نام علمي
Acer monspessulanum
نام لاتين
Montpellier maple
دانستنیهای علمی
"کیکم" درختی است از تیره افرا Aceraceae به ارتفاع 3 تا 6 متر و به قطر 5 تا 25 سانتیمتر با شاخه های منشعب و پوست ساقه نسبتاً صاف و به رنگ خاکستری و با تاجی نسبتاً کروی و با شاخه های متراکم و از درختان پهن برگ می باشد که در زمستان خزان می کند. فرم رویشی غالباً به صورت درختچه مشاهده می گردد. تیره افرا شامل 2 جنس و 200 گونه است که مهمترین جنس آن افرا (Acer) است. گونه های مهم جنس افرا (Acer) عبارتند از: کرب (A. campesteris)، پلت (A. insign)، شیردار (.A. lateum)، کرکو (A. ibericum)، افرای سیاه (A. negondo)، کرکف (A.platonoides)، دو گونه کیکم (A. cinerascens) و کیکم شیرازی ( A. .monspessulan
![کیکم شیرازی]()
خصوصیات - معرفی
برگ ها لوبدار با لوب های غالباً کوتاه و پهن و با لبه کنگره ای و در سطح تحتانی کم و بیش با کرک های دائمی و شامل 5-3 برگچه نوکدار با نوک تیز و قاعده گرد و حاشیه صاف است. رنگ برگ های نارس سبز روشن و برگ های رسیده سبز تیره به طول 5/3 تا 5/4 و پهنای 3 تا 4 سانتیمتر است. دمبرگ ها به رنگ سبز مایل به زرد و به طول 3 تا 5/3 سانتیمتر می باشند.
گل ها دوجنسی و خودگشن به رنگ زرد متمایل به سبز، که همزمان یا بعد از اولین برگ های بهاری ظاهر می شود، بصورت مجتمع، دیهیم یا آویخته، و موسم گل فروردین و اردیبهشت است.
میوه فندقه بالدار دارای دو بال به شکل 8، از نوع دی سامار یک برچه ای به طول 5/1 تا 5/2 و به عرض 1-5/1 سانتیمتر با ضخامت حدود 5/0 سانتیمتر با برونبر سبز روشن است که در سطح بیرونی بدون کرک و در سطح درونی با کرک های انبوه می باشد و در تابستان می رسند.
بذرها به تعداد یک دانه به شکل گرد و سبز رنگ و به قطر حدود 3 تا 5 میلیمتر است. که در انتهای بهم رسیده بال میوه قرار دارد وزن هزار دانه بذور کیکم بین 30 تا 50 گرم می باشد. بذر اکثر افراها در پاییز می رسند قبل از کاشت اگر بذر به مدت یک هفته در آب غوطه ور باشد و هر روز آب آن عوض شود در جوانه زنی مؤثر خواهد بود بطور کلی بذر افراها را نباید گذاشت که خشک شوند و موقع کاشت در عمق یک سانتیمتری با پوشش نازک از ماسه و در محلی سایه دار کاشته می شود.
![Montpellier maple]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
آب و هوای مدیترانه ای
خاک مورد نیاز
نواحی جنگلی و در خاک های گچی
درخت کیکم در هر نوع خاکی به عمل می آید اما گونه کیکم در نواحی جنگلی و در خاک های گچی می روید اما به بیشتر خاک ها و شرایط مقاوم می باشد، ولی گونه های مختلف آن در خاک های آهکی سازگارتر هستند و به آفتاب کامل نیاز دارند.
![Acer monspessulanum]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
شیره گیاهی این درخت دارای معادل 240 تا 270 گرم قند در لیتر می باشد. برگ های افرا ظاهر پنجه ای شکل دارند و گل های آن که قبل از ظاهر شدن برگ ها پدید می آیند به رنگ زرد دیده می شوند.
میوه آن بی کرک و متورم در قاعده است و از باقیمانده آن پس از عمل استخراج قند، ملاس (نوعی سرکه) بدست می آورند.
برای استخراج شیره گیاه، معمولاً شکاف هایی در ساقه درخت، از ارتفاع یک متری زمین ایجاد می کنند و شیره حاصل را در ظروفی جمع آوری می کنند با جوشاندن این شیرابه به مدت چند ساعت مایع نسبتاً غلیظی با طعم مطبوع بدست می آید که با تغلیظ آن ماده غلیظ تری بدست می آورند که اگر این ماده حرارت ببیند و آب آن به کلی تبخر شود به حالت جامد در می آید که همان قند است.
از شیره حاصل از درختان مذکور در کارخانجات قند، قند استخراج می کنند ولی ارزش قند حاصله قابل مقایسه با نیشکر و چغندرقند نیست.
این گونه در جنگل های شمال ایران وجود دارد که به نام محلی کیکم شناخته می شود و با توجه به شباهت نام محلی به نظر می رسد گونه ای که در استان کرمانشاه می روید خواص مشابه همان گونه را داشته باشد.
از چوب درختان جنس افرا در مبل سازی، تهیه لت جهت پوشش خانه ها و تیر و تخته های کندوج (انبار برنج) استفاده می شود.
برگ كيكم عموماً به مصرف تعلیف گاو می رسد.
هیزم و زغال درختان جنس افرا خوب است. افراهای کوچک بیشتر به مصرف سوخت می رسد و هیزم آنها بسیار خواهان دارد.
![کیکم شیرازی - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری درختان زینتی]()
مقابله به آفات کیکم شیرازی
آفات رایج و نشانه‌ها
کیکم شیرازی (Acer monspessulanum) در فضای سبز و رویشگاه‌های طبیعی ممکن است درگیر شته‌ها، شپشک‌ها و کنه‌های تارعنکبوتی شود. شته‌ها معمولاً باعث پیچیدگی برگ، تولید عسلک و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. شپشک‌ها با لکه‌های برجسته روی شاخه و ضعف عمومی گیاه همراه‌اند. کنه‌ها اغلب زردی نقطه‌ای و ریزش برگ در گرما و خشکی ایجاد می‌کنند.
بیماری‌های مهم
بیماری‌های قارچی مانند سفیدک سطحی و لکه‌برگی ممکن است رخ دهد و با پوشش پودری سفید یا لکه‌های قهوه‌ای/سیاه روی برگ همراه است. در شرایط خاک سنگین و آبیاری نامناسب، پوسیدگی ریشه نیز می‌تواند موجب کم‌رشدی و پژمردگی شود. کاهش تهویه تاج و رطوبت طولانی‌مدت برگ، خطر بیماری‌های برگی را افزایش می‌دهد.
روش‌های پیشگیری و کنترل
برای پیشگیری، آبیاری را به‌صورت عمیق و با فاصله انجام دهید و از خیس‌کردن شاخ‌وبرگ پرهیز کنید. هرس سبک برای بهبود جریان هوا، جمع‌آوری برگ‌های آلوده و کنترل علف‌های هرز توصیه می‌شود. در طغیان شته و شپشک، شست‌وشوی برگ‌ها با آب پرفشار ملایم و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک (در فصل مناسب) مؤثر است. به‌کارگیری دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها) در مدیریت پایدار آفات نقش کلیدی دارد.
![کیکم شیرازی]()
نحوه تکثیر کیکم شیرازی
تولیدمثل طبیعی Acer monspessulanum (کیکم شیرازی)
کیکم شیرازی در طبیعت عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی و بذر تکثیر می‌شود. این گونه مانند بسیاری از افراها گرده‌افشانی بادی دارد؛ گل‌های نسبتاً کوچک در بهار ظاهر می‌شوند و انتقال گرده میان درختان مجاور معمولاً بدون وابستگی به حشرات انجام می‌گیرد.
تشکیل بذر و پراکنش
پس از لقاح، میوه‌های بالدارِ دوگانه (سامارا) شکل می‌گیرند. هر سامارا دارای بال است و پراکنش اصلی آن با باد انجام می‌شود؛ بنابراین نهال‌زایی بیشتر در حاشیه‌های روشن جنگل، دامنه‌ها و فضاهای باز نزدیک پایه‌های مادری دیده می‌شود. ریزش بذر معمولاً از اواخر تابستان تا پاییز رخ می‌دهد و بذرها با رطوبت مناسب و خاک‌های سبک تا متوسط بهتر جوانه می‌زنند.
خواب بذر و جوانه‌زنی
بذر افراها غالباً دارای درجاتی از خواب فیزیولوژیک هستند و برای جوانه‌زنی یکنواخت، گذر از دوره‌ی سرمای زمستان کمک‌کننده است. در رویشگاه طبیعی، این نیاز با چینه‌سرمای طبیعی (سرمادهی زمستانه) تأمین می‌شود و جوانه‌زنی معمولاً در بهار پس از افزایش دما و فراهم شدن رطوبت خاک آغاز می‌گردد.
تکثیر غیرجنسی در طبیعت
در مقایسه با برخی درختان، نقش تکثیر رویشی در کیکم شیرازی محدودتر است، اما در برخی شرایط (مانند آسیب دیدن تنه یا هرس طبیعی) ممکن است پاجوش‌ها یا شاخه‌های بازرویشی به بقای گیاه و بازسازی تاج کمک کنند. با این حال، پایدارترین مسیر تکثیر طبیعی آن همچنان تولید بذر و استقرار نهال است.
![Montpellier maple]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس افرا و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ساپینداسه - ساپنداسه و جنس های آن