگاه اصلی افرا چناری، اروپای مرکزی و جنوبغربی است؛ از فرانسه و آلمان تا بالکان و بخشهایی از آسیای صغیر. این درخت به واسطه سازگاری بالا با خاکها و اقلیمهای مختلف، در بسیاری از نقاط اروپا، بریتانیا و بعدتر در آمریکای شمالی و نیوزیلند نیز کاشته و بعضاً طبیعیشده است.
زیستگاه و بومشناسی
افرا چناری معمولاً در جنگلهای مختلط کوهستانی، در ارتفاعات کم تا میانکوهی، همراه با راش، بلوط و نارون رشد میکند. این گونه نسبت به سایه در جوانی مقاوم است اما در بلوغ نیازمند نور بیشتر میشود. سیستم ریشهای قوی آن در پایدارسازی شیبها مؤثر است و بذرهای بالدار (سامار) با باد در فواصل دور پراکنده میشوند.
ویژگیهای تاریخی و کاربردهای سنتی
این گونه از دوران باستان در اروپا به عنوان درخت سایهدار و زینتی در باغها و خیابانها کشت میشده است. چوب نسبتاً سخت و یکنواخت آن در ساخت ابزار موسیقی، مبلمان سبک و کارهای نجاری ظریف کاربرد داشته است. در متون گیاهپزشکی سنتی اروپایی، بخشهایی از درخت برای درمان مشکلات پوستی و اختلالات گوارشی ذکر شده، هرچند شواهد علمی مدرن در این زمینه محدود است.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
تنه افرا چناری در جوانی صاف و خاکستری است و بهتدریج با افزایش سن، پوستهپوسته و ترکدار میشود. قطر تنه در درختان بالغ میتواند به بیش از ۱ متر برسد. شاخهها نسبتاً ضخیم، راستبالا رونده و تاجی گسترده و گنبدی شکل ایجاد میکنند. چوب این گونه نسبتاً سخت، کمرگه و به رنگ کرم تا قهوهای روشن است و اغلب با هستهٔ تیرهتر مشخص میشود.
برگها
برگها متناوب، بزرگ و پنجهای با ۵ لوب عمیق هستند و شباهتی آشکار به برگهای چنار دارند. طول و عرض هر برگ معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر است. لبهٔ لوبها دندانهدار ولی نسبتاً کند است. سطح فوقانی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز روشنتر است. دمبرگها در برخی واریتهها بهویژه در بهار میتوانند متمایل به قرمز یا صورتی باشند. رگبرگ اصلی از قاعده بهصورت شعاعی منشعب میشود و شبکهای کاملاً مشخص روی سطح برگ ایجاد میکند.
گلآذین و گلها
گلها به صورت خوشههای آویخته (پانیکول) در بهار، همزمان یا کمی پس از باز شدن برگها ظاهر میشوند. هر خوشه میتواند تا ۲۰ سانتیمتر طول داشته باشد. گلها کوچک، به رنگ سبز مایل به زرد و بدون زیبایی تزئینی خاص هستند اما بهصورت متراکم قرار میگیرند. گلها عموماً دوجنسیاند و دارای کاسبرگهای کوچک سبز و پرچمهای برجسته زردرنگ هستند. بوی آنها ملایم و اغلب فقط در فاصله نزدیک قابل تشخیص است.
میوه و بذر
میوه از نوع فندقه بالدار (سامارا) است که به صورت جفتی و بالدار تشکیل میشود. دو بال در زاویه تقریباً ۹۰ تا ۱۸۰ درجه نسبت به هم قرار میگیرند و طول هر بال میتواند تا حدود ۳ سانتیمتر برسد. رنگ میوه ابتدا سبز و در هنگام رسیدن زرد مایل به قهوهای است. این ساختار بالدار امکان پراکنش بذر توسط باد را فراهم میکند.
شرایط نگهداری افرا چناری
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای لومی تا لومیرسی با زهکشی خوب؛ تحمل خاکهای آهکی و شهری؛ pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود 5.5 تا 8)
|
دمای مناسب برای رشد افرا چناری
افرا چناری (Acer pseudoplatanus) در اقلیمهای معتدل بهترین رشد را دارد. بازه دمایی ایدهآل برای رشد فعال حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و در برابر زمستانهای سرد تا حدود منفی ۲۰ درجه نیز نسبتاً مقاوم است. نوسان شدید دما در اواخر زمستان و اوایل بهار میتواند به جوانهها آسیب برساند، بنابراین مکانهایی با تغییرات تدریجی دما ترجیح داده میشوند.
رطوبت و آب مورد نیاز
این گونه به خاک یکنواختاً مرطوب نیاز دارد و خشکی طولانیمدت را تحمل نمیکند. رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا برای حفظ شادابی برگها و کاهش ریسک سوختگی حاشیه برگ مناسب است. آبیاری منظم در سالهای اول استقرار، بهویژه در تابستانهای گرم، ضروری است؛ اما از ماندابی شدن خاک باید جلوگیری شود.
نور و شدت تابش
افرا چناری در نور کامل خورشید تا نیمسایه رشد میکند. در مناطق خنک، آفتاب کامل موجب رشد قوی و تاج متراکم میشود. در مناطق گرم و خشک، کاشت در مکانی با آفتاب صبح و سایه بعدازظهر توصیه میشود تا خطر سوختگی برگها کاهش یابد.
خاک و ویژگیهای بستر کاشت
این درخت خاکهای عمیق، حاصلخیز و نسبتاً سنگین را ترجیح میدهد. بافت لومی تا لومیرسی با زهکشی مناسب، بهترین محیط برای توسعه ریشههای عمیق و پایدار است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مطلوب است، هرچند تا حدی خاکهای آهکی را نیز تحمل میکند. افزودن مواد آلی (کمپوست یا برگ پوسیده) به بهبود ساختار خاک و حفظ رطوبت کمک میکند.
باد، مکان کاشت و مدیریت محیطی
افرا چناری در برابر بادهای شدید حساس است، زیرا شاخههای جوان و برگها بهراحتی آسیب میبینند. کاشت در مکانهای نسبتاً محافظتشده یا استفاده از بادشکنهای طبیعی پیشنهاد میشود. انتخاب مکان با فضای کافی برای گسترش تاج و ریشه، شرط اصلی پایداری و سلامت درخت در بلندمدت است.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :